Thế giới thời đàm: Đổi tên AI, khó đổi được bài toán quản trị

Phát biểu ngày 22-9, Tổng thống Donald Trump cho rằng chữ “nhân tạo” khiến công nghệ này nghe có vẻ giả tạo. Ông muốn các tài liệu chính thức của Mỹ sử dụng tên gọi “siêu trí tuệ” và hy vọng thế giới cũng làm như vậy. 

Nhưng cái tên mới tạo sức hút chính trị này mà ông chủ Nhà Trắng đề xuất lại không được sự đồng tình của giới chuyên môn. Trí tuệ nhân tạo là tên gọi chung cho công nghệ giúp máy móc thực hiện những công việc thường đòi hỏi tư duy của con người. Trong khi đó, “siêu trí tuệ” thường chỉ một cấp độ vượt xa năng lực con người trên mọi phương diện và hiện vẫn là khái niệm giả thuyết.

Giảng viên Simon Coghlan của Đại học Melbourne nhận xét tên gọi ông Donald Trump đề xuất có thể gây hiểu lầm vì phóng đại năng lực của AI hiện nay. Nhà khoa học máy tính Kokil Jaidka thuộc Đại học Quốc gia Singapore cũng cho rằng giới nghiên cứu muốn dành thuật ngữ ấy cho một bước tiến lớn hơn nhiều.

Tổng thống Donald Trump phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 22-9 ở New York. Ảnh: Getty Images

Dẫu vậy, tranh cãi về cụm từ “siêu trí tuệ” chỉ là phần nổi của những thảo luận sôi nổi tại Liên hợp quốc về AI trong tuần này. Cùng với đề xuất đổi tên, ông Donald Trump tuyên bố Mỹ phản đối việc xây dựng một cơ chế toàn cầu nhằm kiểm soát AI. Theo lập luận của Washington, các nước cần tăng cường năng lực quản lý của mình và chia sẻ kinh nghiệm, thay vì lập ra một khuôn khổ quản lý chung. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhấn mạnh không muốn kìm hãm sự phát triển của công nghệ mà ông xem là có ý nghĩa lớn đối với tương lai.

Ông Donald Trump cho rằng Mỹ phải duy trì lợi thế trước Trung Quốc và từng khẳng định bên thắng trong cuộc đua AI sẽ có ưu thế quyết định. Bởi vậy, cách gọi mới không đơn thuần là lựa chọn câu chữ. Cái tên “siêu trí tuệ” xuất hiện cùng thông điệp đề cao tiềm năng công nghệ và sự dè dặt trước những quy định mà Washington cho là có thể hạn chế đà phát triển.

Trong khi đó, hơn 20 quốc gia, chủ yếu ở châu Âu, kêu gọi áp dụng các yêu cầu an toàn bắt buộc đối với AI tiên tiến. Anh dự kiến đưa việc xây dựng chuẩn mực chung về minh bạch và ứng phó rủi ro vào chương trình nghị sự của G20 năm 2027; đồng thời công bố hợp tác với Mỹ trong ứng dụng AI để phát hiện các cuộc tấn công mạng vào hạ tầng thiết yếu. Pháp lại nhấn mạnh nhu cầu xây dựng năng lực AI độc lập, thúc đẩy mô hình mã nguồn mở để giảm phụ thuộc vào các cường quốc công nghệ.

Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres kêu gọi các nước dẫn đầu về AI chia sẻ thông tin về rủi ro an toàn, hợp tác thử nghiệm, đánh giá và hướng tới những biện pháp bảo vệ chung. Ông cũng đề nghị xây dựng khuôn khổ đa phương về quản lý rủi ro, có cơ chế giám sát độc lập.

Tại phiên họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ngày 23-9 nhân dịp Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc, Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei cảnh báo AI có thể trở thành rủi ro đối với toàn nhân loại nếu thiếu cơ chế quản lý phù hợp. Nhà khoa học Yoshua Bengio, người Canada được xem là một trong những “cha đẻ của AI” và hiện là đồng Chủ tịch Hội đồng Khoa học Quốc tế Độc lập về AI do Đại hội đồng Liên hợp quốc thành lập năm ngoái, nhận định nguy cơ ấy “có thật và đang cận kề”. 

Theo nghiên cứu của Đại học Cambridge được dẫn trong bản thảo, một số cựu thành viên nhóm vũ trang Hồi giáo cực đoan Boko Haram cho biết các nhóm vũ trang đã dùng chatbot để tìm lời khuyên kỹ thuật và chiến thuật. Tác giả nghiên cứu Antonia Juelich lưu ý điều đáng ngại là AI có thể phản hồi theo vấn đề cụ thể mà người sử dụng gặp phải. Những lời kể này đặt ra yêu cầu xem xét hiệu quả của các hàng rào an toàn, dù việc xây dựng quy định cũng không đơn giản khi nhiều câu hỏi có thể phục vụ mục đích hợp pháp.

Các cuộc thảo luận về AI ở New York nhân dịp Đại hội đồng Liên hợp quốc lần này vì thế chưa thể khép lại mà sẽ còn tiếp tục trên nhiều diễn đàn khác nhau, cho thấy tính chất phức của bài toán quản trị AI hiện nay. Bất đồng lớn nhất nằm ở việc cân bằng giữa phát triển, lợi thế cạnh tranh và trách nhiệm ngăn ngừa rủi ro. Cho dù AI mang tên gọi như thế nào, thế giới vẫn cần tìm cách để sức mạnh của công nghệ này phát triển trong những giới hạn đủ tin cậy.