Kính tiềm vọng: Mỹ tổ chức lại năng lực tác chiến tự động

Theo Reuters, ngày 30-9, Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth thông báo thành lập AutoWarCom, phụ trách phát triển, chế tạo và cung cấp các năng lực tự hành, robot cho quân đội Mỹ. Bộ tư lệnh mới sẽ do một tướng bốn sao đứng đầu. RT cho biết cơ quan này được trao “các thẩm quyền tương đương một quân chủng” để mở rộng năng lực tự hành trên toàn lực lượng liên quân.

Mỹ không thường xuyên thành lập bộ tư lệnh mới như vậy. Lần gần đây nhất là Mỹ thành lập Bộ tư lệnh Vũ trụ năm 2019. Hiện nay, quân đội Mỹ có 11 bộ tư lệnh tác chiến. Bởi vậy, sự ra đời của AutoWarCom cho thấy Washington đang điều chỉnh cả cách tổ chức lực lượng để thích ứng với những thay đổi trong phương thức tiến hành chiến tranh hiện đại.

Với việc thành lập Bộ tư lệnh Tác chiến tự động, cùng với AI và drone, robot sẽ được đưa vào một cấu trúc chỉ huy riêng của quân đội Mỹ (ảnh minh họa). Ảnh: Techspot

“Nhịp độ của chiến tranh đang thay đổi nhanh hơn so với quá trình hỗ trợ”, Bộ trưởng Hegseth nhận định. Theo người đứng đầu Lầu Năm Góc, cuộc cách mạng về hệ thống tự hành và robot tác động sâu rộng tới trang bị, học thuyết, tổ chức và những giả định từng chi phối hoạt động tác chiến suốt nhiều thập kỷ. Muốn thay đổi lâu dài, công nghệ phải được gắn với cấu trúc chỉ huy quân sự.

Chiến trường Ukraine là một động lực thúc đẩy quyết định này của Lầu Năm Góc. Theo Reuters, lép vế về khí tài truyền thống, Ukraine đã sử dụng rộng rãi các hệ thống không người lái chi phí thấp để trinh sát và tấn công trong cuộc xung đột với Nga. Drone cho phép tập kích mục tiêu từ xa, giảm rủi ro đối với binh sĩ.

Bài học ấy đặt ra vấn đề đối với cách đầu tư quân sự của Mỹ. Trong nhiều năm, ngân sách quốc phòng khổng lồ giúp Washington trang bị những hệ thống vũ khí đắt đỏ bậc nhất thế giới. Nhưng khi các phương tiện giá rẻ được sử dụng với số lượng lớn và chứng tỏ hiệu quả, ưu thế công nghệ phải đi cùng khả năng đáp ứng quy mô tác chiến. “Chúng ta cần cả chất lượng lẫn số lượng”, ông Hegseth nói.

Vì thế, điều Lầu Năm Góc muốn thúc đẩy không đơn thuần là chế tạo thêm drone. Nỗ lực bổ trợ mang tên Agincourt-một dự án của Bộ Chiến tranh nhằm dọn đường cho AutoWarCom, cải tổ cách quân đội Mỹ, mua sắm, thử nghiệm và đưa các phương tiện không người lái cùng vũ khí tương tự vào sử dụng. Hay nói cách khác, Agincourt đóng vai trò là lộ trình chuyển đổi toàn diện để thành lập AutoWarCom, nhằm tập trung hóa, đẩy nhanh tốc độ phát triển và triển khai tích hợp các công nghệ máy bay không người lái, AI cùng các hệ thống tự hành trên mọi lĩnh vực tác chiến của quân đội Mỹ.

AI giữ vai trò đáng kể trong quá trình nói trên. Khi số lượng phương tiện tự hành tăng lên, con người khó trực tiếp xử lý toàn bộ dữ liệu và điều khiển từng thiết bị theo cách truyền thống. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, nhận dạng hình ảnh, phát hiện mục tiêu và phân loại thông tin, qua đó rút ngắn thời gian xử lý.

Tuy nhiên, một phương tiện hiện đại khó tạo ra ưu thế nếu hoạt động đơn lẻ. Khả năng kết nối với vệ tinh, radar, cảm biến, hệ thống chỉ huy và các phương tiện khác quyết định mức độ phát huy hiệu quả của nó. Trao cho AutoWarCom thẩm quyền trên toàn lực lượng cho thấy Washington muốn đưa những năng lực riêng lẻ vào một mạng lưới tác chiến thống nhất.

Cùng với yêu cầu tích hợp đó là bài toán kiểm soát. Khi máy móc có thể tự xử lý thông tin và thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn, trách nhiệm của con người càng cần được xác định rõ. Trong môi trường gây nhiễu, tấn công mạng và thiếu thông tin, việc nhận diện mục tiêu, duy trì quyền kiểm soát và chịu trách nhiệm đối với quyết định sử dụng vũ lực vẫn là những vấn đề không thể bỏ qua.

Theo RT, các chuyên gia cảnh báo sự phụ thuộc quá mức vào AI có thể làm suy giảm tư duy phản biện của con người, tăng nguy cơ leo thang xung đột ngoài ý muốn do tính bất định của thuật toán. Reuters cũng cho biết các chuyên gia an ninh Mỹ và Trung Quốc đã kêu gọi thiết lập cơ chế kiểm soát, xây dựng đồng thuận về sử dụng AI trong quân sự, kể cả trong các hệ thống liên quan tới vũ khí hạt nhân.

Sự ra đời của AutoWarCom đánh dấu bước tổ chức lại năng lực công nghệ quân sự của Mỹ. Song một cấu trúc chỉ huy mới chỉ phát huy giá trị khi giải quyết được đồng thời yêu cầu về tốc độ, quy mô, tích hợp và kiểm soát. Công nghệ có thể làm thay đổi chiến trường, nhưng khả năng làm chủ công nghệ của con người mới quyết định nó phát huy sức mạnh tới đâu.