Tổ chức, huấn luyện các đội du kích, tự vệ làm nòng cốt khởi nghĩa

Quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng tháng 11-1939 về chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, tháng 3-1940, Xứ ủy Nam Kỳ thông qua “Đề cương cách mạng Nam Kỳ”, thực chất là đề cương khởi nghĩa vũ trang, trong đó xác định xây dựng các lực lượng vũ trang với hình thức ban đầu là các đội du kích, tự vệ làm nòng cốt cho khởi nghĩa. Dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy Nam Kỳ và chi bộ các địa phương, quá trình xây dựng các đội du kích, tự vệ chiến đấu ở các tỉnh, thành phố lúc đầu triển khai chậm và có những biểu hiện lệch lạc. Trước tình hình đó, Xứ ủy Nam Kỳ triệu tập hội nghị mở rộng (tháng 7-1940), xác định xúc tiến mạnh mẽ hơn nữa việc tổ chức xây dựng các đội du kích, tự vệ và trang bị vũ khí, luyện tập quân sự.

Sau hội nghị, các địa phương lựa chọn đội viên từ các tổ chức quần chúng (Nông hội, Công hội, Đoàn Thanh niên phản đế...) tổ chức quân du kích theo "tam tam chế": 3 người thành 1 tổ, 3 tổ thành 1 tiểu đội, 3 tiểu đội thành 1 trung đội, có đảng viên hoặc quần chúng tích cực chỉ huy và có đại biểu Đảng tham gia lãnh đạo. Ở Sài Gòn, các cơ sở, công xưởng, xí nghiệp lớn (Ba Son, Nhà đèn Chợ Quán, Trường Bách nghệ...) và nhiều khu phố đã tổ chức được các đội tự vệ, các tiểu đội du kích. Ở nông thôn, phần lớn các xã có từ 1 tiểu đội đến 1 trung đội du kích. Đến giữa tháng 11-1940, có tới 18/21 tỉnh, thành phố ở Nam Kỳ tổ chức được các đội du kích, tự vệ, có đội quân số tới hơn 100 người. Các đội du kích, tự vệ Nam Kỳ trang bị chủ yếu là vũ khí thô sơ, tự tạo (súng săn, giáo, mác, bom, mìn...) và một số súng trường, súng ngắn thu được của địch.

   Những ngày đầu khởi nghĩa ở Bến Tre, năm 1940. Ảnh tư liệu

Về huấn luyện, do địch tăng cường các hoạt động do thám nên nhiệm vụ huấn luyện du kích, tự vệ gặp khó khăn. Tuy vậy, cấp ủy các địa phương bí mật đưa lực lượng du kích, tự vệ ra các căn cứ huấn luyện. Nội dung học tập là cách đánh du kích trong thành phố, đánh đồn, phục kích, cách đánh giao thông và quán triệt những nhiệm vụ cần kíp trước mắt, trong đó tập trung chuẩn bị lực lượng du kích, tự vệ làm nòng cốt khởi nghĩa theo chủ trương của Xứ ủy Nam Kỳ. Tuy mới được tổ chức, trang bị vũ khí còn thiếu thốn, chủ yếu là thô sơ, chưa được huấn luyện, rèn luyện nhiều trong đấu tranh cách mạng, nhưng các đội viên du kích, tự vệ có tinh thần dũng cảm, quyết tâm đánh đổ ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp.

Kết hợp tiến công quân sự với nổi dậy quần chúng

Tuy kế hoạch bị lộ do có nội gián, quân Pháp ráo riết đề phòng, vây bắt cơ quan lãnh đạo khởi nghĩa, khiến ý định lấy khởi nghĩa ở Sài Gòn làm lệnh phát động cho toàn xứ không thực hiện được, nhưng đúng thời gian quy định, đêm 22 rạng ngày 23-11-1940, cuộc khởi nghĩa vẫn diễn ra ở 18/21 tỉnh, thành phố của Nam Kỳ. Trong đó, các đội du kích, tự vệ làm nòng cốt cùng với quần chúng nhân dân khởi nghĩa ở các quận, huyện, tiến đánh các dinh quận, đồn bốt địch. Điển hình là lực lượng du kích do đồng chí Mười Đen, Xứ ủy viên chỉ huy, tiến công dinh quận và đồn Hóc Môn, phá cầu Bông, cầu Rạch Tra; tiếp đó, hạ các bốt ở Lăng Cha Cả, vườn Tiêu, ngã năm Vĩnh Lộc ở Gò Vấp (Gia Định). Du kích các quận thuộc Chợ Lớn tiến đánh dinh quận Trung Huyện, đánh đồn Bến Lức, diệt các bốt Voi, Cần Giuộc. Tại Vĩnh Long, du kích đánh chiếm quận lỵ và đồn Vũng Liêm...

Ở hầu khắp vùng nông thôn 18 tỉnh Nam Kỳ, từ Biên Hòa đến mũi Cà Mau, các đội du kích, tự vệ làm xung kích hỗ trợ quần chúng nổi dậy diệt tề, trừ gian, đập tan chính quyền địch ở nhiều làng, xã. Nổi bật là các đội du kích ở tỉnh Mỹ Tho hỗ trợ quần chúng ở 75/114 xã nổi dậy diệt tề, sau một tuần, làm chủ vùng nông thôn rộng lớn. Riêng hai quận Châu Thành và Cai Lậy, ta làm chủ 54/56 xã. Ở tỉnh Tân An, quân du kích phá nhiều tề làng, diệt một số ác ôn, hỗ trợ nhân dân nổi dậy, làm chủ nhiều vùng nông thôn... Tại các tỉnh Long Xuyên, Châu Đốc, Rạch Giá, Bến Tre, Sa Đéc, Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, lực lượng du kích, tự vệ tích cực hỗ trợ nhân dân nổi dậy giành quyền làm chủ ở một số địa phương... Lần đầu tiên cờ đỏ sao vàng được giương cao trong quá trình khởi nghĩa. Chính quyền cách mạng được thành lập ở nhiều xã và một số quận, giữ được vài ngày, có nơi giữ vững quyền làm chủ nhiều ngày (lâu nhất là ở Mỹ Tho, giữ được hơn 40 ngày).

Do điều kiện khởi nghĩa chưa chín muồi, lực lượng du kích, tự vệ Nam Kỳ còn non yếu, trang bị vũ khí thô sơ nên gặp nhiều khó khăn. Quyết triệt hạ bằng được quân du kích, dập tắt cuộc khởi nghĩa, thực dân Pháp tập trung lực lượng lớn đàn áp. Chủ trương duy trì và bảo toàn du kích chưa kịp phổ biến tới các cơ sở thì toàn bộ Xứ ủy Nam Kỳ bị địch bắt. Trước tình hình đó, tháng 12-1940, các đội du kích, tự vệ bí mật rút vào các căn cứ ở Đồng Tháp Mười, U Minh, Truông Mít (Tây Ninh), Biên Hòa để duy trì lực lượng hoạt động đến Tổng khởi nghĩa tháng 8-1945.

Mặc dù đã diễn ra cách đây 86 năm nhưng Khởi nghĩa Nam Kỳ vẫn giữ nguyên giá trị, chúng ta cần tiếp tục kế thừa, vận dụng sáng tạo phù hợp điều kiện bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Đó là việc chủ động xây dựng lực lượng vũ trang 3 thứ quân, trong đó coi trọng xây dựng, huấn luyện dân quân tự vệ làm nòng cốt để bảo vệ, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, an toàn cơ sở địa phương. Kết hợp các hình thức đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao, kinh tế và pháp lý; đồng thời kết hợp sức mạnh quân sự truyền thống của dân tộc với ứng dụng công nghệ cao, tác chiến hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc.