Nâng cao năng lực tổ chức, chỉ huy, điều phối y tế trong thảm họa

Yêu cầu cấp thiết của y tế trong thảm họa

Dưới góc độ y tế, đặc trưng của thảm họa là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa nhu cầu chăm sóc khẩn cấp và khả năng đáp ứng tại chỗ. Khi thảm họa xảy ra, trong thời gian ngắn có thể xuất hiện số lượng lớn người bị thương, bị bệnh; trong khi giao thông, thông tin liên lạc gián đoạn, bệnh viện quá tải hoặc hư hỏng, nhân lực, thuốc, máu, trang thiết bị và phương tiện vận chuyển thiếu hụt. Sau cứu nạn còn là nguy cơ ô nhiễm môi trường, dịch bệnh, gián đoạn dịch vụ y tế thiết yếu và ảnh hưởng tâm lý xã hội kéo dài.

Vận chuyển cấp cứu bệnh nhân trong diễn tập ứng phó tình huống khẩn cấp về y tế của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 năm 2026. Ảnh: TUẤN HUY

Việt Nam thường xuyên chịu tác động của bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán, cháy nổ, dịch bệnh mới nổi và nguy cơ xảy ra sự cố hóa học, sinh học, phóng xạ, hạt nhân. Thực tiễn công tác phòng, chống thiên tai, đại dịch Covid-19 và cứu trợ nhân đạo quốc tế cho thấy tình huống có thể nhanh chóng vượt quá khả năng của một cơ sở, một địa phương, đòi hỏi huy động nhiều ngành, nhiều lực lượng và nhiều tuyến y tế.

Trong điều kiện nguồn lực có hạn, tổ chức, chỉ huy và điều phối là khâu kết nối toàn bộ hoạt động đáp ứng yêu cầu y tế. Tổ chức khoa học giúp bố trí đúng lực lượng; chỉ huy thống nhất sẽ quyết định nhanh, hành động kịp thời, đúng hướng; điều phối hiệu quả bảo đảm các nguồn lực hỗ trợ, bổ sung cho nhau. Nếu thiếu đầu mối chỉ huy, thông tin chung và quy trình phối hợp thống nhất, lực lượng có thể bị phân tán hoặc chồng chéo; chậm đánh giá, phân loại hoặc vận chuyển không đúng tuyến còn làm mất cơ hội cứu sống nạn nhân.

Đối với Quân đội ta, đáp ứng y tế trong thảm họa gắn với nhiệm vụ phòng thủ dân sự, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, phòng, chống dịch bệnh và các nhiệm vụ đột xuất khác. Quân y có ưu thế về tổ chức, kỷ luật, khả năng cơ động và hiệp đồng. Những ưu thế ấy chỉ được phát huy đầy đủ khi có cơ chế huy động, chỉ huy thông suốt và công tác phối hợp quân-dân y hiệu quả.

Tổ chức chặt chẽ, chỉ huy thông suốt

Luật Phòng thủ dân sự năm 2023 và các quy định về kết hợp quân dân y là cơ sở pháp lý quan trọng để chuẩn bị, huy động, chỉ huy và phối hợp các lực lượng. Ở phạm vi quốc tế, Khung Sendai về giảm nhẹ rủi ro thiên tai giai đoạn 2015-2030 của Liên hợp quốc xác định 4 ưu tiên: Hiểu biết rủi ro; tăng cường quản trị rủi ro; đầu tư nâng cao khả năng chống chịu; chủ động chuẩn bị để ứng phó hiệu quả và “xây dựng lại tốt hơn”. Cốt lõi của Khung Sendai là chuyển từ tập trung khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro trong toàn bộ quá trình trước, trong và sau thảm họa.

Phân loại cấp cứu bệnh nhân trong diễn tập ứng phó tình huống khẩn cấp về y tế của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 năm 2026. Ảnh: TUẤN HUY

Trên cơ sở đó, công tác chuẩn bị của quân y cần được tiến hành đồng bộ trên 3 trụ cột: Chỉ huy, điều hành, phối hợp và hiệp đồng chặt chẽ, phát huy phương châm “4 tại chỗ”; xây dựng lực lượng, trang bị cơ động theo hướng mô-đun hóa, có cơ số sẵn sàng và khả năng tự bảo đảm trong thời gian đầu; nâng cao năng lực xử trí đa tình huống thông qua huấn luyện, luyện tập, diễn tập thường xuyên. 3 trụ cột này có quan hệ hữu cơ, bảo đảm năng lực của toàn hệ thống.

Về chỉ huy, cần bảo đảm sự kết nối thông suốt theo cả chiều dọc và chiều ngang. Chiều dọc từ hệ thống chỉ huy phòng thủ dân sự, cơ quan quân y các cấp đến lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ; chiều ngang là sự hiệp đồng giữa quân y với dân y, chính quyền địa phương, lực lượng tìm kiếm cứu nạn và các lực lượng bảo đảm. Trong từng phương án phải xác định rõ người chỉ huy, cơ quan tham mưu, trách nhiệm, thẩm quyền điều động, chế độ thông tin, quy trình yêu cầu chi viện và bàn giao nạn nhân; thống nhất trong chỉ huy nhưng phải phát huy tính chủ động, linh hoạt tại hiện trường.

Điều phối phải bắt đầu từ đánh giá nhanh để hình thành bức tranh tình huống chung về số lượng, tình trạng nạn nhân, khu vực nguy hiểm, đường tiếp cận, khả năng tiếp nhận của các cơ sở điều trị, lực lượng và phương tiện hiện có. Trên cơ sở đó, người chỉ huy xác định thứ tự ưu tiên, phân bổ nguồn lực, tổ chức khu vực cấp cứu, tuyến vận chuyển và điều tiết nạn nhân. Thông tin phải nhanh, chính xác, liên tục và có phương án dự phòng khi điện, viễn thông bị gián đoạn.

Tổ chức lực lượng theo mô-đun giúp đáp ứng linh hoạt với từng loại hình, quy mô thảm họa. Các tổ, đội quân y chuyên trách và bệnh viện dã chiến có thể được huy động, ghép nối theo yêu cầu. Mỗi mô-đun phải rõ chức năng, biên chế, trang bị, khả năng tự bảo đảm và thời gian sẵn sàng; vừa hoạt động độc lập trong giai đoạn đầu, vừa nhanh chóng hợp thành năng lực lớn hơn. Tại hiện trường, phân loại nạn nhân phải gắn với cứu chữa theo bậc thang và vận chuyển y tế, bảo đảm ưu tiên đúng người, đúng thời điểm, chuyển đến tuyến phù hợp.

Chuẩn bị từ sớm, hành động kịp thời

Để không bị động, công tác chuẩn bị phải được tiến hành từ sớm, từ xa, trên cơ sở dự báo sát nguy cơ, đặc điểm địa bàn và khả năng huy động nguồn lực. Mỗi phương án phải xác định rõ lực lượng triển khai trước, phương tiện cơ động, vị trí chỉ huy, chế độ thông tin, quy trình cấp cứu, vận chuyển, tiếp nhận nạn nhân và bổ sung nguồn lực; đồng thời thường xuyên được rà soát, điều chỉnh phù hợp với từng loại hình, quy mô thảm họa.

Cấp cứu bệnh nhân trong diễn tập phòng thủ dân sự tỉnh Ninh Bình năm 2026. Ảnh: TUẤN HUY

Cùng với hoàn thiện phương án, cần nâng cao chất lượng huấn luyện, luyện tập và diễn tập theo hướng sát thực tế, coi trọng khả năng chỉ huy, hiệp đồng và xử trí tình huống có nhiều lực lượng tham gia. Thông qua diễn tập phải kiểm nghiệm cơ chế vận hành, kịp thời phát hiện những điểm nghẽn về tổ chức, thông tin, cơ động để khắc phục; bảo đảm khi có tình huống, các lực lượng có thể chuyển nhanh từ trạng thái sẵn sàng sang hành động.

Phối hợp quân dân y phải được chuẩn bị thành nền nếp, xác định rõ năng lực, trách nhiệm và đầu mối của từng bên; kết nối lực lượng tại chỗ với lực lượng cơ động, tuyến trước với tuyến sau thành hệ thống cứu chữa liên hoàn. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý lực lượng, chia sẻ thông tin, hỗ trợ chỉ huy, điều phối; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế để chuẩn hóa tổ chức, quy trình và nâng cao khả năng phối hợp.

Thời gian tới, ngành quân y tiếp tục tham mưu hoàn thiện tổ chức lực lượng, cơ chế chỉ huy, điều hành và các mô-đun quân y cơ động; duy trì đầy đủ lực lượng, phương tiện, thuốc, vật tư, trang thiết bị ở trạng thái sẵn sàng. Kết quả nghiên cứu, tổng kết thực tiễn phải được chuyển hóa thành quy trình, phương án và nội dung huấn luyện cụ thể; bảo đảm cán bộ, nhân viên quân y nắm chắc chức trách, thành thạo chuyên môn, hiệp đồng chặt chẽ, xử trí kịp thời, hiệu quả.