Không ngừng nâng cao khả năng duy trì hỏa lực

Trong lịch sử vũ khí bộ binh, súng máy hạng nhẹ ra đời để lấp khoảng trống hỏa lực giữa súng trường cá nhân và súng máy hạng nặng, giúp tổ, tiểu đội có hỏa lực liên tục, đủ mạnh nhưng vẫn cơ động. Vì vậy, các yếu tố như khối lượng, tầm bắn, tốc độ bắn và độ chính xác luôn giữ vai trò then chốt. Khả năng duy trì hỏa lực liên tục – “đạn bắn như mưa” – chính là nền tảng tạo nên uy lực của súng máy, và cũng là mục tiêu được không ngừng cải tiến ngay từ khi loại vũ khí này ra đời.

Súng máy hạng nhẹ RPK-16. Ảnh: 81.cn

Nếu như cơ chế bắn liên thanh của súng máy truyền thống chủ yếu dựa vào khí thuốc, thì ở một số mẫu thế hệ mới, điện năng đã được đưa vào sử dụng. Tiêu biểu là súng máy XM556 Minigun của Mỹ, dùng động cơ điện một chiều 24V để vận hành, nhờ đó tăng tốc độ bắn, đồng thời giảm khối lượng và kích thước. Khi được bảo đảm đủ đạn và nguồn điện liên tục, loại súng này có thể phát huy hiệu quả trong tác chiến đô thị tầm gần và nhiệm vụ đặc nhiệm trong phạm vi khoảng 500 m.

Số lượng và khối lượng đạn mang theo ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hỏa lực, vì vậy việc tăng khả năng mang vác và tiếp đạn cho súng máy hạng nhẹ luôn là trọng tâm nghiên cứu. Một số nước châu Âu đề xuất sử dụng đạn đầu chìm hoặc đạn không vỏ cho các mẫu súng tương lai. So với đạn thông thường, loại đạn này nhẹ hơn, chiếm ít không gian, hình dạng đồng đều, thuận lợi mang theo với số lượng lớn, qua đó duy trì hỏa lực liên tục. Đồng thời, do đầu đạn được bọc trong vỏ, ma sát với lòng nòng giảm, hạn chế biến dạng và nâng cao độ chính xác.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp quốc phòng lựa chọn hướng phát triển đạn sử dụng vật liệu composite. Đạn 6,8mm TVCM do một công ty Mỹ công bố năm 2021 là ví dụ tiêu biểu. So với đạn vỏ kim loại, đạn vỏ composite nhẹ hơn đáng kể, giúp giảm gánh nặng cho binh sĩ. Ngoài ra, vật liệu này còn giúp giảm nhiệt trong buồng đạn, hạn chế sự cố kỹ thuật và kéo dài tuổi thọ súng.

Súng máy đa năng MG5. Ảnh: 81.cn

Phương thức tiếp đạn cũng đang có nhiều thay đổi. Một số quốc gia thiết kế súng máy hạng nhẹ tương thích với nhiều loại hộp đạn khác nhau, trong khi các doanh nghiệp khác tập trung cải tiến tiếp đạn bằng dây đạn. Chẳng hạn, hệ thống tiếp đạn đeo lưng “Scorpio” do một công ty Nga phát triển có thể chứa tới 550 viên đạn cỡ 7,62 mm, giúp giảm đáng kể số lần thay đạn và nâng cao khả năng duy trì hỏa lực trong chiến đấu.

Công nghệ hỗ trợ, đáp ứng đa dạng nhu cầu chiến trường

Yêu cầu chiến trường luôn là yếu tố định hướng sự phát triển của vũ khí trang bị. Đối với súng máy hạng nhẹ, sự thay đổi của môi trường tác chiến và đối tượng mục tiêu đã trực tiếp dẫn tới những điều chỉnh về thiết kế và tính năng.

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy là xu hướng điều chỉnh cỡ nòng. Nhiệm vụ chủ yếu của súng máy hạng nhẹ là tiêu diệt sinh lực đối phương theo cụm và chế áp hỏa lực tiến công tầm gần. Khi các biện pháp bảo hộ cá nhân ngày càng được tăng cường, yêu cầu nâng cao uy lực của súng máy hạng nhẹ trở nên rõ rệt. Hệ quả là cỡ nòng của loại vũ khí này có xu hướng gia tăng. Hiện nay, dù một số quốc gia vẫn sử dụng súng máy hạng nhẹ cỡ 5,56 mm, nhưng tại nhiều nước, cỡ 7,62 mm đã trở thành lựa chọn chính. Thậm chí, trước yêu cầu về tầm bắn và uy lực lớn hơn, một số quốc gia đã bắt đầu nghiên cứu súng máy hạng nhẹ cỡ nòng 8,6 mm.

Súng máy hạng nhẹ FN EVOLYS. 
Súng máy hạng nhẹ L86A1. Ảnh: 81.cn

Năm 2020, Công ty SIG Sauer công bố mẫu súng máy hạng nhẹ MG338 được Bộ Tư lệnh Tác chiến đặc biệt Mỹ lựa chọn. Súng sử dụng đạn Magnum với đầu đạn nặng, cỡ nòng khoảng 8,6 mm, cho tầm bắn xa và uy lực lớn. Đồng thời, MG338 có thể thay nòng để sử dụng đạn 7,62 mm, tăng tính linh hoạt trong tác chiến.

Cùng với đó, thiết kế mô-đun ngày càng trở thành xu hướng chủ đạo. Cách “lắp ghép như xếp hình” cho phép một nền tảng vũ khí đảm nhiệm nhiều vai trò, vừa mở rộng công năng, vừa giảm chi phí và tạo điều kiện nâng cấp. Súng máy đa năng MG5 của Đức là ví dụ điển hình. Nhờ cấu trúc mô-đun, MG5 có thể thay đổi chiều dài nòng, báng súng, tay cầm và phương thức tiếp đạn để tạo nên nhiều cấu hình khác nhau. Ở cấu hình súng máy hạng nhẹ, MG5 có tầm bắn hiệu quả khoảng 1.000m; khi lắp giá ba chân có thể kéo dài tầm bắn. Hệ thống ray Picatinny cho phép lắp nhiều loại kính ngắm và phụ kiện, nâng cao hiệu quả tác chiến.

Từ thiết kế mô-đun, súng máy hạng nhẹ cũng dần tiến tới tính đa dụng. Một số chuyên gia cho rằng tính đa dụng thể hiện ở hai cấp độ: Dùng chung các mô-đun cấu thành và khả năng “một súng, nhiều vai trò”. Trên thực tế, ranh giới giữa hai cấp độ này ngày càng bị thu hẹp. MG338 có thể chuyển sang chế độ bắn từng phát để đảm nhiệm vai trò súng bắn tỉa. Súng máy FN EVOLYS của Bỉ  vừa có thể bắn liên thanh như súng máy, vừa vận hành tương tự súng trường ở chế độ bán tự động, đồng thời cho phép thay nòng để thích ứng với nhiều tình huống tác chiến.

Ngày càng cơ động, dễ sử dụng  

Tính “nhẹ”, cơ động và dễ sử dụng là đặc trưng cốt lõi của súng máy hạng nhẹ. Dù ngày nay xuất hiện các khái niệm như súng máy đa năng hay hạng trung, nhiều mẫu vũ khí vẫn được xếp vào loại súng máy hạng nhẹ nhờ đặc điểm gọn nhẹ và linh hoạt.

Yêu cầu chiến trường luôn đặt loại vũ khí này vào thế cân bằng giữa hỏa lực và trọng lượng: Tăng để mạnh hơn, rồi lại giảm để giữ cơ động. Vì vậy, lịch sử phát triển của súng máy hạng nhẹ cũng chính là quá trình không ngừng giảm trọng lượng.

Xu hướng này thể hiện rõ ở đổi mới vật liệu. Việc sử dụng nhựa kỹ thuật, hợp kim nhôm, hợp kim titan và sợi carbon đã giúp giảm khối lượng mà vẫn bảo đảm độ bền. Súng máy M240L của Mỹ dùng hợp kim titan cho nhiều bộ phận, còn FN EVOLYS của Bỉ trang bị giá đỡ bằng sợi carbon, qua đó tăng tính cơ động.

Súng máy hạng nhẹ MG338. Ảnh: 81.cn

Cùng với đó, yếu tố công thái học ngày càng được chú trọng. Các giải pháp như giảm lực giật, báng súng điều chỉnh đa cấp, tay cầm linh hoạt… giúp người sử dụng thao tác thuận tiện hơn. Một số nước còn phát triển súng máy dựa trên nền tảng súng trường quen thuộc để rút ngắn thời gian huấn luyện, như L86A1 của Anh phát triển từ L85A1, hay súng máy AUG của Áo kế thừa thiết kế bullpup của súng trường AUG, cho phép thao tác linh hoạt trong nhiều tư thế.

Môi trường tác chiến đặc thù như chiến tranh đô thị cũng đặt ra yêu cầu mới đối với súng máy hạng nhẹ. Trong bối cảnh đó, loại vũ khí này cần kích thước ngắn hơn và sử dụng đạn có khả năng xuyên thấu vừa phải, thúc đẩy xu hướng tương thích với các cỡ đạn nhỏ như 5,56 mm, tiêu biểu là FN EVOLYS. Phiên bản M249 Para của Mỹ với nòng ngắn và báng gập – kéo cũng được thiết kế để đáp ứng yêu cầu cơ động cao khi đổ bộ đường không. Đồng thời, để nâng cao khả năng sống sót, các mẫu súng mới như MG338 còn được trang bị bộ giảm thanh thế hệ mới, giúp giảm lửa đầu nòng và khói khi bắn, tăng khả năng che giấu.