Bước chuyển trong chính sách quốc phòng của Canada

GCAP là dự án hợp tác chung phát triển máy bay chiến đấu thế hệ tiếp theo được lãnh đạo Nhật Bản, Anh và Italy công bố hồi cuối năm 2022. Máy bay thuộc GCAP được quảng bá là sẽ khai thác các công nghệ thế hệ mới để trở thành một trong những máy bay chiến đấu tối tân nhất thế giới. GCAP sử dụng nguồn lực từ dự án Hệ thống không chiến tương lai (còn gọi là Tempest) chung giữa Anh và Italy cũng như chương trình máy bay chiến đấu F-X của Nhật Bản. GCAP có sự tham gia của các tập đoàn lớn đến từ 3 nước, như: BAE Systems, Leonardo, Mitsubishi Heavy Industries... Nhật Bản, Anh và Italy đặt mục tiêu bắt đầu triển khai các máy bay thuộc GCAP từ năm 2035 để thay thế các máy bay Mitsubishi F-2 của Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản và các máy bay Eurofighter Typhoon do quân đội Anh và Italy vận hành.

Bộ trưởng Quốc phòng Canada David McGuinty và người đồng cấp Nhật Bản Koizumi Shinjiro trong cuộc gặp ở Tokyo, tháng 6-2026. Ảnh: Getty Images

Reuters đưa tin Canada đã đạt thỏa thuận trở thành quan sát viên của GCAP. Tờ The Globe and Mail dẫn nguồn tin Chính phủ Canada tiết lộ Bộ trưởng Quốc phòng David McGuinty sẽ đưa ra thông báo chính thức tại Triển lãm Hàng không quốc tế Farnborough 2026 được tổ chức tại Anh. Bà Alice Hansen, quan chức phụ trách truyền thông của Bộ Quốc phòng Canada cho biết việc tham gia GCAP sẽ mang lại lợi ích cho ngành công nghiệp quốc phòng Canada. "GCAP sẽ tạo cơ hội để các doanh nghiệp trên khắp Canada tham gia ngay từ giai đoạn đầu của một chương trình phát triển năng lực quốc phòng quan trọng", bà Alice Hansen nói với The Globe and Mail. Trong khi đó, một phát ngôn viên của Chính phủ Anh khẳng định với trang mạng Breaking Defense rằng nước này, Italy và Nhật Bản sẵn sàng chào đón các bên khác tham gia GCAP, đồng thời bảo đảm "chương trình được triển khai đúng hướng và mang lại các năng lực quân sự trong tương lai".

Theo tờ Politico, với vai trò quan sát viên, tuy Canada không trực tiếp tham gia vào các hợp đồng của GCAP, song sẽ có thể tiếp cận các thông tin nhạy cảm liên quan đến chương trình và đóng góp công nghệ huấn luyện mô phỏng bay. Trang mạng Army Recognition cho biết tư cách quan sát viên cũng cho phép Canada tham gia các cuộc thảo luận ở cấp chính phủ.

Canada lần đầu tiên công khai bày tỏ sự quan tâm tới GCAP là vào tháng 6 vừa qua. Trong cuộc gặp với người đồng cấp Nhật Bản Koizumi Shinjiro ở Tokyo lúc bấy giờ, Bộ trưởng Quốc phòng David McGuinty cho biết Canada "muốn tìm hiểu thêm" về GCAP và gọi chương trình là một "sáng kiến đầy hứa hẹn". Trên thực tế, theo tờ The Asahi Shimbun, ngay từ chuyến thăm Nhật Bản của Thủ tướng Canada Mark Carney hồi tháng 3 năm nay, lãnh đạo Bộ Quốc phòng hai nước đã thảo luận khả năng Ottawa trở thành quan sát viên của GCAP và xem đây là một bước đệm hướng tới việc tham gia đầy đủ trong tương lai. Trang mạng The Defense Post cho biết ngoài Canada, Australia, Ấn Độ, Saudi Arabia và một số quốc gia châu Âu khác cũng để mắt tới GCAP. Army Recognition chỉ ra rằng để một quốc gia trở thành thành viên chính thức của GCAP, cần có sự đồng thuận từ Anh, Italy và Nhật Bản, sau đó là sửa đổi hiệp ước thành lập và tiến hành đàm phán các vấn đề liên quan đến tài chính, quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát xuất khẩu, bảo mật, mức độ tham gia của ngành công nghiệp quốc phòng.

Theo trang mạng Aviation Week, việc tham gia GCAP đánh dấu một bước chuyển trong chính sách quốc phòng của Canada, quốc gia vốn hiện đang vận hành các máy bay chiến đấu do Mỹ sản xuất. Tờ The Globe and Mail lưu ý rằng ngoài chương trình máy bay tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 F-35 của Mỹ, Canada không có tiền lệ tham gia các liên danh quốc tế để phát triển máy bay chiến đấu. Việc tham gia GCAP, thậm chí với tư cách quan sát viên, là một phần trong nỗ lực của Canada nhằm đa dạng hóa các mối quan hệ quốc phòng và kinh tế, qua đó giảm sự phụ thuộc vào Mỹ.

Giáo sư Andrea Charron thuộc Đại học Manitoba (Canada) cho rằng tham gia GCAP là một ví dụ cho thấy Canada đang "hướng tới các đối tác mới" trong lĩnh vực quốc phòng. Giáo sư Philippe Lagassé thuộc Đại học Carleton (Canada) đánh giá tham gia GCAP là một bước đi khôn ngoan trong công tác hoạch định quốc phòng của Canada, đồng thời là sự công nhận rằng Ottawa "cần có những lựa chọn". "Kể từ khi nhậm chức vào năm ngoái, Thủ tướng Canada Mark Carney đã xem việc đa dạng hóa các đối tác quốc phòng là một ưu tiên trong bối cảnh mối quan hệ với Mỹ rạn nứt nghiêm trọng. GCAP chính là bước đi tiếp theo sau thương vụ tàu ngầm với Tập đoàn TKMS của Đức và các cuộc đàm phán với Tập đoàn Saab của Thụy Điển về máy bay cảnh báo sớm GlobalEye", Breaking Defense dẫn lời chuyên gia Federico Borsari thuộc Trung tâm phân tích chính sách châu Âu (CEPA) có trụ sở tại Washington (Mỹ).