Nếu giới truyền thông phương Tây thường ví các điệp viên với James Bond, thì tại Trung Đông, tờ báo danh tiếng Al-Ahram của Ai Cập, một cơ quan báo chí vốn chẳng mặn mà gì với Tel Aviv, đã phải dùng từ “superman” (siêu nhân) để mô tả vị Giám đốc Mossad này.

Sự nể trọng đó không đến từ những bộ vest sang trọng hay những bữa tiệc xa hoa, mà đến từ hiệu quả của những chiến dịch mà Dagan đạo diễn hướng vào chương trình hạt nhân của Tehran. Dưới triều đại kéo dài hơn 8 năm của Dagan, Mossad đã chuyển mình từ một cơ quan đang loay hoay tìm lại ánh hào quang thành một cỗ máy tác chiến tinh nhuệ, nổi tiếng khắp Trung Đông.

Meir Dagan (giữa) khi còn ở Lebanon. Ảnh: The International March of the Living

Sự trỗi dậy của một Ramsad

Meir Dagan nhậm chức Ramsad (Giám đốc Mossad) vào năm 2002 dưới thời Thủ tướng Ariel Sharon. Khi đó, Mossad đang ở trong một giai đoạn trầm lắng, nếu không muốn nói là suy yếu sau một vài thất bại lớn về nghiệp vụ. Với sự sành sỏi trên chính trường, Sharon hiểu rằng Israel cần một cú huých mạnh mẽ để đối phó với các mối đe dọa từ trong và ngoài khu vực. Nhiệm vụ mà Sharon giao cho Dagan rất ngắn gọn nhưng đầy sức nặng: “Meir, tôi muốn ông lãnh đạo Mossad với một con dao găm giữa hai hàm răng”. Ẩn ý quá rõ ràng: Phải quyết liệt, sẵn sàng hành động trực tiếp, táo bạo và không vướng ngại để đạt được mục đích.

Dagan không phải là một điệp viên truyền thống đi lên từ các bàn giấy phân tích. Ông là một cựu tướng quân đội với đôi chân tập tễnh vì những vết thương do chiến tranh mang lại. Ông mang đến một luồng sinh khí mới, thực dụng, quyết đoán và không khoan nhượng. Dagan không tin vào những bản báo cáo phân tích dài hàng trăm trang nằm yên trong ngăn kéo. Đối với ông, tình báo là phải đi đôi với hành động.

Triết lý của Dagan được đúc kết từ những năm tháng ông chỉ huy đơn vị biệt kích mật mang tên “Sayeret Rimon” (còn gọi là “Biệt kích Lựu đạn”, do phù hiệu của đơn vị này có hình một quả lựu đạn cầm tay) tại Gaza vào những năm của thập niên 1970. Sayeret Rimon một đơn vị chuyên săn lùng các tay súng Palestine bằng những phương thức phi truyền thống, đôi khi là cải trang thành người địa phương để thâm nhập sâu vào phía đối phương. Ông từng nói với cấp dưới: “Chúng ta không ở đây để đọc báo. Chúng ta ở đây để sớm ngăn chặn đối phương”.

Một chi tiết ám ảnh về cuộc đời Dagan là bức ảnh ông treo trong phòng làm việc của mình: Một ông lão người Do Thái đang quỳ gối trước hai tên lính phát xít Đức ngay trước khi bị hành quyết. Đó chính là Berel Erlich, ông nội của Dagan. Bức ảnh đó là lời nhắc nhở Dagan về lý do tại sao Mossad phải hành động quyết liệt.

Mossad và học thuyết “5 trụ cột”

Khi tiếp quản hồ sơ hạt nhân Iran, Meir Dagan nhận thấy một sự thật: Để đối phó với một quốc gia rộng lớn, giàu tài nguyên và có tiềm lực quân sự như Iran, một vài vụ phá hoại lẻ tẻ là không đủ. Dagan đã vạch ra một chiến lược tổng thể gồm 5 trụ cột, tạo thành một gọng kìm từ nhiều phía. Năm trụ cột đó gồm:

- Mặt trận ngoại giao: Mossad không chỉ làm việc độc lập trong bóng tối. Meir Dagan đã thúc đẩy hợp tác chưa từng có với CIA và các cơ quan tình báo châu Âu. Mục tiêu là công bố các cơ sở bí mật của Iran trước cộng đồng quốc tế, tạo áp lực pháp lý và chính trị buộc Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc phải ban hành các lệnh trừng phạt ngặt nghèo.

Meir Dagan và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: The Telegraph

- Chiến tranh kinh tế: Thông qua các hoạt động mật, Mossad gây áp lực lên các hệ thống ngân hàng toàn cầu, cắt đứt các mạch máu tài chính Iran dùng để mua nguyên liệu và thiết bị hạt nhân. Đây là cuộc chiến của những con số và lệnh chuyển tiền, làm tê liệt khả năng thanh toán của Tehran trên thị trường đen.

- Hỗ trợ phe đối lập và các nhóm thiểu số: Dagan tin rằng sự bất ổn nội bộ là cách tốt nhất để làm giới lãnh đạo Tehran xao nhãng. Mossad đã bí mật hỗ trợ các nhóm như Mujahedeen el-Khalq (MEK) hay Jundallah (nhóm chiến binh vùng Baluchistan), buộc Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran phải phân tán nguồn lực khổng lồ để đối phó với các cuộc bạo động và rò rỉ thông tin trong nước.

- Chặn đứng chuỗi cung ứng: Đây là cuộc chiến âm thầm tại các cảng biển và các công ty bình phong tại châu Âu. Mossad thiết lập một mạng lưới theo dõi mọi lô hàng máy ly tâm hoặc linh kiện tên lửa hướng về Tehran.

- Chiến dịch “Các biện pháp trong bóng tối”: Đây là trụ cột mang đậm dấu ấn cá nhân của Dagan. Dagan quan niệm rằng: Nếu bạn không thể phá hủy lò phản ứng, hãy loại bỏ người vận hành nó. Những vụ nổ súng trên đường phố Tehran hay mã độc Stuxnet xâm nhập vào hệ thống Natanz chính là kết quả của trụ cột này.

Trong suốt 8 năm rưỡi tại vị, Meir Dagan luôn là người phản đối kịch liệt ý tưởng dùng không quân tấn công trực diện vào các cơ sở hạt nhân của Iran, bất chấp sự hối thúc từ Thủ tướng Benjamin Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Ehud Barak. Dagan lập luận rằng một cuộc tấn công quân sự công khai sẽ mang lại những hệ lụy thảm khốc. Thứ nhất, ông cho rằng một cuộc không kích sẽ giúp chính quyền Iran tạo dựng ngọn cờ để đoàn kết lòng dân, dập tắt mọi phong trào đối lập. Thứ hai, nó cũng là cái cớ để Iran thúc đẩy nhanh việc chế tạo vũ khí và Tehran sẽ có lý do chính đáng để rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và công khai chế tạo bom nguyên tử để tự vệ. Thứ ba, một cuộc tấn công rất có thể sẽ châm ngòi cho một cuộc chiến tranh toàn diện trong khu vực gây ra tổn thất không thể lường trước được cho nền kinh tế và đời sống của người dân Israel.

Thay vào đó, ông chọn con đường “tác chiến trong bóng tối”. Ông tin rằng bằng cách làm chậm, làm hỏng và tiêu diệt các mắt xích nhân sự, Israel có thể đẩy lùi thời điểm Iran có thể chế tạo vũ khí hạt nhân thêm nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ mà không cần phải bắn một quả tên lửa nào. Những tranh cãi giữa Dagan và Netanyahu gay gắt đến mức ông từng gọi ý tưởng không kích là “điều ngu xuẩn nhất mà tôi từng nghe”. 

Với 5 trụ cột định hình như vậy, khi Meir Dagan rời nhiệm sở vào đầu năm 2011, ông để lại một di sản đồ sộ và một Mossad hoàn toàn khác biệt. Dự án hạt nhân của Iran, vốn được dự đoán sẽ hoàn tất vào giữa những năm của thập niên 2000, đã bị đẩy lùi hơn rất nhiều nhờ những chiến dịch của ông.

Khi Meir Dagan rời nhiệm sở vào đầu năm 2011, Meir Dagan để lại một di sản đồ sộ và một Mossad hoàn toàn khác biệt. Ảnh: Reuters

Ông đã biến Mossad từ một cơ quan thu thập tin tức thuần túy thành một trong những lực lượng tác chiến tinh nhuệ nhất hành tinh. Trong buổi lễ chia tay khi ông về nghỉ hưu, Thủ tướng Benjamin Netanyahu, dù còn có nhiều bất đồng sâu sắc với Meir Dagan, cũng đã phải dành cho ông những lời trân trọng nhất: “Meir, ông đã giúp Nhà nước Do Thái có thêm thời gian. Ông đã làm được những điều mà nhiều người cho là bất khả thi”.

Dù Meir Dagan đã qua đời vào năm 2016 sau một thời gian dài chống chọi với bệnh tật, nhưng học thuyết của ông vẫn là kim chỉ nam cho các chiến dịch của Mossad cho đến tận ngày nay. Sự kết hợp giữa tình báo kỹ thuật cao và những đặc vụ “ngậm dao giữa hai hàm răng” đã trở thành tiêu chuẩn của tình báo Israel. Ở Israel, người ta vẫn nhắc về ông như một vị “siêu nhân” đã che chở cho Nhà nước Do Thái. 

………

Tài liệu tham khảo:

- Iran scientist’s killing blamed on US, Israel (The Gulf Times)

- Mossad Behind Tehran Assassinations, Says Source (Der Spiegel)

- How Mossad Justified Its Murder of an Innocent Iranian Electrical Engineer (Truthout)

- Twelve Days of Inferno: The Cost of Opening Pandora’s Box (Aljazeer Center for Studies)

- Operation Rising Lion: Insights from Israel’s 12-Day War Against Iran (JINSA)

- The War that Israel Never Loses: Its Secret Services Once Again Carry out Assassinations in Iran (El País)

- Dagan is the Superman of the Jewish state (The Jerusalem Post)

- A fighter to the End: Meir Dagan’s Daring Life (Ynet Global)

- Swiss Family Used to Thwart N-supplies, Says NYT (DAWN)

- Swiss Engineers, a Nuclear Black Market and the CIA (The New York Times)

- The Israeli Strategy against the Iranian Nuclear Project (INSS)

- If Iran Gets the Bomb (The Washington Institute)

- Operation Rising Lion: Insights from Israel’s 12-Day War against Iran (JINSA)

- Fakhrizadeh Reportedly Killed by Israeli Robot (TV7 Israel News)

- Mossad Killed Iran’s Top Nuke Scientist with Remote-Operated Machine Gun (The Times of Israel)

- Fakhrizadeh’s Sons Say He Was Shot 4-5 Times, Warned against Travel before Hit (The Times of Israel)

- Who Was the Prominent Nuclear Scientist ‘With Three Passports’ Killed in Iran and What Is Expected to Happen after His Murder? (CNN Analysis)

- What’s the Fallout from the Killing of a Top Iranian Nuclear Scientist? (CFR)

- Ex-Mossad Chief Hints Israel behind Iran Nuclear Attacks - Anadolu Ajansı (Anadolu Agency)

- Assassination of Iranian Nuclear Scientists (ResearchGate)

- Who Murdered Prof. Ali Mohammadi? (PBS)

- Iran Hangs “Mossad spy” for Scientist Killing (Aljazeera)

- Iran Nuclear Scientist Killed in Tehran Motorbike Bomb Attack (The Guardian)

- Iran: Timeline of Attacks (The Guardian)