Theo The Globe and Mail, trong chương trình dự Hội nghị cấp cao ASEAN với tư cách khách mời của Chủ tịch ASEAN, Thủ tướng Mark Carney sẽ thúc đẩy hoàn tất đàm phán Hiệp định thương mại tự do ASEAN - Canada (ACAFTA). Tuyên bố chung tại cuộc tham vấn giữa các bộ trưởng kinh tế ASEAN và Canada ngày 22-9 cũng ghi nhận tiến triển và đề nghị các quan chức hai bên đẩy nhanh công việc để hướng tới hoàn tất đàm phán.

Các đại biểu tham dự Đối thoại ASEAN - Canada lần thứ 23 tại Jakarta, Indonesia. Ảnh: asean.org

ASEAN Main Portal cho biết Hiệp định ACAFTA sẽ giúp giảm các biện pháp phi thuế quan và tạo thuận lợi hóa thương mại, qua đó có thể tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Canada thêm 5,1 tỷ USD. Đồng thời, giúp Canada giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, kết nối sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và cung ứng năng động tại Đông Nam Á; tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn trong các lĩnh vực thế mạnh của Canada như công nghệ cao, tài chính, dầu khí, khai mỏ, viễn thông và chế biến thực phẩm; củng cố vai trò của Canada như một đối tác chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Canada và ASEAN thiết lập quan hệ Đối tác đối thoại năm 1977 và nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược năm 2023. Hai bên đã có Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 để chuyển các cam kết thành những chương trình hợp tác cụ thể. Đồng thời, Canada và một số nước thành viên ASEAN đang tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Hoạt động đầu tư và thương mại của Canada vào thị trường Đông Nam Á đã phát triển nhanh chóng, không chỉ về mặt khối lượng, mà còn trải dài trên nhiều lĩnh vực, như dầu khí, khai mỏ, công nghệ cao, viễn thông, chế biến thực phẩm, dịch vụ tài chính, hàng không…

Lãnh đạo Canada từng khẳng định trọng tâm kinh tế của thế giới đang dịch chuyển về châu Á và cụ thể là hướng tới khu vực Đông Nam Á. Canada là cầu nối giúp doanh nghiệp ASEAN tiếp cận sâu rộng hơn vào thị trường Bắc Mỹ thông qua Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Ngược lại, ASEAN là cửa ngõ quan trọng để Canada đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Đứng trước cơ hội mở rộng hợp tác, các doanh nghiệp Canada đặt nhiều kỳ vọng vào thị trường ASEAN, nơi những dự án cơ sở hạ tầng đang được đẩy mạnh và lực lượng tiêu dùng trung lưu không ngừng phát triển. Theo Bộ Các vấn đề toàn cầu Canada, thương mại hàng hóa hai chiều đạt 52,5 tỷ CAD năm 2025, tăng 23,9% so với năm 2024. Hiện ASEAN là đối tác thương mại hàng hóa lớn thứ tư của Canada. Quy mô đó giải thích vì sao Ottawa muốn mở rộng hợp tác, tạo điều kiện để doanh nghiệp làm ăn lâu dài hơn với khu vực.

Trong tuyên bố chung của các bộ trưởng kinh tế ASEAN và Canada tháng 9-2025, chương trình hợp tác thương mại và đầu tư giai đoạn 2026-2030 xác định nhiều phương hướng cụ thể, trong đó có nông nghiệp và thực phẩm, kinh tế số, hạ tầng và năng lượng. Các lĩnh vực này có thể gặp nhau trong một đơn hàng. Với hàng thực phẩm, trao đổi về tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp hiểu yêu cầu của thị trường, còn số hóa chứng từ có thể giảm thời gian xử lý hồ sơ. Hợp tác về vận tải và hạ tầng lại tác động đến chi phí đưa hàng tới người mua. Hiệp định ACAFTA, nếu được hoàn tất, sẽ là một phần trong chương trình hợp tác rộng hơn ấy.

Mốc gần nhất cần theo dõi là hai bên công bố thế nào về tiến độ đàm phán tại Manila. Nếu đàm phán hoàn tất, việc ký kết, thời điểm có hiệu lực và hướng dẫn thực thi sẽ là những bước tiếp theo.