Thế giới thời đàm: G20 - Bàn tròn đối thoại hay đấu trường lợi ích?

Tuy nhiên, những bất đồng sâu sắc về địa chính trị, thương mại, an ninh năng lượng và trật tự quốc tế đang đặt ra câu hỏi: Liệu G20 có đủ khả năng biến đối thoại thành đồng thuận, biến cam kết thành hành động trong một thế giới ngày càng phân cực?

Ngày 30 và 31-10, các nhà ngoại giao Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) nhóm họp tại thành phố Atlanta, bang Georgia, Mỹ, trong bối cảnh tình hình quốc tế diễn biến phức tạp. Xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng Trung Đông, cạnh tranh Mỹ - Trung và những bất đồng trong thương mại toàn cầu tiếp tục tạo sức ép đối với quan hệ quốc tế. Đây không chỉ là dịp để các nước trao đổi quan điểm, chuẩn bị cho Hội nghị Thượng đỉnh G20 dự kiến diễn ra ngày 14 và 15-12 tại Florida (Mỹ), mà còn là phép thử đối với khả năng duy trì hợp tác giữa những quốc gia có lợi ích chiến lược khác biệt.

Cuộc họp của các bộ trưởng tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương G20 diễn ra ngày 31-8-2026, tại Asheville, Bắc Carolina, Mỹ. Ảnh: Getty Images

Ra đời nhằm tăng cường phối hợp chính sách trước những biến động kinh tế toàn cầu, G20 từng phát huy vai trò quan trọng trong việc ứng phó với khủng hoảng tài chính năm 2008 và đại dịch Covid-19. Với sự tham gia của các cường quốc và nền kinh tế mới nổi, diễn đàn được kỳ vọng là nơi dung hòa lợi ích, thúc đẩy giải pháp chung.  

Tuy nhiên, những diễn biến tại Atlanta cho thấy cạnh tranh địa chính trị đang tác động sâu sắc đến chương trình nghị sự của G20, từ an ninh, chính trị đến kinh tế - thương mại. Việc Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tham dự hội nghị trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine chưa có hồi kết khiến một số nước bày tỏ quan ngại, phản ánh những khác biệt trong cách tiếp cận quan hệ với Moscow.

Dẫu vậy, sẽ là phiến diện nếu chỉ nhìn G20 như một diễn đàn bị chi phối bởi bất đồng. Chính sự hiện diện của những quốc gia có quan điểm khác nhau mới làm nên giá trị đặc biệt của cơ chế này. G20 không phải liên minh chính trị hay tổ chức có quyền áp đặt quyết định đối với các thành viên. Sức mạnh của diễn đàn nằm ở khả năng duy trì đối thoại, thúc đẩy phối hợp chính sách và tìm kiếm những điểm giao thoa lợi ích. Trong một thế giới mà cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, việc các đối thủ vẫn có thể ngồi lại trao đổi đã mang lại ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Điều cần thiết là đối thoại phải hướng tới kết quả thực chất. G20 không thể chỉ dừng lại ở những tuyên bố mang tính nguyên tắc, trong khi các thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng. Tự do hàng hải, an ninh năng lượng, ổn định chuỗi cung ứng, an ninh lương thực và ứng phó với biến đổi khí hậu là những lĩnh vực các quốc gia có thể tìm kiếm lợi ích chung, ngay cả khi chưa thể hóa giải những bất đồng địa chính trị căn bản. Thay vì đòi hỏi đồng thuận tuyệt đối trên mọi vấn đề, các thành viên cần ưu tiên những lĩnh vực có khả năng hợp tác, từng bước củng cố lòng tin và mở rộng không gian phối hợp.

Cùng với đó, tiếng nói của các nền kinh tế mới nổi và các nước đang phát triển cần được coi trọng hơn. Một trật tự kinh tế toàn cầu ổn định không thể chỉ được định hình từ sự thỏa hiệp giữa các cường quốc, trong khi những vấn đề về nợ công, nghèo đói, chuyển đổi năng lượng, an ninh lương thực và khoảng cách phát triển vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng. Bảo đảm quyền tham gia bình đẳng vào quá trình hoạch định các quy tắc quốc tế không chỉ đáp ứng lợi ích chính đáng của các nước đang phát triển mà còn góp phần củng cố tính đại diện và hiệu quả của hợp tác đa phương.

Suy cho cùng, giá trị của G20 không nằm ở việc các quốc gia có bao nhiêu lần ngồi cùng một bàn, mà ở khả năng vượt qua khác biệt để tìm kiếm những giải pháp chung. Cạnh tranh lợi ích giữa các cường quốc là thực tế khó tránh khỏi, nhưng không thể trở thành cái cớ để né tránh trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế. Trong một thế giới mà không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết những thách thức xuyên biên giới, hợp tác không còn là sự lựa chọn mang tính thiện chí, mà là đòi hỏi tất yếu. G20 chỉ có thể khẳng định vai trò khi các thành viên biết đặt lợi ích quốc gia trong mối quan hệ với trách nhiệm toàn cầu, để bàn tròn đối thoại thực sự trở thành nơi kiến tạo đồng thuận và hành động, chứ không phải đấu trường phô diễn sức mạnh và mặc cả lợi ích.