Cách đây 65 năm, thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng và Bác Hồ, ngày 23-10-1961, Bộ Quốc phòng thành lập Đoàn 759, còn gọi là Đoàn tàu không số, nay là Lữ đoàn 125, Vùng 2 Hải quân. Đoàn có nhiệm vụ mở Đường Hồ Chí Minh trên biển, cùng với đường Trường Sơn vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam, nhất là ở những địa bàn nằm sâu trong hậu cứ của địch mà tuyến vận tải trên bộ chưa thể vươn tới.

Sau một năm nghiên cứu, khảo sát, tìm phương án tối ưu, tháng 10-1962, tàu Phương Đông 1 chở 30 tấn vũ khí rời bến K15 Đồ Sơn (Hải Phòng), vào cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn. Dấu mốc lịch sử này mở ra bước phát triển mới cho tuyến vận tải chiến lược trên biển. Nhận được tin thắng lợi, Bác Hồ gửi điện động viên, khen ngợi và chỉ thị: “Hãy nhanh chóng rút kinh nghiệm, tiếp tục vận chuyển nhanh, nhiều vũ khí hơn nữa cho đồng bào miền Nam đánh giặc, cho Nam, Bắc sớm sum họp một nhà”.

Lãnh đạo Quân chủng Hải quân tham quan mô hình sáng kiến tại Lữ đoàn 680, Vùng 3 Hải quân. Ảnh: Báo Hải quân

Khắc ghi lời Bác, giai đoạn 1961-1975, cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số đã mưu trí, dũng cảm, vượt qua mọi hình thức bao vây, ngăn chặn của kẻ thù, tổ chức hàng ngàn chuyến đi biển, vận chuyển hàng trăm ngàn tấn vũ khí, hàng chục ngàn lượt người chi viện cho chiến trường, góp phần quan trọng cùng quân dân cả nước đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc ta đã ghi nhận nhiều con đường nối liền hậu phương với tiền tuyến rất độc đáo, sáng tạo, trong đó có Đường Hồ Chí Minh trên biển-một minh chứng cho sự lãnh đạo sáng suốt, tài thao lược của Trung ương Đảng và Bác Hồ trong giải quyết mối quan hệ giữa hậu phương và tiền tuyến, yếu tố đặc biệt quan trọng của nghệ thuật chiến tranh nhân dân toàn dân, toàn diện. Sự kết hợp giữa 2 tuyến vận tải chiến lược là đường Trường Sơn trên bộ và Đường Hồ Chí Minh trên biển đã bổ trợ cho nhau, phân tán hoạt động ngăn chặn của địch, tạo sức mạnh tổng hợp chi viện cho miền Nam, với tinh thần: Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để đánh thắng giặc Mỹ xâm lược.

Đường Hồ Chí Minh trên biển hình thành khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta bước vào giai đoạn vô cùng gian khổ, ác liệt. Mỹ-ngụy với phương tiện hiện đại, có khả năng kiểm soát trên không, trên biển, trong khi ta chỉ có những chiếc tàu cỡ nhỏ, trang bị thô sơ. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Bác Hồ và Quân ủy Trung ương, Quân chủng Hải quân đã phát huy vai trò nòng cốt, chủ động tham mưu, đề xuất, tổ chức lực lượng, xây dựng phương án vận chuyển hiệu quả nhất. Quá trình thực hiện nhiệm vụ, ta đã lựa chọn thời cơ phù hợp; kết hợp hoạt động bí mật và công khai; tổ chức cho tàu xuất phát từ nhiều bến, kể cả ở nước ngoài, cập vào nhiều điểm bãi, đi trên nhiều tuyến khác nhau để đưa người và hàng đến đích.

Lãnh đạo Quân chủng Hải quân động viên chiến sĩ Trạm Ra-đa 610, Trung đoàn 551, Vùng 5 Hải quân. Ảnh: Báo Hải quân

Đặc biệt, sau sự kiện Vũng Rô tháng 2-1965, Mỹ-ngụy phát hiện ra con đường chi viện trên biển của ta, yếu tố bí mật, bất ngờ không còn. Tuy nhiên, bằng sự mưu trí, sáng tạo, cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số đã nghiên cứu, tìm ra các phương thức vận chuyển mới. Địch phong tỏa đường trong, ta đi đường ngoài; địch ngăn chặn đường dài, ta đi phân đoạn; địch bám đuôi, ta đi ra vùng biển quốc tế; địch áp sát tấn công, ta đánh trả quyết liệt, có lúc phải chấp nhận phá hủy tàu. Vì miền Nam ruột thịt, dù khó khăn, gian khổ tới đâu, cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số cũng không chùn bước, vẫn cùng con tàu rẽ sóng ra khơi chi viện kịp thời cho tiền tuyến.

Nói tới Đường Hồ Chí Minh trên biển là nói tới cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và nhân dân, ý chí, niềm tin và bản lĩnh can trường, sẵn sàng xả thân vì nhiệm vụ. Mỗi chuyến đi là một cuộc đấu trí cam go với kẻ thù xảo quyệt và thiên nhiên khắc nghiệt, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh với tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”. Từ năm 1961 đến 1975, cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số đã phải đối mặt với hàng trăm cuộc vây ráp của địch. Có những lúc bị địch bao vây, cả con tàu kết thành một khối, trong đó thuyền trưởng và chính trị viên là những tấm gương mẫu mực nhất, sẵn sàng nhận hy sinh về mình, nhường sự sống cho đồng đội, biến con tàu thành khối bộc phá lao vào tàu địch và hóa thân vào lòng biển. Sóng biển xóa đi dấu vết nhưng lịch sử mãi khắc ghi chiến công của các anh hùng liệt sĩ: Nguyễn Phan Vinh, Nguyễn Văn Hiệu, Nguyễn Chánh Tâm... và những người đã dệt nên con đường huyền thoại trên biển bằng trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam.

Đã 65 năm trôi qua nhưng truyền thống vẻ vang và giá trị độc đáo, sáng tạo của Đường Hồ Chí Minh trên biển vẫn như “ngọn hải đăng” soi sáng sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo, cần được các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Hải quân hôm nay và mai sau kế thừa, gìn giữ, phát huy.

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực, Biển Đông diễn biến phức tạp, khó dự báo, Quân chủng Hải quân tiếp tục nghiên cứu vận dụng sáng tạo bài học về tổ chức, hoạt động của Đoàn tàu không số; kịp thời tham mưu chiến lược với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng các giải pháp bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Đồng thời, thường xuyên nêu cao tinh thần cảnh giác, nắm chắc tình hình; sẵn sàng xử trí hiệu quả, đúng đối sách các tình huống, không để bị động, bất ngờ, bảo vệ vững chắc chủ quyền và môi trường hòa bình, ổn định trên biển để phát triển đất nước.

Lãnh đạo Quân chủng Hải quân thăm Nhà truyền thống Lữ đoàn 125 (Vùng 2 Hải quân). Ảnh: Báo Hải quân

Phát huy bài học về lòng trung thành, dũng cảm và ý chí sắt đá của cán bộ, chiến sĩ Đoàn tàu không số, Quân chủng Hải quân tiếp tục quán triệt, thực hiện tốt “Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới” của Đảng và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về “2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa”, “4 định hướng chiến lược” và phương châm “5 vững”. Các đơn vị tăng cường công tác giáo dục chính trị, lãnh đạo tư tưởng, làm cho bộ đội có bản lĩnh vững vàng, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì chủ quyền biển, đảo. Các cấp ủy quan tâm xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, có năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu cao; gắn với “Phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới” và giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ-Người chiến sĩ Hải quân”.

Cùng với đó, bài học về chủ động tổ chức lực lượng, đổi mới phương thức hoạt động phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của Đường Hồ Chí Minh trên biển cần được toàn Quân chủng vận dụng trong nghiên cứu phát triển nghệ thuật tác chiến hải quân và phương thức bảo đảm hậu cần-kỹ thuật, phù hợp với các hình thái chiến tranh phức hợp, hiện đại. Đồng thời, tiếp tục điều chỉnh tổ chức biên chế, xây dựng lực lượng “tinh, gọn, mạnh, hiện đại”; nâng cao chất lượng huấn luyện, đào tạo gắn với xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật, cải cách hành chính, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Qua đó, không ngừng nâng cao chất lượng tổng hợp, khả năng sẵn sàng chiến đấu, làm nòng cốt bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc, góp phần xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

 Cựu chiến binh Đoàn tàu không số nói chuyện truyền thống bên Bảo vật quốc gia-nguyên bản tàu không số tại Bảo tàng Hải quân. Ảnh: ANH THÁI

Phát huy sức mạnh của mối quan hệ đoàn kết gắn bó máu thịt với nhân dân, dựa vào sự che chở, đùm bọc, giúp đỡ của nhân dân, các lực lượng hoạt động trên Đường Hồ Chí Minh trên biển năm xưa đã vượt qua sự ngăn chặn, vây ráp của địch để đưa người và vũ khí, trang bị vào chiến trường. Vận dụng bài học này, toàn Quân chủng thường xuyên quan tâm làm tốt công tác dân vận, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với “thế trận lòng dân” trên biển. Trọng tâm là tiếp tục triển khai có hiệu quả Chương trình “Hải quân Việt Nam làm điểm tựa cho ngư dân vươn khơi, bám biển” và hoạt động “Hải quân nhận đỡ đầu con ngư dân”; giúp đỡ nhân dân phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn, với tinh thần “khi dân cần, khi dân khó, có Bộ đội Hải quân”.

Thắng lợi của hoạt động vận tải quân sự chiến lược trên Đường Hồ Chí Minh trên biển có sự kết hợp giữa sức mạnh tự lực, tự cường của dân tộc là chính với tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ to lớn của bạn bè quốc tế. Vì thế, trong điều kiện hiện nay, Quân chủng phải đẩy mạnh hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng trên hướng biển; mở rộng quan hệ hợp tác hữu nghị với quân đội và hải quân các nước, nâng cao vị thế và uy tín của Hải quân nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế, góp phần xây dựng vùng biển hòa bình, ổn định, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Kỷ niệm 65 năm Ngày mở Đường Hồ Chí Minh trên biển là dịp khẳng định tầm vóc lịch sử, giá trị thời đại của tuyến vận tải chiến lược này; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, vận dụng những bài học quý báu vào sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.