Phim tài liệu “Mạc hậu” được sáng tạo bởi nhóm tác giả trẻ, gồm: Nguyễn Thảo Linh, Lê Mai Phương, Nguyễn Hà Anh (học sinh và cựu học sinh Trường THPT Việt Đức), đã giành “Giải phim hay nhất” tại bảng B (nhà làm phim không chuyên dưới 30 tuổi) tại Liên hoan phim tài liệu ngắn quốc tế Viet Culture in Motion 2026. Trong thời lượng 16 phút, bộ phim dẫn dắt khán giả dõi theo hành trình làm nghề của nữ nghệ sĩ Nguyễn Thị Thanh Phương (sinh năm 1999), diễn viên Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam. Vừa theo đuổi nghệ thuật tuồng, Thanh Phương vừa làm DJ để tiếp tục nuôi dưỡng niềm đam mê với sân khấu truyền thống. Tác phẩm phản ánh chân thực những vất vả, lo toan trong cuộc sống thường nhật cùng những trăn trở, giằng xé nội tâm của nữ nghệ sĩ trẻ giữa quyết định từ bỏ hay tiếp tục theo đuổi đam mê nghệ thuật truyền thống.

 Một cảnh trong phim tài liệu “Mạc hậu”.

Theo dõi phim, khán giả có thể nhận thấy diễn biến bộ phim ảnh hưởng bởi kết cấu của một vở tuồng với 3 “hồi” phim mở ra những lớp câu chuyện nghề. Mở đầu phim, nhân vật chính chưa xuất hiện ngay mà được nhận biết qua các góc quay về công tác chuẩn bị trước giờ diễn, từ khâu lắp dựng giàn giáo đến các buổi tập hăng say. Phim đặt khán giả vào góc nhìn của diễn viên tuồng, lời bộc bạch về chuyện nghề của nữ nghệ sĩ trẻ là lời dẫn chuyện cho phim. Từ những lời tự sự ấy, cuộc sống đời thực với những vất vả, thăng trầm của nghệ sĩ tuồng đương đại dần được hé mở. Đó là nỗi trăn trở về cơm áo gạo tiền, dù yêu nghề nhưng chính nghề không đủ nuôi sống nghệ sĩ mà nghệ sĩ phải “nuôi lại nghề”. Đó là sự buồn tủi khi không gian biểu diễn của nghệ thuật tuồng đang ngày càng thu hẹp. 

Tuồng là loại hình nghệ thuật sân khấu mang tính bác học, ước lệ cao, đòi hỏi người xem phải trang bị những kiến thức nghệ thuật nhất định mới có thể thưởng thức được. Trong khi đó, thói quen thưởng thức của công chúng hiện đại đang thay đổi, hướng đến những hình thức giải trí nhanh, trực quan, dễ tiếp cận và liên tục đổi mới. Nhìn rõ khoảng cách ấy, những nghệ sĩ tuồng, đặc biệt là lớp nghệ sĩ trẻ, đang tìm cách đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với khán giả đương đại. Trong phân đoạn kết phim tài liệu “Mạc hậu”, khán giả được thấy nghệ thuật tuồng dần có những diện mạo và không gian biểu diễn hoàn toàn mới. Bằng cách lồng ghép khéo léo nghệ thuật tạo hình cùng âm nhạc tuồng cổ truyền vào nhạc EDM (nhạc nhảy điện tử) sôi động, các nghệ sĩ trẻ đang chủ động đưa tuồng tiếp cận không gian giải trí của thế hệ trẻ.

Trong khuôn khổ Liên hoan phim tài liệu châu Âu-Việt Nam lần thứ 16, năm 2026, phim tài liệu “Mạc hậu” thu hút sự quan tâm, đồng cảm của nhiều khán giả trẻ. Xem phim, Nguyễn Hữu Duy, sinh viên ngành văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ: “Phim tài liệu “Mạc hậu” khiến tôi nhận ra rằng tuồng không hẳn xa lạ với người trẻ, mà khoảng cách nằm ở cách chúng ta tiếp cận di sản. Những nỗ lực âm thầm của các nghệ sĩ tâm huyết với nghề, của các nhà làm phim kể lại câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ điện ảnh đang góp phần gìn giữ, lan tỏa giá trị nghệ thuật tuồng trong đời sống hôm nay”.