Thúc đẩy cơ chế thử nghiệm cho công nghệ mới

Những tiềm năng hé mở

Tại Thủ đô Hà Nội, câu chuyện về những chiếc xe ô tô không người lái, tự động di chuyển, đưa đón hành khách, vận chuyển hàng hóa trên đường phố không còn là điều quá xa vời. Mới đây, thành phố đã cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với dự án hệ thống giao thông tự hành thông minh, bao gồm xe buýt, robot taxi, robot dọn vệ sinh, robot giao hàng. Không gian thử nghiệm được khoanh vùng trong Khu công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), các tiêu chí được xác định khá cụ thể, chi tiết. Trong 12 tháng thử nghiệm, xe buýt tự hành dự kiến vận chuyển khoảng 40.000-50.000 lượt khách, còn taxi tự hành dự kiến vận chuyển khoảng 20.000-35.000 lượt khách... Theo UBND TP Hà Nội, mục tiêu thử nghiệm nhằm kiểm chứng độ an toàn, tin cậy và tính sẵn sàng của xe tự hành trong điều kiện giao thông thực tế.

Hoạt động đào tạo, nghiên cứu tại Công ty Cổ phần RTC Technology Việt Nam. Ảnh: HOÀNG CHUNG

Trong khi đó, tỉnh Điện Biên cũng tích cực triển khai thử nghiệm các công nghệ mới để phục vụ phát triển kinh tế-xã hội. Là địa phương miền núi có địa hình hiểm trở với nhiều cung đường quanh co, vốn là rào cản đối với hoạt động logistics; nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và cung ứng vật tư sản xuất, vì vậy, sự xuất hiện của các thiết bị bay không người lái (UAV) trong khuôn khổ thử nghiệm, ứng dụng khoa học, công nghệ để phát triển kinh tế tầm thấp của tỉnh Điện Biên được kỳ vọng góp phần khắc phục những khó khăn, khai thác tiềm năng, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Dự kiến, các chuyến bay sẽ được triển khai trong thời gian thử nghiệm, tập trung vào 3 nhóm ứng dụng trọng điểm, gồm nông nghiệp thông minh (gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ và vận chuyển vật tư nông nghiệp), logistics tầm thấp (vận chuyển thuốc, vật tư y tế, mẫu bệnh phẩm và hàng hóa thiết yếu đến các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi giao thông còn nhiều khó khăn), quản lý tài nguyên và dịch vụ công (khảo sát địa hình, quản lý rừng, giám sát tài nguyên, cảnh báo sớm thiên tai)...

Có thể thấy, việc thử nghiệm các công nghệ mới không chỉ diễn ra tại những đô thị phát triển mà đã xuất hiện tại các địa phương kinh tế còn gặp nhiều khó khăn. Tuy các mô hình còn đang trong giai đoạn thí điểm và đánh giá nhưng đã cho thấy tiềm năng rất lớn đối với kinh tế địa phương. Ví dụ, trong lĩnh vực canh tác nông nghiệp, về lý thuyết, UAV có thể giảm thời gian phun thuốc, tăng năng suất gieo hạt, rải phân tại những khu vực con người khó tiếp cận và giảm chi phí vận chuyển nông sản. Còn trong giao thông, xe ô tô tự hành mở ra những kỳ vọng về một hệ thống giao thông hiện đại.

Tuy nhiên, hiện nay còn rất nhiều công nghệ thuộc các lĩnh vực khác nhau có tiềm năng ứng dụng trong cuộc sống nhưng chưa được nghiên cứu, khai thác hiệu quả. Do đó, các địa phương và cơ quan chức năng cần có thêm các cơ chế thử nghiệm để những giải pháp hữu ích sớm được triển khai trong thực tế, phục vụ cuộc sống của người dân.

Thêm động lực để công nghệ cất cánh

Nhấn mạnh sự cần thiết của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, theo đồng chí Nguyễn Văn Thuật, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ), bên cạnh việc phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống, Việt Nam cần chủ động mở ra những không gian phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hình thành các ngành kinh tế mới có năng suất và giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, đối với một lĩnh vực mới, khó khăn lớn nhất không phải là công nghệ mà là thể chế. Nếu chờ hệ thống pháp luật hoàn thiện đầy đủ mới triển khai thì rất có thể sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu triển khai đại trà khi chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro thì sẽ không bảo đảm yêu cầu về lợi ích xã hội. Trong bối cảnh đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được lựa chọn như một công cụ để giải quyết bài toán này. Thông qua thử nghiệm trong phạm vi, thời gian và điều kiện được kiểm soát, các cơ quan quản lý vừa có cơ sở đánh giá hiệu quả thực tiễn, vừa từng bước hoàn thiện chính sách. 

Hoạt động thử nghiệm xe tự hành của Công ty Cổ phần Phenikaa-X. Ảnh do Công ty Cổ phần Phenikaa-X cung cấp

Tuy nhiên, để tìm đầu ra cho các sản phẩm thời kỳ “hậu nghiên cứu”, cần chú trọng hoạt động thương mại hóa sản phẩm công nghệ. Để làm được điều đó thì vai trò của các khu công nghệ cao là rất quan trọng. Đây không chỉ là nơi thử nghiệm, nghiên cứu, đào tạo nhân lực mà còn phải đóng vai trò gắn kết mô hình 3 nhà (Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp), tạo đòn bẩy để đưa các sản phẩm đi từ dự án nghiên cứu ra đời sống thị trường. Về vấn đề này, theo PGS, TS Tạ Hải Tùng, Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, thời gian qua, việc hợp tác giữa các trường đại học và doanh nghiệp ở Việt Nam còn hạn chế, vì đa số doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực còn khiêm tốn. Hiện nay, các doanh nghiệp đang chuyển hướng sang làm chủ công nghệ. Tuy nhiên, để xây dựng một trung tâm nghiên cứu riêng với đội ngũ nghiên cứu cần chi phí rất lớn, đây có thể là rào cản đối với nhiều doanh nghiệp. Trong khi đó, các trường đại học đã có sẵn đội ngũ nghiên cứu, doanh nghiệp chỉ cần đặt bài toán và ký hợp đồng nghiên cứu hoặc chuyển giao công nghệ, chi phí sẽ thấp hơn mà vẫn tiếp cận được công nghệ mới, còn Nhà nước sẽ đóng vai trò cung cấp "vốn mồi" để gắn kết hai bên, từ đó xây dựng hệ sinh thái bền vững.