Đó là câu chuyện diễn ra vào một ngày đầu tháng 1-1977, khi đoàn tàu khánh thành Thống Nhất Bắc-Nam đầu tiên mang số hiệu TN2 đang trên hành trình từ TP Hồ Chí Minh ra Hà Nội thì gặp sự cố trật bánh tại khu vực đèo Khe Nét, tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị). Đội cứu viện trên tàu thuộc Đoạn Toa xe Chí Hòa (nay là Xí nghiệp Toa xe Sài Gòn) đã khẩn trương khắc phục, giải quyết sự cố để đoàn tàu tiếp tục hành trình lịch sử. Trong lúc mọi người đang tất bật, có một cụ già người địa phương đến đứng nhìn đoàn tàu rất lâu. Ông tha thiết xin được bước lên xem tận mắt đoàn tàu Thống Nhất, nhưng quy định an ninh lúc ấy không cho phép người lạ lên tàu. Ông cụ không nài nỉ thêm, chỉ xin phép được chạm tay vào thành toa xe chỉ vì “Bọ thấy toa xe mình đẹp quá!”.

 Các thành viên nhóm "Một thời xe lửa" vẫn gắn bó, gặp gỡ ôn lại kỷ niệm nghề đường sắt sau khi nghỉ hưu.

Gần nửa thế kỷ trôi qua, nhưng mỗi lần nhắc lại kỷ niệm đó, ông Nguyễn Thành Nhạc (sinh năm 1957 tại Phan Thiết, hiện đang sinh sống ở TP Hồ Chí Minh) vẫn bồi hồi, xúc động da diết. “Khi ấy tôi 19 tuổi, là nhân viên phục vụ trên chuyến tàu, những câu chuyện về đoàn tàu khánh thành không lúc nào tôi quên được. Tôi luôn cảm thấy vinh dự, tự hào khi được phục vụ trên đoàn tàu đã đi vào lịch sử của ngành đường sắt Việt Nam”, ông Nhạc giọng phấn chấn. 

Hiện nay, ông Nguyễn Thành Nhạc tham gia sinh hoạt định kỳ nhóm “Một thời xe lửa” tại TP Hồ Chí Minh. Qua những bức ảnh, thước phim mà ông chia sẻ, tôi phần nào cảm nhận được không gian ấm áp, thân tình của những cán bộ, công nhân ngành đường sắt đã nghỉ hưu. Hơn 40 năm gắn bó với ngành đường sắt, ông Nhạc trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau, từ nhân viên phục vụ trên tàu đến trưởng tàu, cán bộ công đoàn, nhưng điều khiến đồng nghiệp luôn nhắc về ông là sự tận tụy với nghề và ký ức đặc biệt về chuyến tàu khánh thành Thống Nhất Bắc-Nam TN2, chuyến tàu đi vào lịch sử ngành đường sắt Việt Nam.

Ngược dòng ký ức, ông Nhạc bồi hồi nhắc về một ngày rất đặc biệt, đó là ngày 31-12-1976, khi lễ khánh thành đoàn tàu khách Thống Nhất Bắc-Nam được tổ chức trọng thể tại ga Sài Gòn cũ, khu vực trước chợ Bến Thành, nay là Công viên 23-9. Khi ấy, tuyến đường sắt xuyên Việt vừa được khôi phục sau chiến tranh. Hàng vạn cán bộ, công nhân ngành đường sắt, bộ đội và người dân đã làm việc ngày đêm để nối lại những đoạn đường ray bị bom đạn cày xới suốt nhiều năm. 7 giờ sáng hôm ấy, sân ga rợp cờ hoa và người tiễn đưa. Trong khi lễ khánh thành đang diễn ra, tổ công tác trên tàu vẫn tất bật chuẩn bị cho giờ khởi hành.

Để chuẩn bị cho chuyến tàu đặc biệt này, toàn bộ nhân viên phục vụ được đào tạo suốt một tháng về nghiệp vụ, giao tiếp, ứng xử, cách nói năng phù hợp với phong tục ngoài miền Bắc. Tổ công tác trên tàu có 12 người, gồm 2 trưởng tàu và 10 nhân viên phục vụ (trong đó có 1 hành lý viên, kiêm nhiệm nhân viên phục vụ). Mỗi trưởng tàu phụ trách một ban công tác gồm 5 nhân viên phục vụ, làm việc theo chế độ 12 giờ một ca. Đây là chuyến tàu lịch sử nên mọi thứ đều được yêu cầu rất chu đáo, nghiêm ngặt.

Hành trình ra Bắc của đoàn tàu bắt đầu vào chiều 31-12-1976, khi tàu đi qua khu Cà Ná-Vĩnh Hảo, lực lượng an ninh nhận được tin báo nghi có Fulro hoạt động gần tuyến đường. Trung đội cảnh sát đi theo tàu lập tức triển khai phương án sẵn sàng chiến đấu. “Lúc đó không khí rất căng thẳng nhưng phần lớn hành khách không biết”, ông Nhạc nhớ lại. May mắn là không có sự cố nào xảy ra và đoàn tàu tiếp tục hành trình sau khi nghỉ đêm tại ga Tháp Chàm, nhưng đến khu vực đèo Khe Nét, tỉnh Quảng Bình, tàu lại gặp sự cố trật bánh do nhiều đoạn ray mới chỉ được kê tạm lên tà vẹt gỗ, chưa kịp chèn đá hoàn chỉnh. Chính tại nơi ấy đã diễn ra câu chuyện về ông cụ xin được chạm tay vào đoàn tàu Thống Nhất. Với ông Nhạc, ký ức đó sẽ còn theo ông đến hết cuộc đời.

Khoảng 4 giờ ngày 4-1-1977, tàu đến ga Nam Định, toàn bộ nhân viên tổ tàu phải xuống lau chùi sạch sẽ thành ngoài các toa xe trước khi đoàn tàu vào ga Hà Nội. Trong thời tiết rét buốt, mỗi người xách một xô nước, cúi mình cọ rửa bùn đất bám đầy thành toa tàu. Nhiều người bị lạnh cóng, hai bàn tay nứt nẻ đến rướm máu nhưng không ai than phiền nửa câu vì mỗi người đều cảm thấy vinh dự khi được phục vụ cho chuyến tàu đặc biệt nhất cuộc đời. Tàu tiếp tục hành trình lăn bánh cho đến hơn 10 giờ ngày 4-1-1977, đoàn tàu TN2 tiến vào sân ga Hà Nội trong sự chào đón xúc động, vui mừng của đông đảo người dân Thủ đô.

Sau chuyến tàu năm ấy, ông Nguyễn Thành Nhạc càng gắn bó sâu sắc hơn với ngành đường sắt. Bằng sự nỗ lực phấn đấu nghiêm túc, năm 1977, ông Nhạc được cử đi học, năm 1978 được chỉ định giữ nhiệm vụ Trưởng tàu khách. Những năm tháng công tác trong ngành đường sắt, ông đã cống hiến, rèn luyện không ngừng, giữ các vị trí lãnh đạo như Trạm phó Trạm công tác trên tàu Sài Gòn, Chủ tịch Công đoàn đơn vị và vinh dự trúng cử vào Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam khóa IX (nhiệm kỳ 2003-2008). Ông Nhạc từng là một trong 3 người đầu tiên đoạt huy chương vàng tại Hội thi chủ tịch công đoàn cơ sở giỏi toàn ngành đường sắt do Công đoàn Đường sắt tổ chức năm 1999. Bài thuyết trình giúp ông đoạt giải có tiêu đề rất thẳng thắn: “Làm sao để tổ chức công đoàn không phải là bánh xe thứ năm, không phải ăn theo, nói leo”. Nội dung khẳng định vai trò của tổ chức công đoàn trong bảo vệ quyền hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Có lẽ vì yêu ngành đường sắt như thế nên mặc dù đã nghỉ hưu nhiều năm nhưng ông Nhạc vẫn luôn hào hứng với những câu chuyện nghề. Nhóm “Một thời xe lửa” mà ông đang tham gia hiện có hơn 30 thành viên. Đều đặn mỗi tháng, các thành viên lại sắp xếp thời gian gặp nhau một lần, ngồi bên nhau để được thấy nhau còn mạnh khỏe, còn vui tươi, để cùng thổi nến chúc mừng sinh nhật, chia sẻ niềm vui, nỗi buồn và nhắc lại một thời tuổi trẻ đã đi qua cùng ngành đường sắt. Đáng quý hơn khi giờ đây ông Nhạc vẫn được gặp và trò chuyện cùng thầy Vũ Công Sỹ, người thầy dạy nghề năm xưa, nay là trưởng nhóm “Một thời xe lửa”, tính ra sự gắn bó đến nay cũng đã 48 năm.

Gần nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày đoàn tàu TN2 lăn bánh nối liền hai miền Nam-Bắc. Nhiều người trên chuyến tàu năm ấy giờ đã thành ông, thành bà, có người đã hóa mây bay. Nhưng ký ức về chuyến tàu khánh thành Thống Nhất đầu tiên vẫn còn nguyên trong tâm trí những người như ông Nguyễn Thành Nhạc, cũng như tinh thần tận tụy, kỷ luật, trách nhiệm và nghĩa tình đồng đội mà thế hệ đi trước đã âm thầm trao truyền lại cho hôm nay. Khi tôi hỏi điều gì đã giúp ông gắn bó bền bỉ với ngành đường sắt suốt hơn 40 năm, ông Nhạc chậm rãi đáp: “Đó là tình yêu nghề và niềm trân trọng dành cho ngành đường sắt Việt Nam. Tình cảm ấy đã theo tôi đi suốt hành trình cuộc đời, qua những chuyến tàu miệt mài chạy theo dặm dài đất nước”.