Thế giới thời đàm: Lời hứa và khoảng cách

Từ Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu đến các hội nghị COP thường niên, cộng đồng quốc tế đã nhiều lần khẳng định quyết tâm hạn chế sự nóng lên toàn cầu, cắt giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, những kết quả đạt được vẫn chưa theo kịp yêu cầu cấp bách của cuộc khủng hoảng khí hậu. 

Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), diễn ra từ ngày 9 đến 20-11 tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ), tiếp tục đặt ra những vấn đề gai góc trong đàm phán khí hậu toàn cầu: Lộ trình giảm dần sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, trách nhiệm cắt giảm phát thải và nguồn tài chính hỗ trợ các nước đang phát triển. Đằng sau những khác biệt về quan điểm là sự chênh lệch về lợi ích, năng lực và điều kiện phát triển giữa các quốc gia.

Thế giới thời đàm: Lời hứa và khoảng cách. Trong ảnh: COP31 được tổ chức tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ) từ ngày 9 đến 20-11. Ảnh: Anadolu

Đối với những nền kinh tế phụ thuộc lớn vào khai thác, xuất khẩu hoặc tiêu thụ dầu mỏ, khí đốt và than đá, chuyển đổi năng lượng không đơn thuần là thay thế một nguồn năng lượng bằng nguồn năng lượng khác. Quá trình ấy còn tác động trực tiếp đến nguồn thu ngân sách, việc làm, sức cạnh tranh và an ninh năng lượng. Nhiều quốc gia đang phát triển vừa cần năng lượng để công nghiệp hóa, vừa thiếu nguồn vốn, công nghệ và hạ tầng để chuyển đổi nhanh chóng. Trong khi đó, một số quốc gia đang phát triển khác, dù có tỷ trọng phát thải khí nhà kính tích lũy trong lịch sử thấp, lại phải gánh chịu những tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, với nguồn lực ứng phó rất hạn chế.

Thực tế đang phát đi những cảnh báo không thể xem nhẹ. Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) cho biết, nhiệt độ trung bình bề mặt toàn cầu trong 9 tháng đầu năm 2026 cao hơn khoảng 1,47^oC so với thời kỳ tiền công nghiệp (1850-1900). Giai đoạn 2023-2026 được xác định là bốn năm nóng nhất từng được ghi nhận. Nhiệt lượng đại dương tiếp tục gia tăng, trong khi mực nước biển trung bình toàn cầu đã đạt mức cao nhất trong chuỗi quan trắc vệ tinh. Đáng chú ý, hiện tượng El Niño được dự báo sẽ tiếp tục gây ra các hình thái thời tiết cực đoan kéo dài đến năm 2027.

Những con số ấy cho thấy sức ép ngày càng lớn đối với đời sống con người. Nắng nóng cực đoan đe dọa sức khỏe, năng suất lao động và an ninh lương thực; hạn hán, lũ lụt làm gián đoạn sản xuất, phá hủy hạ tầng và sinh kế; nước biển dâng đặt nhiều khu vực ven biển trước nguy cơ mất đất, mất nguồn nước ngọt và phải di dời dân cư. Biến đổi khí hậu vì thế đã trở thành thách thức đối với an ninh, kinh tế và ổn định xã hội của nhiều quốc gia.

Để giải quyết bài toán đó, mỗi quốc gia cần cụ thể hóa cam kết bằng lộ trình giảm phát thải rõ ràng, có thời hạn, nguồn lực thực hiện và cơ chế giám sát minh bạch. Chuyển dịch năng lượng phải gắn với phát triển năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và bảo đảm an ninh năng lượng trong quá trình chuyển đổi. Cùng với đó là bảo vệ rừng, nguồn nước, đa dạng sinh học; thúc đẩy nông nghiệp bền vững, kinh tế tuần hoàn; đầu tư hệ thống cảnh báo sớm và hạ tầng có khả năng chống chịu thiên tai. Điều quan trọng không phải là số lượng mục tiêu được công bố, mà là kết quả thực chất có thể đo lường và kiểm chứng.

Ở bình diện quốc tế, nguyên tắc trách nhiệm chung nhưng có phân biệt cần được thực hiện bằng những cơ chế hợp tác công bằng, thực chất. Các quốc gia có tiềm lực và trách nhiệm lịch sử lớn hơn cần tăng cường hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực thích ứng cho những nước đang phát triển. Đổi lại, các nước tiếp nhận hỗ trợ cần minh bạch trong sử dụng nguồn lực và thực hiện các mục tiêu đã cam kết. Doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ, giảm phát thải trong sản xuất và chuỗi cung ứng; người dân cần tham gia bằng những thay đổi trong tiêu dùng, tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Trách nhiệm khí hậu chỉ có thể trở thành hành động chung khi từng chủ thể đều thực hiện tốt phần việc của mình.

COP31 vẫn đang tiếp tục diễn ra. Giá trị của hội nghị không chỉ nằm ở những văn kiện được thông qua, mà phải được chứng minh bằng chuyển biến thực tế sau khi các đoàn đại biểu rời Antalya. Một cam kết dù tham vọng đến đâu cũng khó có ý nghĩa nếu thiếu nguồn lực, cơ chế thực hiện và trách nhiệm. Ngược lại, những bước tiến cụ thể, minh bạch và có thể kiểm chứng mới tạo dựng niềm tin vào hợp tác khí hậu toàn cầu.

Thế giới không thể tiếp tục đánh đổi tương lai bằng những lợi ích trước mắt, cũng không thể để bất đồng kéo dài làm chậm hành động chung. Khủng hoảng khí hậu không chỉ là phép thử đối với quyết tâm bảo vệ môi trường, mà còn là phép thử đối với tính công bằng và năng lực hợp tác của cộng đồng quốc tế. Điều nhân loại cần lúc này không phải là thêm những lời hứa, mà là quyết tâm chính trị, cơ chế hợp tác công bằng và hành động đủ mạnh để bảo vệ ngôi nhà chung.