“Bộ đội ông Cống”

Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống, sinh ngày 15-2-1918. Chứng kiến thực dân Pháp đàn áp, nô dịch nhân dân ta nên từ nhỏ đồng chí đã sớm giác ngộ cách mạng và tham gia hoạt động bí mật từ năm 1936 đến 1939.

Từ tháng 2-1939 đến tháng 8-1944, đồng chí Đồng Văn Cống vừa là Bí thư chi bộ, kiêm Tổng ủy viên, vừa trực tiếp tổ chức xây dựng và chỉ huy Đội Du kích Tân Hào giành chính quyền tại địa phương. Kế thừa, vận dụng lối đánh du kích của cha ông, Đội Du kích Tân Hào đã gây cho địch nhiều tổn thất nặng nề, làm nền tảng hình thành Chi đội 19 và Trung đoàn 99 nổi tiếng, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng danh hiệu “Trung đoàn gương mẫu”.

Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống. Ảnh: Bảo tàng Quân khu 9 cung cấp

Từ tháng 10-1947 đến tháng 11-1948, Trung đoàn 99 do đồng chí Đồng Văn Cống làm Trung đoàn trưởng đã đóng vai trò nòng cốt xây dựng các đơn vị chủ lực cho Khu 8, trong đó có Tiểu đoàn 307 vang danh cả nước. Thanh niên thời đó rất tự hào khi gia nhập LLVT để được gọi là “Bộ đội ông Cống”.

Thời kỳ đầu đánh thực dân Pháp, trong tỉnh Bến Tre đồng bào tổ chức nhiều toán vũ trang, trong số các toán vũ trang ở cơ sở thì Đội Du kích Tân Hào hoạt động hiệu quả và trưởng thành nhất. Trang bị ban đầu của Đội Du kích Tân Hào chỉ có một số súng lửa, súng kíp, giáo mác, tầm vông… nhưng với lối đánh du kích, sáng tạo, bất ngờ cùng với sự góp sức của nhân dân, nhất là thanh niên nên bám sát địch, hiểu được sơ hở của chúng, đánh thắng nhiều trận trong xã Tân Hào và các địa phương lân cận, thu nhiều vũ khí, bổ sung trang bị và phát triển nhanh lực lượng. Đồng bào trong vùng và các nhóm vũ trang ở các xã khác kéo về gia nhập, quân số ngày một đông. Tên gọi “Du kích Tân Hào” trở thành “Bộ đội Tân Hào” hoặc “Bộ đội ông Cống”.

Kể từ đây, “Bộ đội ông Cống” trở thành bộ đội địa phương của huyện Giồng Trôm và cũng là đơn vị bộ đội địa phương đầu tiên của tỉnh Bến Tre.

Những chiến công vang danh

Vào thời điểm này, thế và lực của chiến tranh nhân dân và đấu tranh cách mạng có sự chuyển biến đáng kể, dẫn đến tổ chức Quân đội phải có bước củng cố quan trọng: Xây dựng, phát triển LLVT, chỉ huy tập trung thống nhất hơn, tạo quả đấm quân sự mạnh hơn và địa bàn tác chiến rộng hơn. Từ đó, Khu Bộ trưởng Khu 8 quyết định cho mỗi tỉnh tổ chức thành một Chi đội dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, trực tiếp chỉ huy các phân đội tập trung, đổi tên phân đội thành trung đội (mỗi trung đội tương đương 100 quân).

Bến Tre thành lập Chi đội 19 mà nòng cốt là “Bộ đội ông Cống”. Ngoài việc chiến đấu, Chi đội 19 còn làm tốt công tác địch vận, đã vận động được hàng chục binh sĩ quân viễn chinh. Những hàng binh này được “Bộ đội ông Cống” giáo dục, sử dụng chiến đấu lập công của các tiểu đội quốc tế trong đội hình Chi đội 19.

Chi đội 19 còn cử ra ban công tác gồm những người dũng cảm, tin cậy đột nhập hoạt động ở thị xã, thị trấn và các vùng xung yếu do địch kiểm soát; được bố trí hoạt động thường xuyên ở địa bàn phụ trách, có sự phối hợp với địa phương tập trung lực lượng cơ động đánh nhiều trận then chốt.

Ngày 12-2-1946, trung đội lính Lê Dương do 2 tên Việt gian dẫn đường càn vào Long Mỹ, Tân Hào để cướp bóc, bắn giết đồng bào. Đến cầu Ba Ngời (xã Tân Hào) bị lực lượng tự vệ do đồng chí Đồng Văn Cống, Bí thư xã Tân Hào chỉ huy chặn đánh, địch bị tiêu hao nặng. Tối đến đồng chí Đồng Văn Cống tiếp tục chỉ huy đội tự vệ tập kích quân Pháp trú quân tại Hương Điểm (Tân Hào), một lần nữa địch bị tổn thất nặng nề.

Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống (bên trái) tham quan Bảo tàng Quân khu 9 ngày 27-3-1996. Ảnh: Bảo tàng Quân khu 9 cung cấp 

Từ một lực lượng nhỏ bé ban đầu mới thành lập chưa đến 40 đồng chí, với trang bị vũ khí thô sơ, nhưng với lòng quả cảm và lòng căm thù giặc sâu sắc, Đội Du kích Tân Hào đã giành chiến thắng ngay trận đầu, tạo niềm tin trong nhân dân.

Mồng 2 Tết Nguyên đán năm 1947, Chi đội 19 dùng chiến thuật vận động phục kích đã tiêu diệt 1 đại đội quân Pháp có xe lội nước yểm trợ đưa quân chiếm xã Tân Hào, thu hơn 150 súng các loại. Sau đó 2 tháng, một bộ phận Chi đội 19 hỗ trợ phong trào chống phá bình định trên địa bàn Ba Tri, tổ chức phục kích phá hủy 4 xe quân sự, diệt 132 tên địch, thu hơn 100 súng các loại. Đây là trận đánh táo bạo, mưu trí, đạt hiệu suất chiến đấu cao. Những thành tích đạt được đã khẳng định Chi đội 19 trưởng thành nhanh chóng, toàn diện vững chắc, là đơn vị tiền thân của Trung đoàn 99 sau này.

Đền thờ Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống, tọa lạc tại xã Tân Hào, tỉnh Vĩnh Long. 

Nhìn lại quá trình hoạt động của Trung tướng Đồng Văn Cống, có thể thấy đồng chí đã vận dụng sáng tạo đường lối chiến tranh nhân dân địa phương, trực tiếp tổ chức xây dựng và rèn luyện LLVT làm nhiệm vụ bảo vệ đất nước. Được nhân dân ủng hộ nuôi dưỡng, trải qua đấu tranh từ các tổ chức nhỏ lẻ đã phát triển thành lực lượng nòng cốt, đóng vai trò xung kích hỗ trợ nhân dân, vừa tiến công địch, vừa bám đất, giữ làng và hình thành thế trận chiến tranh nhân dân, xây dựng làng xã chiến đấu. Thành tích và công lao của Trung tướng Đồng Văn Cống cũng như của quân dân Bến Tre đã góp phần vào thắng lợi chung của cách mạng miền Nam.

Trải qua nhiều chức vụ quan trọng trong Quân đội như Tư lệnh Quân khu 9, Phó tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, Tư lệnh Quân khu 7, Phó tổng Thanh tra Quân đội nhân dân Việt Nam…, tháng 10-1987, Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống nghỉ hưu và từ trần tháng 8-2005.

Khuôn viên Đền thờ Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống.

Để tưởng nhớ và thể hiện tấm lòng tri ân sâu sắc đối với vị tướng tài ba của quê hương xứ Dừa, ngày 2-9-2008, UBND tỉnh Bến Tre đã xây dựng Đền thờ Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống, tọa lạc tại xã Tân Hào, tỉnh Vĩnh Long.

Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Trung tướng, Anh hùng LLVT nhân dân Đồng Văn Cống là tấm gương sáng về lòng yêu nước, chí khí kiên cường và tinh thần phụng sự Tổ quốc.

---------------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Địa chí Bến Tre, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội (2001).

2. Bến Tre 30 năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ (1945-1975), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.

3. Thủ trưởng Bộ tư lệnh Quân khu và sĩ quan cấp tướng Quân khu 9 (1945-2025), Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.