Tàu không số - những chiến công huyền thoại: Bài 1: Nghị quyết 15 - khởi nguồn tuyến đường mòn trên biển

Trước diễn biến của tình hình thực tiễn, tháng 1-1959, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II tổ chức Hội nghị lần thứ 15, ban hành nghị quyết xác định nhiệm vụ cách mạng Việt Nam trong giai đoạn mới và vạch ra đường lối đấu tranh thống nhất nước nhà. Trung ương nhận định, cuộc khởi nghĩa của nhân dân miền Nam cũng có khả năng chuyển thành cuộc đấu tranh vũ trang trường kỳ giữa ta và địch. Đảng phải lường trước khả năng ấy để chuẩn bị chu đáo và chủ động đối phó với mọi tình huống.

Những con tàu vượt biển ra Bắc

Nghị quyết 15 của Trung ương như ngọn lửa thổi bùng cách mạng miền Nam. Chỉ trong vòng hơn một năm, Phong trào Đồng khởi đã lan rộng từ Nam Bộ ra Khu 5, từ Tây Nguyên xuống đồng bằng. Tháng 1-1960, Bến Tre đồng khởi; tháng 9-1960, quân dân các tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Rạch Giá, Cần Thơ... vùng lên. Ngày 20-12-1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập. Theo chỉ thị của Bộ Chính trị, nhiệm vụ vận tải chiến lược phải theo kịp tình hình phát triển của chiến trường, nếu có điều kiện, phải đi trước một bước; Trung ương chỉ đạo các tỉnh Nam Bộ chuẩn bị bến bãi và cho thuyền ra miền Bắc vừa thăm dò, vừa mở đường vận chuyển trên biển, vừa báo cáo tình hình, nếu có điều kiện thì chở vũ khí về. Chỉ đạo của Trung ương phù hợp với lòng mong mỏi của các địa phương. Do vậy, trong thời gian ngắn, các tỉnh: Bến Tre, Trà Vinh, Bạc Liêu, Bà Rịa đã gấp rút chuẩn bị nhân sự, mua sắm thuyền lưới để vượt biển ra Bắc.

Cán bộ, hội viên Hội truyền thống Đường Hồ Chí Minh trên biển đến thăm má Mười Vinh, tháng 3-2008.

Quá trình nghiên cứu, tìm hiểu về Đường Hồ Chí Minh trên biển, tôi có dịp đến hầu hết điểm bến quan trọng và may mắn được gặp, hỏi chuyện nhiều nhân chứng là cán bộ, chiến sĩ đóng góp công sức từ những ngày đầu khai mở tuyến đường. Một trong những nhân chứng ấy là Trung tá Nguyễn Văn Đức, nguyên Thuyền trưởng Tàu không số. Ông Đức chính là một trong những người đi trên con tàu đầu tiên của tỉnh Bến Tre vượt biển ra Bắc. Ngày đó, nhận được chỉ thị từ Trung ương, tỉnh Bến Tre đã chuẩn bị hai đội tàu. Ông Đức đi đội tàu thứ nhất vào đầu tháng 6-1961. Sau 9 ngày hành trình đầy gian nan thì con tàu đầu tiên của Bến Tre ra tới miền Bắc. Nơi hai con tàu của tỉnh Bến Tre xuất phát ngày ấy là xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú (nay là xã Thạnh Phong, tỉnh Vĩnh Long). Mỗi lần trở lại bến sông năm xưa, viếng hương hồn đồng đội, ký ức một thời hào hùng lại trào dâng trong ông Đức. Từ chuyến vượt biển ra Bắc của ông Đức và đồng đội giữa năm 1961 đến sau này, bến Thạnh Phong đã đón 23 lượt tàu của Đoàn tàu không số vượt biển chở hàng nghìn tấn vũ khí vào cung cấp cho quê hương Đồng khởi.

Cũng thời gian này, phong trào cách mạng của nhân dân Trà Vinh phát triển mạnh, trong một thời gian ngắn, Tỉnh ủy đã lập được đội tàu và chọn 6 đồng chí vượt biển ra Bắc, gồm: Trần Văn Mao, Nguyễn Văn Khương, Nguyễn Văn Trăm, Nguyễn Thanh Lồng, Hồ Văn In và Ngô Văn Tôi. Nhằm giữ bí mật và nêu cao quyết tâm, Tỉnh ủy Trà Vinh đề nghị đổi tên các thành viên theo thứ tự trên để ghép thành khẩu hiệu “Đoàn-Kết-Đấu-Tranh-Thắng-Lợi”. Ngày 3-8-1960, tại một vị trí ở cửa lạch Khâu Hút thuộc xã Trường Long Hòa, huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh (nay là phường Trường Long Hòa, tỉnh Vĩnh Long), 6 chiến sĩ cho tàu xuất phát. Chuyến đi gặp bão, 6 anh em vật lộn với sóng gió, đối mặt với nguy cơ đắm tàu, cận kề cái chết. Thế nhưng trong lằn ranh sinh tử ấy, ý chí quyết tâm phải tới được miền Bắc, phải nhận được vũ khí về cho quê hương đánh giặc đã giúp các chiến sĩ đưa tàu xuyên qua tâm bão, nhưng bị bão đánh dạt lên tận vùng biển Ma Cao (Trung Quốc). Sau đó, đại diện người của ta tại Trung Quốc đến đón và đưa các chiến sĩ về Hà Nội.

6 thành viên của tàu Trà Vinh ngày ấy, đến nay không còn ai. Vài năm trước, có dịp về làm việc ở huyện Duyên Hải (Trà Vinh), tôi bày tỏ nguyện vọng muốn đến thăm lạch Khâu Hút (nơi con tàu của Trà Vinh xuất phát ra Bắc) và thăm gia đình Anh hùng LLVT nhân dân Hồ Đức Thắng (tức Hồ Văn In), các đồng chí ở Ban CHQS huyện Duyên Hải khi đó đã nhiệt tình đưa tôi đến tận nơi. Theo Đại tá Lê Thanh Trà (lúc đó là Chỉ huy trưởng Ban CHQS huyện Duyên Hải), sau chuyến vượt biển ra Bắc của đội tàu Trà Vinh, từ năm 1963 đến 1966, tại các điểm bến ở Trà Vinh gồm: Phước Thiện, Rạch Cỏ, Khâu Lâu, La Ghi, Láng Nước, Cồn Tàu đã tiếp nhận 16 chuyến tàu với hơn 680 tấn vũ khí, kịp thời chi viện cho quân, dân Trà Vinh và các chiến trường đánh giặc. 

Nhận được chỉ thị của Trung ương, tỉnh Bạc Liêu chuẩn bị hai đội tàu để vượt biển ra Bắc. Đội thứ nhất do đồng chí Bông Văn Dĩa phụ trách, đội viên gồm các đồng chí: Tư Phước, Ngô Văn Tần, Nguyễn Dũng, Bảy Cửa, Trần Văn Đán, Võ Tấn Thành và Tư Quang. Đêm 1-8-1961, tàu thứ nhất rời rạch Cá Mòi (mũi Cà Mau), chuyến đi khá thuận lợi nên đến chiều 7-8-1961 đã cập vào cửa sông Nhật Lệ (Quảng Bình). Ngày 11-8, anh em trong đoàn được đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng tới thăm.

Tôi không có cơ hội được gặp Anh hùng Bông Văn Dĩa (ông qua đời tháng 5-1982), nhưng khi đi cùng những đồng đội của ông thăm lại chiến trường xưa, tôi đã được đến mảnh đất nơi Anh hùng Bông Văn Dĩa sinh ra và lớn lên tại ấp Rạch Gốc, xã Tân Ân, huyện Ngọc Hiển (nay là xã Phan Ngọc Hiển), tỉnh Cà Mau. Đời hoạt động cách mạng của ông được tái hiện phần nào qua những dấu mốc: Được thầy giáo Phan Ngọc Hiển-một chiến sĩ cách mạng giác ngộ từ năm 1931 và giới thiệu kết nạp Đảng năm 1940; khi Nam Kỳ khởi nghĩa (tháng 11-1940), ông cùng thầy giáo Phan Ngọc Hiển tham gia trận đánh giành chính quyền ở đảo Hòn Khoai, rồi bị địch bắt đày đi Côn Đảo. Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, ông về lại Rạch Gốc hoạt động và từ năm 1961 trở thành chỉ huy của những con tàu không số...

Người má góp vàng sắm tàu Bà Rịa

Quá trình tìm hiểu về Đường Hồ Chí Minh trên biển, tôi được gặp không ít người bình thường mà phi thường đã góp công, góp của làm nên tuyến đường huyền thoại, trong đó có má Mười Vinh. 

Trong 6 người trên tàu của tỉnh Bà Rịa vượt biển ra Bắc thời kỳ 1961-1962, nay còn lại các ông: Lê Hà, Nguyễn Sơn, Thôi Văn Nam; 3 người đã qua đời (Nguyễn An Ninh, Trần Văn Hòa, Nguyễn Văn Nhung). Tuy những bến, bãi dọc sông Ray ở cửa biển Lộc An, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (nay là xã Phước Hải, TP Hồ Chí Minh) đã biến đổi do thời gian nhưng với người đã từ đây vượt biển ra Bắc thì những kỷ niệm xưa không thể phai mờ. Nhớ lại chuyến vượt biển của tàu Bà Rịa, ông Nguyễn Sơn cho biết: "Đầu năm 1961, 6 anh em chúng tôi được đơn vị cử theo tàu vượt biển ra miền Bắc gặp Trung ương để xin vũ khí về cho miền Nam chiến đấu. Trong lúc đơn vị chưa có đủ tiền mua tàu, má của anh Lê Hà là bà Mười Vinh đã bỏ ra 10 lượng vàng để giúp tổ chức mua tàu, sắm máy. Chuyến đi của chúng tôi rất gian nan, bị địch bắt rồi thả, rồi đói khát dạt sang tận đảo Hải Nam (Trung Quốc), nhưng cuối cùng cũng đến được miền Bắc và hoàn thành nhiệm vụ trên giao".

Chuyện má Mười Vinh góp vàng mua tàu, tôi đã đọc trong cuốn hồi ký của ông Dương Quang Đông, nguyên cán bộ Trung ương Cục miền Nam (sách do Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu phát hành năm 1990), trong đó ghi: “Đầu năm 1961, tôi được cử về Bà Rịa sắm tàu ra Bắc nhận vũ khí, nhưng Trung ương Cục chỉ chi có 100 nghìn đồng vì rất khó khăn. Qua cơ sở của ta giới thiệu, tôi về cửa sông Ray gặp má Mười Vinh kể hết sự tình. Nghe xong, má không đắn đo bỏ ra hơn chục cây vàng và vay mượn thêm 20 lượng nữa để ủng hộ cách mạng mua sắm tàu. Người con trai của má là anh Lê Hà cũng đi trên chiếc tàu gỗ năm ấy. Không phụ công của má, Lê Hà cùng đồng đội đã anh dũng chiến đấu và lập nhiều chiến công xuất sắc...”.

Tháng 3-2008, tôi may mắn được tham gia chuyến về thăm lại chiến trường xưa của các cựu chiến binh Đường Hồ Chí Minh trên biển, chuyến đi dài hơn một tháng từ Hải Phòng đến tận đất mũi Cà Mau. Trong chuyến đi này, tôi được gặp má Mười Vinh khi má còn khỏe và minh mẫn. Khi tôi hỏi về chuyện sắm tàu ra Bắc, má bảo: “Đi thì phải mua ghe, nhưng tiền nong không đủ, các ông ở trên nhờ tôi lo đỡ. Tôi có một thằng con cống hiến cho Nhà nước để đi ra miền Bắc; có 10 cây vàng và một ít tiền để góp mua chiếc ghe ra miền Bắc chở vũ khí về miền Nam...”.

Đến thăm má Mười Vinh trong căn nhà đơn sơ nơi cửa biển hôm ấy, có người hỏi vui: “Má ơi, số vàng sắm tàu ngày ấy đã ai trả cho má chưa?”. Má cười, lắc đầu và bảo: “Vậy xương máu, tính mạng anh em mình thì ai trả? Làm cách mạng thì kể chi hơn thiệt". Câu trả lời vô cùng dung dị của má khiến ai cũng kính phục! Má Mười Vinh qua đời năm 2020 khi đang có đại dịch Covid-19 nên lễ tang cũng lặng lẽ như những đóng góp thầm lặng của má đối với con đường huyền thoại vậy.

Từ 5 con tàu gỗ vượt biển ra Bắc của các tỉnh: Bạc Liêu, Trà Vinh, Bến Tre và Bà Rịa năm 1961, cùng với việc chuẩn bị các điều kiện khác, ngày 23-10-1961, Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Đoàn 759 vận tải biển, chở vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam. Đoàn 759 được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Quốc phòng và lấy số nhà 83 Lý Nam Đế (Hà Nội) làm sở chỉ huy-nơi này hiện là Thư viện Quân đội. Từ đây, lớp lớp cán bộ, chiến sĩ đã ra đi qua các bến K15, K20 (Hải Phòng), lên Tàu không số thẳng tiến về các điểm bến phương Nam.

(còn nữa)