Ở nhiều nước châu Phi, nghề nông lâu nay bị coi là công việc kém cỏi và thanh niên thường đổ xô lên thành phố tìm việc. "Nhiều người coi việc tôi trở về làng quê là một thất bại", Mangassa chia sẻ.

Ngày nay, định kiến đó đang dần thay đổi. Giá lương thực tăng cao, chính phủ tích cực đầu tư vào hệ thống thủy lợi, khả năng tiếp cận dễ dàng hơn với các công nghệ mới... tất cả đang góp phần đưa nông nghiệp trở thành một ngành nghề nhiều hứa hẹn. Chính phủ các nước châu Phi cùng nhiều tổ chức phi lợi nhuận đang triển khai các chương trình giảng dạy kỹ năng canh tác tiên tiến và hỗ trợ nông dân về thiết bị, phân bón, thuốc trừ sâu và hạt giống. Mangassa tỏ ra hào hứng: “Khi bố thấy tôi có một kế hoạch rõ ràng, bài bản, ông đã khuyến khích và hỗ trợ tôi các thủ tục hành chính để mua đất canh tác”.

Mangassa bên cánh đồng ở Senegal. Ảnh: Fortune 

Mangassa là một phần của xu hướng thanh niên châu Phi rời phố về quê khởi nghiệp với nghề nông. Sau mỗi năm, trừ mọi chi phí, lợi nhuận Mangassa thu được là 2 triệu CFA (3.500USD), cao gấp đôi thu nhập trung bình ở Senegal-hiện ở mức 1.700USD.

Châu Phi là khu vực đô thị hóa nhanh nhất thế giới, với tốc độ trung bình 3,5% mỗi năm. Thành phố ngày càng đông đúc, chi phí sinh hoạt cũng tăng theo. Theo Ngân hàng Thế giới, giá thuê nhà và giá thực phẩm ở những nơi như thủ đô Dakar hay thủ đô Nairobi (Kenya)... đang tiến gần đến mức tương đương các thành phố lớn của châu Âu, mặc dù thu nhập trung bình thấp hơn rất nhiều.

Mỗi năm có từ 10 đến 12 triệu thanh niên châu Phi gia nhập thị trường lao động, song chỉ có khoảng 3 triệu việc làm chính thức được tạo ra. Trong trường hợp của Mangassa, nhiều bạn bè tốt nghiệp cùng khóa với anh giờ làm tài xế xe công nghệ và chật vật kiếm sống. Ngược lại, Mangassa hiện sở hữu trang trại rộng 32 mẫu Anh, trồng đủ loại hoa màu, trái cây. Anh đã nhận được khoản tiền tài trợ mua đất canh tác từ một sáng kiến của Chương trình Lương thực thế giới (WFP) nhằm giúp đỡ những người trẻ châu Phi làm nông nghiệp.

Được khởi động vào năm 2023 và dự kiến kéo dài đến đầu năm 2027, chương trình đã hỗ trợ khoảng 380.000 người khởi nghiệp. Tại Senegal, WFP đã hỗ trợ khoảng 61.000 người với hơn 80% khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp. Chương trình cũng hoạt động tích cực tại Ghana, Nigeria, Mozambique, Uganda, Rwanda, Kenya và Tanzania.

Lý giải cho việc triển khai sáng kiến hỗ trợ người trẻ làm nông nghiệp, Giám đốc quốc gia của WFP tại Senegal Pierre Lucas bày tỏ: “Các cuộc khảo sát của chúng tôi cho thấy, có 3 rào cản chính đối với thanh niên khi tham gia lĩnh vực nông nghiệp: Hạn chế trong tiếp cận đất đai; thiếu vốn, vật tư và kỹ năng thực tế; khó nắm bắt thị trường bởi họ không biết khi nào nên bán, làm thế nào để gia tăng giá trị và làm thế nào để tiếp thị sản phẩm của mình”.

Như nhiều quốc gia châu Phi, Senegal đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực do việc cắt giảm nguồn tiền từ các nhà tài trợ cùng với điều kiện khí hậu ngày càng xấu đi. Đất canh tác khan hiếm và tình trạng thoái hóa đất nông nghiệp càng làm hạn chế việc sản xuất lương thực. Để thích ứng, hiện nhiều nông dân trẻ châu Phi chuyển hướng sang các loại cây trồng có giá trị cao và áp dụng công nghệ vào trồng trọt, nhờ vậy sản lượng nông nghiệp đã tăng lên. Nguồn cung nông sản địa phương gia tăng đồng nghĩa với việc giá các mặt hàng lương thực thiết yếu có xu hướng hạ nhiệt. 

Cũng cần phải nói, Senegal là điểm xuất phát chính của những người di cư tìm cách đến châu Âu qua tuyến đường Đại Tây Dương đầy hiểm nguy rình rập. Giờ đây, khuyến khích phát triển nông nghiệp, tạo việc làm để giữ chân người trẻ ở quê nhà được coi là một trong những biện pháp hiệu quả giúp hạn chế nạn di cư.

3 thanh niên người Mali gồm Mamadou Camara và Issa Traoré (22 tuổi), Madassa Kebe (23 tuổi) thất nghiệp ở quê nhà. Gia đình gom tiền cho họ di cư đến châu Âu qua ngả Guinea-Bissau, nhưng kẻ dẫn đường đã lừa lấy hết tiền và bỏ rơi họ. Trên đường trở về qua Senegal, 3 thanh niên gặp Mangassa và được anh nhận vào làm trong trang trại. Cùng nhau, họ gắn bó với nông nghiệp, chứng kiến những thành quả được làm ra từ đôi tay mình đang đơm hoa kết trái, hứa hẹn một cuộc sống yên ổn nơi đây.