Một khuôn mặt góc cạnh, thô ráp như tạc bằng rìu. Một đôi mắt khi tinh anh, sắc sảo, đầy chất thép; khi điềm tĩnh, ấm áp. Con người ấy, với vẻ bề ngoài như vậy, với giọng nói đậm chất Thanh Chương xứ Nghệ và với những tác phẩm báo chí rất được đồng nghiệp quý trọng.

Không quý trọng sao được, khi đã về hưu rồi, anh vẫn được Liên chi hội Nhà báo Báo Quân đội nhân dân bầu đi dự Đại hội lần thứ VII Hội Nhà báo Việt Nam năm 2000 cùng với “trưởng lão” Phạm Phú Bằng, một yếu nhân khác từng dành cả sự nghiệp làm báo của mình ở Báo Quân đội nhân dân.

Nhà báo Trần Đình Bá. Ảnh: HÀ ANH 

Con người ấy, với tác phẩm “Sự thật về nhà ở của đồng chí Tô Duy” đăng Báo Quân đội nhân dân năm 1987, như phát súng lệnh cho cuộc chiến đấu tranh với những sai phạm, tiêu cực ở một số cán bộ, trong đó có vị cán bộ hàm tương đương bộ trưởng. Sau bài báo ấy, đồng chí Thường trực Ban Bí thư đã chủ trì một cuộc họp với nhiều thành phần để nghe Ban biên tập Báo Quân đội nhân dân và tác giả Trần Đình Bá trình bày, làm rõ.

Con người ấy, tiếp tục làm rúng động với những bài báo điều tra viết về những sai phạm của một số cán bộ có chức vụ qua các loạt bài: “Một ngày nướng 5 triệu USD”, “Một liên danh hay vòi bạch tuộc”, “Bí mật quốc gia bị bán”, “Chiếm đất hợp pháp”... và nhất là cuốn sách “Hành trình tới chân lý” xuất bản năm 1990 gây tiếng vang trong làng báo.

Con người ấy, với chất gàn đặc trưng của người xứ Nghệ, đột nhiên năm 1999 viết đơn xin nghỉ hưu khi tuổi đời mới 55, khiến ai cũng ngỡ ngàng. Lại ngỡ ngàng hơn khi anh liên kết với một công ty sản xuất rượu “Hương rừng” từ nấm linh chi. Ngày khai trương, rất đông bè bạn đến dự, lại không khỏi bất ngờ khi anh cho trương tấm biển to đề toàn bộ bài thơ “Cảnh rừng Việt Bắc” của Bác Hồ, trong đó có đoạn: “... Khách đến thì mời ngô nếp nướng/ Săn về thường chén thịt rừng quay/ Non xanh, nước biếc tha hồ dạo / Rượu ngọt, chè tươi mặc sức say...”.

Thế nhưng, nghiệp chống tiêu cực vẫn thôi thúc anh cầm bút; và người ta thấy một Trần Đình Bá trở lại với sự sung sức, tươi mới, dũng cảm, gai góc và chặt chẽ đúng pháp luật. Anh là một trong những nhà báo nổ phát súng đầu tiên vào đường dây chạy tội của một số cán bộ có chức vụ cho “trùm xã hội đen” Năm Cam. Tiếp đó là loạt bài: “Tội to khéo lo vẫn thoát” về tiêu cực ở Dự án nhà máy điện Uông Bí ngày đó; rồi những bài báo gây tiếng vang như “Ở nơi sờ đâu sai đấy”, “Nơi công thổ quốc gia bị bán vô tội vạ”... đã chỉ rõ người đứng đầu cơ quan, tổ chức tiếp tay, dung túng, bao che những sai phạm.

Nhưng con người, với vẻ ngoài gai góc ấy, lại có trái tim nhân hậu, đồng cảm và tình yêu thiết tha với đồng đội, với nhân dân, với những mảnh đất mình từng sống và chiến đấu. Trưởng thành trong khói lửa chống Mỹ, những ghi chép, bút ký của anh mang hơi thở nóng bỏng của chiến trường miền Nam: “Đặc công rừng Sác”, “Qua những chặng đường chiến dịch”, “Kiên quyết với kẻ thù”, “Thủy chung với bè bạn”... Đó đều là những tác phẩm thấm đẫm tình người, tình đồng đội. Và, một lần đọc bài của anh về chiến trường Campuchia, nơi anh từng đến tác nghiệp, đoạn anh chứng kiến một chiến sĩ Quân tình nguyện Việt Nam hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, khiến chúng ta bàng hoàng, đau đớn, xót xa trong hoàn cảnh “một thời lửa đạn”, để mà sống xứng đáng hơn với đồng đội đã hy sinh. Có dịp, nhà báo Trần Đình Bá lại vào dâng hương ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9. Những chuyến đi đó là chất liệu cho anh một đúc kết mà anh đã viết ở cuốn sách “Truy tìm sự thật” xuất bản năm 2019.

Tiễn biệt anh, người anh, người đồng đội quý mến và trân trọng!