Tin giả gây hậu quả thật

Thời gian qua, Công an TP Hồ Chí Minh đã vào cuộc xử lý nhiều trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Một trường hợp điển hình là ông Đ.P.S (người tạo lập và quản lý fanpage “Đội Cứu nạn giao thông quận 12 TP Hồ Chí Minh”) bị xử phạt 7,5 triệu đồng và buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm vì đăng tải thông tin sai sự thật liên quan tới Bệnh viện Chợ Rẫy. Trước đó, ông S đăng bài viết kèm video cho rằng người nhà bệnh nhân phải hỗ trợ 5 triệu đồng để đóng cho Nhà Vĩnh biệt-Bệnh viện Chợ Rẫy mới được tiếp nhận thi thể.

Công an phường Đức Nhuận, TP Hồ Chí Minh hướng dẫn người dân sử dụng mạng xã hội hiệu quả, an toàn. 

Các vụ việc khác cho thấy thông tin sai sự thật ngày càng được tạo dựng tinh vi. Công an TP Hồ Chí Minh đã mời làm việc, răn đe hai công dân là T.T.H và N.T.M.D vì đăng tải, chia sẻ nội dung giả mạo bằng AI, trong đó có thông tin “Nghệ sĩ, MC Quyền Linh bị Công an TP Hồ Chí Minh ra lệnh bắt tạm giam”, người quản lý tài khoản TikTok “QuyHoi” bị tạm giữ để điều tra về hành vi đăng tải nhiều video có nội dung sai sự thật về chính sách của Đảng, Nhà nước và công tác xử lý các vụ án của cơ quan chức năng, trong đó có nội dung công kích các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo TP Hồ Chí Minh.

Những diễn biến trên cũng đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm pháp lý trên không gian mạng. Từ ngày 1-7-2026, Luật An ninh mạng (Luật số 116/2025/QH15) có hiệu lực, bổ sung nhiều quy định phù hợp với những nguy cơ mới trên không gian mạng. Đáng chú ý, nghiêm cấm sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc công nghệ mới để giả mạo trái pháp luật hình ảnh, video, giọng nói của người khác; quy định trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng trong ngăn chặn, xóa bỏ thông tin vi phạm theo yêu cầu của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an trong thời hạn không quá 24 giờ, trường hợp khẩn cấp không quá 6 giờ. Luật cũng nghiêm cấm thu thập, sử dụng, tán phát, trao đổi, chuyển nhượng, kinh doanh trái pháp luật thông tin, dữ liệu cá nhân, góp phần tăng trách nhiệm bảo vệ dữ liệu trong môi trường số.

Ông Trần Duy Hào, Giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp chuyên gia Star Global, cho biết: “AI đã biến việc lừa đảo và tạo tin giả từ “nghề thủ công” thành “sản xuất hàng loạt” với giá bằng 0. Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là video giả trông thật đến đâu, mà là niềm tin xã hội đã bị xói mòn. Khi “mắt thấy, tai nghe” không còn là bằng chứng, người ta bắt đầu tin vào những gì họ muốn tin chứ không phải sự thật. Đáng nói nhất, AI đang trở thành công cụ để kẻ xấu thực hiện hành vi lừa đảo với chi phí thấp, đồng thời người vi phạm lại vin vào “đó là do AI tạo ra” để né tránh trách nhiệm. Nếu chỉ loay hoay gỡ từng video giả, chúng ta sẽ khó theo kịp, bởi AI có thể tạo ra tin giả với tốc độ nhanh hơn hàng nghìn lần khả năng xử lý của con người”.

Sức ảnh hưởng phải đi cùng trách nhiệm

Những người có sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội là những KOL, Influencer (người có ảnh hưởng), KOC (người tiêu dùng có sức ảnh hưởng), nghệ sĩ, người nổi tiếng và nhà sáng tạo nội dung có khả năng tác động đến nhận thức, hành vi của cộng đồng. Một thông tin từ tài khoản thông thường có thể chỉ tiếp cận một nhóm người nhất định; nhưng khi được người có sức ảnh hưởng lớn đăng tải, phạm vi tác động có thể tăng lên rất nhanh. Việc gỡ bỏ bài viết sau khi phát hiện sai chưa thể xóa hết hậu quả. Nội dung đã được chia sẻ có thể tiếp tục tồn tại ở nhiều nơi. Vì vậy, trách nhiệm của người có sức ảnh hưởng không bắt đầu từ thời điểm cơ quan chức năng yêu cầu gỡ bài mà phải bắt đầu ngay trước khi nhấn nút “đăng”.

Theo anh Đàm Văn Thịnh (KOC lĩnh vực làm đẹp, chủ tài khoản TikTok “Thịnh Đàm” với hơn 36.000 người theo dõi), việc đánh giá sản phẩm phải kiểm chứng thông tin trước khi trải nghiệm. Anh yêu cầu nhãn hàng cung cấp thông tin đã đăng ký với cơ quan chức năng, kiểm tra phiếu công bố mỹ phẩm, chứng nhận và kết quả kiểm nghiệm. Với sản phẩm nước ngoài, anh đối chiếu thêm thông tin công bố tại nước sở tại. Sau khi xác minh, anh mới trải nghiệm và chia sẻ cảm nhận.

“Từ thực tiễn sáng tạo nội dung trong lĩnh vực làm đẹp hơn 5 năm qua, tôi cho rằng mỗi người có cơ địa, tình trạng da và khả năng dung nạp mỹ phẩm khác nhau, nên một trải nghiệm cá nhân không thể đại diện cho tất cả. Khi chia sẻ, cần đặt trải nghiệm trong đúng hoàn cảnh và điều kiện sử dụng, giúp người xem có cách nhìn đầy đủ hơn và tự đưa ra lựa chọn phù hợp. Quan trọng là không biến cảm nhận cá nhân thành kết luận chung, tránh tuyệt đối hóa trải nghiệm gây hiểu lầm cho người tiêu dùng”, anh Thịnh chia sẻ.

Về giải pháp từng bước đẩy lùi thông tin giả mạo, ông Trần Duy Hào cho biết: “Muốn dẹp tin giả thì không trông chờ vào sự tự giác, phải chuyển từ kêu gọi sang biện pháp đủ sức răn đe. Về công nghệ, cần buộc các công cụ AI phải gắn chữ ký số bắt buộc ngay khi khởi tạo nội dung; không có dấu định danh này thì mặc định là đồ giả và cơ quan quản lý nhà nước cần yêu cầu các mạng xã hội thực hiện việc “tự động chặn” một cách quyết liệt. Về phía những người có sức ảnh hưởng, cần chấm dứt tâm lý né tránh trách nhiệm. Khi đã nhận tiền quảng cáo, sở hữu lượng người theo dõi lớn mà tán phát nội dung do AI tạo ra khi chưa kiểm chứng, họ đang tiếp tay cho thông tin sai lệch. Người có sức ảnh hưởng nhưng không kiểm chứng thông tin thì phải chịu trách nhiệm, thậm chí bị giới hạn hoạt động nếu vi phạm. Cuối cùng, về pháp lý, cần bắt buộc định danh tài khoản thật, xử phạt đủ sức răn đe, đánh thẳng vào lợi ích kinh tế hoặc xử lý hình sự khi đủ căn cứ. Khi cái giá phải trả đủ lớn, người ta mới biết sợ mà dừng lại”.

Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP Hồ Chí Minh khuyến cáo người dân cần tỉnh táo trước những nội dung có dấu hiệu bất thường, nhất là hình ảnh, video được tạo dựng bằng AI; không vội tin, bình luận hoặc chia sẻ khi chưa kiểm chứng. Khi phát hiện thông tin có dấu hiệu giả mạo, sai sự thật, cần kiểm tra từ nguồn chính thống và thông báo cho cơ quan chức năng khi cần thiết.

Bảo vệ không gian mạng là trách nhiệm chung của toàn xã hội, từ lực lượng chức năng cho đến từng cá nhân sử dụng mạng xã hội, đặc biệt là những người dẫn dắt dư luận. Khi sức ảnh hưởng càng lớn, trách nhiệm với từng thông tin được phát đi càng phải được đặt lên hàng đầu.