Trong câu chuyện với chúng tôi, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Thoa vẫn nhớ rõ những ngày đầu làm quen với tên lửa phòng không vác vai A72 trên chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Giữa năm 1971, Nguyễn Văn Thoa nhập ngũ, được biên chế vào Đại đội 3, Tiểu đoàn 172 (sau này thuộc Trung đoàn 64, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân). Thời điểm đó, đơn vị vừa tiếp nhận tên lửa phòng không vác vai A72 (9K32 Strela-2) do Liên Xô viện trợ. Sau 4 tháng huấn luyện bí mật dưới sự hướng dẫn của chuyên gia Liên Xô, cuối năm 1971, đơn vị hành quân vào chiến trường miền Nam, được biên chế trong Đoàn 77, trực tiếp tham gia chiến đấu.

Tháng 4-1972, trong Chiến dịch Nguyễn Huệ, Tiểu đoàn 172 được phối thuộc với Sư đoàn 7, thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên Đường 13, đoạn từ cầu Cần Lê đến Chơn Thành (Bình Long). Đây là địa bàn địch thường xuyên sử dụng máy bay trinh sát, đánh phá, gây nhiều khó khăn cho hoạt động của bộ đội ta. Mặc dù được huấn luyện cơ bản, nhưng khi bước vào thực tế chiến đấu, các xạ thủ vẫn gặp không ít trở ngại trong phát hiện, theo dõi và đánh bắt mục tiêu.

Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Thoa. 

Không bằng lòng với những kiến thức đã được trang bị, ngoài thời gian thực hiện nhiệm vụ, Nguyễn Văn Thoa tranh thủ nghiên cứu tài liệu hướng dẫn sử dụng tên lửa A72, tìm hiểu kỹ cấu tạo, nguyên lý hoạt động, đặc điểm đầu dò hồng ngoại và các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vũ khí. Anh đặc biệt chú trọng những yêu cầu về thời gian, trình tự thao tác, khả năng quan sát, phán đoán tình huống để lựa chọn thời cơ đánh địch phù hợp.

Từ nghiên cứu lý thuyết đến thực hành, Nguyễn Văn Thoa luôn đặt ra yêu cầu phải thuần thục từng động tác. Anh kiên trì luyện tập không đạn, rèn khả năng quan sát, phát hiện mục tiêu, xử trí tình huống; đồng thời chủ động rút kinh nghiệm sau mỗi lần thực hành và chiến đấu. Nhờ nắm chắc tính năng vũ khí, thuần thục thao tác, giữ được sự bình tĩnh và quyết đoán, ngay trong Chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972, với 3 quả tên lửa A72, Nguyễn Văn Thoa đã bắn rơi tại chỗ 3 máy bay địch, gồm 2 trực thăng và 1 máy bay trinh sát.

Sau những chiến công trên Đường 13, Nguyễn Văn Thoa tiếp tục cùng đồng đội cơ động chiến đấu trên nhiều địa bàn. Trong mỗi trận đánh, anh không ngừng tích lũy kinh nghiệm, vận dụng linh hoạt những kiến thức đã nghiên cứu, luyện tập để nâng cao hiệu quả sử dụng vũ khí.

Ngày 12-2-1975, khi chỉ huy mũi hỏa lực A72 phối thuộc với Sư đoàn 5 chiến đấu tại Mộc Hóa (Long An), Nguyễn Văn Thoa bị thương do mảnh đạn trong một trận oanh kích của địch. Dù vết thương chưa bình phục hoàn toàn, anh vẫn xung phong trở lại chiến trường, tiếp tục sát cánh cùng đồng đội chiến đấu. 

 Một số giấy chứng nhận “Dũng sĩ diệt máy bay Mỹ” của Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Văn Thoa.

Đặc biệt, trong những ngày cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, khi Chiến dịch Hồ Chí Minh bước vào thời khắc quyết định, Nguyễn Văn Thoa tiếp tục lập chiến công. Khoảng 9 giờ 30 phút ngày 30-4-1975, tại khu vực Tân Thới Hiệp, Hóc Môn, phía bắc sân bay Tân Sơn Nhất, anh bắn rơi một máy bay vận tải C-130 của địch. Chiến công ấy trở thành dấu mốc đáng nhớ trong hành trình chiến đấu của người xạ thủ tên lửa A72.

Trong hơn 4 năm chiến đấu, với 18 quả tên lửa A72, Nguyễn Văn Thoa đã bắn rơi 13 máy bay địch các loại, được tặng thưởng nhiều danh hiệu, huân chương cao quý, trong đó có 3 Huân chương Chiến công Giải phóng. Năm 2000, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.

Trở về cuộc sống đời thường, Anh hùng Nguyễn Văn Thoa tiếp tục phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, tích cực tham gia công tác tại địa phương, từng đảm nhiệm các nhiệm vụ trong lĩnh vực nông nghiệp và hội cựu chiến binh. Dù ở cương vị nào, ông cũng giữ tinh thần trách nhiệm, gắn bó với nhân dân. Những câu chuyện về năm tháng chiến đấu, đặc biệt là kinh nghiệm nghiên cứu, làm chủ vũ khí của ông vẫn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc đối với thế hệ cán bộ, chiến sĩ hôm nay.

Từ thực tiễn chiến đấu, Anh hùng Nguyễn Văn Thoa cho rằng, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ quân sự cùng việc đưa nhiều loại vũ khí, trang bị kỹ thuật mới, hiện đại vào biên chế đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với trình độ, năng lực làm chủ trang bị của bộ đội. Vì vậy, mỗi cán bộ, chiến sĩ phải chủ động học tập, nghiên cứu, nắm vững tính năng kỹ thuật, quy trình khai thác, sử dụng; kiên trì luyện tập, tích lũy kinh nghiệm, nâng cao khả năng xử trí tình huống. Đó cũng chính là bài học sâu sắc được đúc kết từ những chiến công của người Anh hùng tên lửa A72 năm xưa.