Nước Pháp: Từ vấn đề nợ công đến áp lực đường phố - Bài 3: Giải mã “ngọn lửa” biểu tình tại Pháp (tiếp theo và hết)

Quá tải ngân sách

Pháp duy trì một trong những mô hình nhà nước phúc lợi quy mô lớn tại châu Âu, với nguồn chi đáng kể dành cho lương hưu, y tế, giáo dục và an sinh xã hội. Tuy nhiên, chi tiêu công lớn đòi hỏi nguồn thu ổn định và khả năng phân bổ ngân sách phù hợp. Khi chi thường xuyên vượt thu trong thời gian dài, chính phủ phải vay nợ để bù đắp thâm hụt, khiến nghĩa vụ tài chính ngày càng gia tăng.  

Theo INSEE, nợ công của nước này tương đương khoảng 119% GDP vào cuối quý II-2026. Ảnh: AP

Theo số liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), thâm hụt ngân sách công của Pháp năm 2025 tương đương 5,1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), trong khi tăng trưởng kinh tế bình quân kể từ năm 2023 chỉ đạt khoảng 1,4%. Viện Thống kê và Nghiên cứu kinh tế quốc gia Pháp (INSEE) cho biết nợ công của nước này tương đương khoảng 119% GDP vào cuối quý II-2026. Trong khi đó, chi tiêu công chiếm khoảng 57% GDP. Những con số này phản ánh sự mất cân đối giữa nhu cầu chi tiêu và khả năng tạo nguồn thu. Tăng trưởng kinh tế khiêm tốn hạn chế khả năng tăng thu ngân sách, trong khi các khoản chi cho an sinh xã hội và trả lãi cho các khoản nợ tiếp tục chiếm dụng nguồn lực.

Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, chính phủ triển khai các biện pháp hỗ trợ tiền lương, bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp và duy trì thanh khoản nhằm hạn chế thiệt hại kinh tế. Khi giá năng lượng tăng mạnh, các biện pháp hỗ trợ tiếp tục được sử dụng để giảm tác động đối với người dân và doanh nghiệp. Những chính sách này giúp ứng phó với các cú sốc, nhưng cũng làm tăng gánh nặng ngân sách. Tuy nhiên, không thể quy toàn bộ nợ công hiện nay cho chi tiêu trong các giai đoạn khủng hoảng, bởi theo phân tích của các chuyên gia, tình trạng thâm hụt đã tồn tại nhiều thập niên. Nợ công lớn cùng lãi suất tăng khiến chính phủ phải dành thêm nguồn lực trả lãi, thu hẹp dư địa đầu tư phát triển và cải thiện dịch vụ công. Áp lực càng lớn khi lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm có thời điểm vượt 5%, mức cao nhất trong 24 năm. Lợi suất tăng làm chi phí huy động vốn mới đắt đỏ hơn, đồng thời buộc các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc kỹ tác động của những quyết định chi tiêu bổ sung đối với ngân sách và nợ công.

Trong bối cảnh đó, dự thảo ngân sách năm 2027 của chính phủ Tổng thống Emmanuel Macron vấp phải những tranh luận về cắt giảm chi tiêu và kiểm soát thâm hụt. Chính phủ phải tìm cách xử lý những nguyên nhân sâu xa dẫn đến bức xúc xã hội, đồng thời duy trì niềm tin của nhà đầu tư vào khả năng kiểm soát nợ công. Cắt giảm chi tiêu quá mức có thể khiến dịch vụ công tiếp tục suy yếu, nhưng mở rộng hỗ trợ mà không có nguồn thu hoặc kế hoạch tài chính bền vững lại làm gia tăng áp lực nợ.  

Một trong những vấn đề đáng chú ý là chi phí lương hưu trong bối cảnh dân số già hóa. Tuổi thọ tăng khiến thời gian hưởng lương hưu kéo dài, trong khi lực lượng lao động đóng thuế và đóng góp vào hệ thống hưu trí không tăng tương ứng. Điều này đặt ra yêu cầu cân đối giữa quyền lợi của người nghỉ hưu và khả năng đóng góp cho hệ thống trong dài hạn.

Pháp đang thúc đẩy kế hoạch nâng dần tuổi nghỉ hưu theo quy định từ 62 lên 64. Ảnh: Reuters

Trong bài viết mới đây với tựa đề "Điều gì đang xảy ra với nước Pháp?", nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Paul Krugman cho rằng một khó khăn cốt lõi của Pháp là việc nước này đang phải đối mặt với thực tế tài chính của hệ thống hưu trí. Theo phân tích của ông, việc dành nguồn lực lớn cho lương hưu có thể làm tăng áp lực cắt giảm chi tiêu ở các lĩnh vực khác, trong đó có giáo dục. Đây là một cách lý giải về sự cạnh tranh giữa các ưu tiên ngân sách chứ không phải là mọi khó khăn của giáo dục đều bắt nguồn từ chi phí lương hưu. Tuy nhiên, khi các khoản chi bắt buộc chiếm tỷ trọng lớn, khả năng điều chỉnh ngân sách để đáp ứng những nhu cầu mới sẽ bị hạn chế.

Từ góc độ người dân, khoảng cách giữa quy mô chi tiêu công và chất lượng dịch vụ nhận được trở thành vấn đề đáng quan tâm khi học sinh vẫn phản ánh tình trạng thiếu giáo viên, phụ huynh lo ngại về điều kiện học tập và người dân gặp khó khăn khi tiếp cận một số dịch vụ y tế.

Gánh nặng chi phí sinh hoạt và cú sốc nhiên liệu quốc tế

Bên cạnh những bất cập tích tụ trong nước, biến động năng lượng quốc tế đang tạo thêm sức ép lên đời sống người dân Pháp. Xung đột Mỹ - Iran khiến thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, làm tăng chi phí nhập khẩu, vận chuyển và cung ứng nhiên liệu. Những tác động này lan sang giá nhiên liệu, chi phí vận tải, sản xuất và nhiều mặt hàng tiêu dùng.

Giá nhiên liệu cao làm tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và đi lại, khiến doanh nghiệp sử dụng nhiều năng lượng phải đối mặt với chi phí đầu vào lớn hơn. Nếu doanh nghiệp chuyển một phần chi phí sang giá bán, người tiêu dùng tiếp tục chịu ảnh hưởng. Nếu không thể tăng giá vì sức mua suy yếu, hoạt động sản xuất và lợi nhuận của doanh nghiệp cũng bị tác động.

Đối với các hộ gia đình, sức ép thể hiện rõ ở chi phí đi lại và những khoản chi thiết yếu. Người dân vẫn phải mua thực phẩm, thanh toán hóa đơn năng lượng và di chuyển để đi làm. Tình hình đặc biệt khó khăn đối với người lao động ở nông thôn, vùng ngoại ô và những nơi giao thông công cộng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, khiến phương tiện cá nhân trở thành lựa chọn cần thiết. Vì vậy, họ không phải lúc nào cũng có thể giảm tiêu thụ nhiên liệu khi giá tăng.

Biến động năng lượng quốc tế đang tạo thêm sức ép lên đời sống người dân Pháp. Ảnh: Xinhua

Nông dân, ngư dân và doanh nghiệp vận tải cũng chịu tác động trực tiếp do nhiên liệu chiếm một phần chi phí hoạt động. Trong động thái mới đây, Chính phủ Pháp đã tăng chi khẩn cấp trong năm 2026 để hỗ trợ một số nhóm ngành ứng phó với chi phí nhiên liệu cao liên quan đến xung đột Mỹ - Iran. Tuy nhiên, tình trạng tài chính công căng thẳng hạn chế khả năng mở rộng hỗ trợ trên diện rộng. Điều này đặt chính phủ trước bài toán cân đối giữa việc giúp những nhóm chịu tác động lớn và kiểm soát thâm hụt ngân sách. Hỗ trợ không đủ có thể khiến người dân và doanh nghiệp khó chống đỡ cú sốc giá, nhưng mở rộng hỗ trợ mà không có nguồn tài chính bền vững sẽ làm tăng thêm áp lực nợ công.  

Chi phí sinh hoạt tăng cao càng làm trầm trọng thêm những khó khăn của người dân Pháp. Bên cạnh nhiên liệu, giá thực phẩm, điện, khí đốt và nhà ở cũng tạo áp lực lớn lên ngân sách gia đình. Khi nhiều khoản chi thiết yếu cùng tăng, các hộ thu nhập thấp và trung bình khó xoay xở hơn do phần lớn thu nhập đã dành cho những nhu cầu cơ bản.

Đối với người phải sử dụng ô tô để đi làm, chi phí nhiên liệu khó có thể cắt giảm. Khi thu nhập không tăng tương ứng với vật giá, người dân buộc phải thắt chặt các khoản chi khác, khiến mức sống ngày càng bị thu hẹp.

Thách thức của Pháp không chỉ là ứng phó với những cú sốc trước mắt, mà còn phải bảo đảm tính bền vững của hệ thống phúc lợi và cải thiện chất lượng dịch vụ công. Nếu những bất cập này không được giải quyết, các biến động từ bên ngoài trong tương lai vẫn có thể tiếp tục châm ngòi cho bức xúc xã hội, khiến làn sóng biểu tình khó sớm chấm dứt.