Hoàn thiện quy định, ngăn chặn thuốc lá thế hệ mới

Phóng viên (PV): Theo ông, đâu là những nội dung trọng tâm của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá?

Ông Nguyễn Hồng Ngọc: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến tại Kỳ họp thứ hai tập trung vào các quy định nhằm giảm nguồn cung ứng và giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá. Một số nội dung cơ bản tại dự thảo luật gồm: Quy định 12 hành vi bị nghiêm cấm, trong đó đáng chú ý là nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất, nhập khẩu, quá cảnh, kinh doanh tạm nhập, tái xuất, kinh doanh chuyển khẩu, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử để hóa hơi nguyên liệu thuốc lá dạng dung dịch, thiết bị điện tử để làm nóng nguyên liệu thuốc lá, bộ phận chứa nguyên liệu thuốc lá dạng rắn hoặc nguyên liệu thuốc lá dạng dung dịch và dạng rắn; nghiêm cấm sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha; nghiêm cấm trưng bày thuốc lá, trừ trường hợp do Chính phủ quy định; bán thuốc lá trên môi trường điện tử, bao gồm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử hoặc phương thức giao dịch điện tử khác; nghiêm cấm sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm dành riêng cho người chưa đủ 18 tuổi, trừ trường hợp phục vụ công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Ông Nguyễn Hồng Ngọc. 

Cùng với đó, sửa đổi các khái niệm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá và bổ sung quy định các khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, trưng bày thuốc lá, tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng.

PV: Việc luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có ý nghĩa như thế nào đối với công tác quản lý, thưa ông?

Ông Nguyễn Hồng Ngọc: Việc bổ sung, quy định những khái niệm này nhằm xác định rõ phạm vi điều chỉnh của luật, bảo đảm thống nhất với Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội khóa XV và Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 quy định cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Cùng với đó là việc sửa đổi khái niệm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá, bổ sung các khái niệm về trưng bày thuốc lá, tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng như tôi đã nói ở trên là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế những cách hiểu khác nhau khi triển khai các quy định phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Khái niệm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng quy định tại dự thảo luật liên quan chặt chẽ đến khái niệm nguyên liệu thuốc lá. Quy định khái niệm nguyên liệu thuốc lá tại dự thảo luật cơ bản đã bao quát nguyên liệu thuốc lá dùng cho thuốc lá truyền thống, thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử. Tuy nhiên, việc khái niệm nguyên liệu thuốc lá chưa bao gồm “chất không chứa nicotine” sẽ dẫn đến khoảng trống trong thực hiện quy định cấm khi luật có hiệu lực thi hành đối với nguyên liệu không chứa nicotine dùng cho thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Mặc dù tại khái niệm nguyên liệu thuốc lá, dự thảo luật đã quy định “chất khác do Chính phủ căn cứ tình hình thực tế để quy định”, nhưng chỉ khi thực tiễn phát sinh, Chính phủ mới ban hành quy định, như vậy sẽ không bảo đảm yêu cầu chủ động phòng, chống tác hại của thuốc lá. Do đó, để bảo đảm tính bao quát, kịp thời, chủ động trong tổ chức thực hiện các quy định ngay khi luật có hiệu lực thi hành, đồng thời phân biệt rõ hơn với các chất không chứa nicotine dùng cho mục đích khác, Báo cáo thẩm tra số 1208/BC-UBVHXH16 ngày 10-10-2026 của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội thẩm tra dự án luật đã đề nghị Chính phủ nghiên cứu, bổ sung “chất không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho các sản phẩm thuốc lá” trong khái niệm nguyên liệu thuốc lá.

Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì

PV: Sau hơn 13 năm thực hiện quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, vì sao cần xem xét nâng diện tích cảnh báo từ 50% lên 85% hoặc cao hơn, thưa ông?

Ông Nguyễn Hồng Ngọc: Điều 15 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá và giao Chính phủ quy định cụ thể mức tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe phù hợp với từng thời kỳ, thay đổi mẫu cảnh báo định kỳ 2 năm/lần. Quy định này đã góp phần chuyển bao bì từ công cụ quảng bá thương hiệu thành phương tiện cảnh báo trực quan về tác hại của thuốc lá, giúp người sử dụng thuốc lá thường xuyên trực tiếp tiếp nhận thông tin về nguy cơ đối với sức khỏe khi sử dụng.

Gắn biển “Cấm hút thuốc” tại một nhà hàng. Ảnh: LÊ HẢO 

Tuy nhiên, thời điểm luật được ban hành năm 2012, mức 50% là tương đối tiến bộ, nhưng hiện nay đã bộc lộ những hạn chế. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và xu hướng tại ASEAN, nhiều quốc gia đã nâng diện tích cảnh báo lên 85% và áp dụng bao bì tiêu chuẩn (bao bì trơn). Mức 50% của Việt Nam hiện thuộc nhóm thấp trong khu vực. Bên cạnh đó, việc cập nhật hình ảnh cảnh báo còn chậm, người sử dụng đã quá quen thuộc với những hình ảnh cũ, do đó dần làm mất tác dụng cảnh báo đối với người sử dụng, giảm hiệu quả công tác thông tin, giáo dục, truyền thông về tác hại của thuốc lá, giảm hiệu quả quy định cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức. Thực tiễn này cho thấy Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách cảnh báo sức khỏe để phù hợp với xu hướng kiểm soát thuốc lá và yêu cầu bảo vệ sức khỏe nhân dân.

PV: Theo ông, cần hoàn thiện quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao bì theo hướng nào?

Ông Nguyễn Hồng Ngọc: Tại Báo cáo thẩm tra số 1208/BC-UBVHXH16, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị Chính phủ nghiên cứu, bổ sung quy định theo hướng diện tích in cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính trước và mặt chính sau của bao, tút, hộp thuốc lá; hoặc quy định lộ trình cụ thể để nâng diện tích cảnh báo từ 85% lên 100%. Đề xuất này nhằm thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong thể chế hóa quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ sức khỏe nhân dân theo Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị. Cùng với việc tăng diện tích cảnh báo, cần bảo đảm cảnh báo được in trực tiếp, rõ ràng trên bao bì, không bị che lấp bởi tem thuốc lá. Hình ảnh và thông điệp cảnh báo cũng cần được cập nhật theo quy định, bảo đảm dễ nhận biết và duy trì hiệu quả truyền thông.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!