Nguyễn Thị Bảy tên thật là Nguyễn Thị Lục, quê ở làng Vĩnh Hựu, tổng Hòa Đồng Trung, quận Gò Công, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc xã Vĩnh Hựu, tỉnh Đồng Tháp). Sinh ra trong cảnh nghèo khó, từ những ngày lao động kiếm sống, Nguyễn Thị Bảy được giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia vận động nông dân đấu tranh đòi quyền lợi. Với sự năng nổ, tháo vát và uy tín trong quần chúng, năm 1936, bà được giao giữ cương vị Tỉnh ủy viên Tỉnh ủy Chợ Lớn, Bí thư Quận ủy Cần Giuộc. Đây là địa bàn có phong trào cách mạng phát triển mạnh.

Tháng 11-1940, khi Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ, Nguyễn Thị Bảy được giao chỉ đạo các lực lượng cách mạng ở Cần Giuộc. Dưới sự lãnh đạo của Ủy ban Khởi nghĩa do bà phụ trách, lực lượng cách mạng ở Cần Giuộc đã tổ chức nhiều hoạt động tiến công đồn bốt, trừ gian, diệt tề, ngăn chặn giao thông, cắt đứt đường dây liên lạc của địch, tước vũ khí của lực lượng tề làng, tạo nên khí thế đấu tranh mạnh mẽ trong quần chúng. Khi thực dân Pháp đưa quân đến đàn áp, đốt phá nhà cửa, bắt bớ và sát hại những người tham gia phong trào, đồng chí Nguyễn Thị Bảy tiếp tục chỉ huy lực lượng du kích chiến đấu cầm cự.

Chân dung Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Thị Bảy. Ảnh tư liệu của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ

Chiều 14-12-1940, trên đường công tác qua khu vực bến đò Long Đức Đông, bà cùng đồng chí Trần Chí Nam bất ngờ gặp toán lính lê dương đi càn. Trong tình thế bị địch áp đảo, đồng chí Trần Chí Nam bị bắn và hy sinh, đồng chí Nguyễn Thị Bảy vẫn bình tĩnh tìm cách tiêu hủy tài liệu, nhưng bị địch bắt giữ.

Bị giải về đồn Cần Giuộc rồi đưa đến bốt Pô-lô ở Chợ Lớn, đồng chí Nguyễn Thị Bảy chịu những trận đòn tra tấn tàn bạo, dù máu chảy đầm đìa nhưng người nữ chiến sĩ không bị khuất phục. Có lần, bà lấy chính máu mình quệt lên người tên lính đánh đập bà và nói: Chúng ta đều máu đỏ da vàng, đều là người Việt Nam, tại sao lại nỡ hại nhau?

Không khuất phục được bà, kẻ thù chuyển Nguyễn Thị Bảy đến khám Phú Mỹ, nơi giam giữ các nữ tù chính trị. Tại đây, địch đưa bà vào giam cùng đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai. Trong chốn lao tù khắc nghiệt, người nữ chiến sĩ vẫn giữ vững tinh thần đấu tranh, động viên, giúp đỡ đồng đội. Trước thái độ kiên cường ấy, những kẻ cai ngục vừa bất lực vừa phải nể phục, gọi bà bằng biệt danh “Hoàng hậu đỏ”.

Sáng 26-5-1941, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thị Bảy cùng 4 chiến sĩ cách mạng ra xử bắn tại sân bóng Cần Giuộc. Trước giờ ra pháp trường, bà vẫn bình tĩnh động viên đồng đội đoàn kết, tiếp tục đấu tranh. Khi linh mục đến làm lễ rửa tội, bà khẽ lắc đầu từ chối. Quân địch định bịt mắt, bà kiên quyết không chấp nhận, muốn nhìn thẳng vào họng súng quân thù. Hướng về đồng bào đang chứng kiến cuộc hành hình, bà dõng dạc kêu gọi tiếp tục đấu tranh giành độc lập dân tộc và khẳng định: Kỳ này khởi nghĩa thất bại, kỳ sau nhất định thành công.

Ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh anh dũng của đồng chí Nguyễn Thị Bảy, Đảng, Nhà nước đã truy tặng đồng chí danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân và danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.