Theo AFP, tại khu vực Agbogbloshie ở thủ đô Accra, hàng nghìn tấn rác thải đã tích tụ trong nhiều thập kỷ, gây quá tải cho vùng đất ngập nước. Nghiêm trọng hơn, bãi rác này nằm sát khu ổ chuột với khoảng 80.000 cư dân, phần lớn là người nhập cư và những người buôn bán nhỏ.

Không có găng tay hay khẩu trang bảo hộ, hằng ngày, Hassan vẫn bới tìm trong những đống thiết bị điện tử và kim loại bị thải bỏ ở bãi rác này để thu gom phế liệu đem bán, khiến lòng bàn tay anh chai sần, đầy sẹo do những vết cắt và phát ban. “Tôi thường bị đau đầu và ho sau những ngày dài làm việc dưới nắng, nhưng chưa bao giờ đi khám bệnh. Tôi nghĩ đó là chuyện bình thường”, Hassan chia sẻ.

Nhà dịch tễ học Reginald Quansah thuộc Đại học Ghana cho rằng, tình trạng ô nhiễm tích tụ qua thời gian làm dấy lên những lo ngại khi người lao động phải tiếp xúc với kim loại và hóa chất độc hại thông qua các vết thương trên da, hay hít phải khói và bụi từ rác thải.

Một người đàn ông bới tìm các loại rác thải nhựa có thể tái chế tại bãi rác Agbogbloshie ở thủ đô Accra, Ghana. Ảnh: NPR

Tổ chức Hòa bình xanh (Greenpeace) ước tính, mỗi tuần, có khoảng 15 triệu bộ quần áo đã qua sử dụng được đưa vào Ghana, trong đó thị trường quần áo cũ khổng lồ ở Accra chủ yếu đến từ châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á. Sau khi thương nhân lựa chọn những bộ quần áo còn khả năng tiêu thụ, khoảng một nửa số quần áo còn lại trở thành rác thải vô giá trị, bị đổ tại các bãi biển, cánh đồng hoặc đem đốt. “Rất nhiều quần áo được vận chuyển đến Ghana, thực chất là rác thải”, Samuel Quashie-Idun, người đứng đầu bộ phận điều tra của Greenpeace tại châu Phi, nêu rõ.

Đáng lo ngại hơn, 89% số quần áo bị coi là rác thải vô giá trị trong mẫu khảo sát có chứa các loại sợi tổng hợp nguồn gốc hóa dầu như polyester. Khi phân hủy, chúng giải phóng vi nhựa, còn khi bị đốt, chúng phát thải các chất gây ung thư trong khói với nồng độ cao gấp hàng trăm lần mức an toàn. “Đây không chỉ là một cuộc khủng hoảng môi trường... mà còn là cuộc khủng hoảng về sức khỏe con người. Các nước phát triển ở Bắc bán cầu về cơ bản đang biến Ghana thành bãi rác thải thời trang”, Hellen Kahaso Dena, chuyên gia phụ trách dự án về nhựa của Greenpeace, cảnh báo.

Ngoài quần áo cũ, Agbogbloshie còn tiếp nhận nhiều thiết bị điện tử và kim loại phế thải. Những chiếc tủ lạnh, ti vi và đồ điện gia dụng cũ được tháo dỡ, tái chế một cách thô sơ để thu hồi những vật liệu còn giá trị.

Nhà dịch tễ học Quansah cho biết, người lao động tại Agbogbloshie có nguy cơ mắc các bệnh về phổi và rối loạn thần kinh do tiếp xúc với kim loại nặng, hóa chất độc hại qua da và đường hô hấp. Các nhà khoa học thì cảnh báo rằng chất ô nhiễm từ bãi rác này đang ngấm vào đất và đầm phá, sau đó xâm nhập vào chuỗi thực phẩm và có khả năng ảnh hưởng sức khỏe của người dân địa phương trong nhiều năm tới.

Tháng 9 vừa qua, Tổng thống Ghana John Mahama đã phát động chiến dịch dọn dẹp kéo dài 3 tháng nhằm loại bỏ khoảng 1 triệu tấn rác thải khỏi Agbogbloshie. Các phương tiện hạng nặng của quân đội và ngành công chính đã bắt đầu vận chuyển rác đến một bãi chôn lấp cách Accra khoảng 50km, nơi chúng được nén chặt và phủ kín theo quy trình bảo đảm an toàn môi trường. Dẫu vậy, những người đang mưu sinh tại Agbogbloshie vẫn cảm thấy bất an về tương lai.

Thực trạng của Agbogbloshie được nhắc tới đúng vào thời điểm Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ, với quản lý rác thải là một trong những vấn đề được quan tâm. Ở đó, người ta rất có thể sẽ đặt ra câu hỏi: Trách nhiệm thuộc về ai khi những món đồ bị thải loại ở các nước phát triển trở thành gánh nặng với các quốc gia khác?