Thách thức từ nạn hàng giả trong thời đại số

Vi phạm tập trung nhiều ở nhóm hàng tiêu dùng

Thời gian qua, công tác kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn, xử lý buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, gian lận thương mại được các cơ quan chức năng của TP Hà Nội xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên. Trong 10 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội đã kiểm tra 4.791 vụ (121 vụ định kỳ, 4.658 vụ đột xuất, 12 vụ chuyên đề), xử lý 4.201 vụ. Trong đó có 1.304 vụ phối hợp với cơ quan công an, 38 vụ phối hợp với các cơ quan khác và 81 vụ chuyển cơ quan điều tra. Tiền xử phạt vi phạm hành chính hơn 66 tỷ đồng; trị giá hàng tịch thu hơn 15 tỷ đồng; trị giá hàng buộc tiêu hủy, khắc phục hậu quả hơn 44 tỷ đồng.

Kết quả kiểm tra cho thấy các hành vi vi phạm về nguồn gốc hàng hóa, hóa đơn, chứng từ vẫn tập trung ở nhiều nhóm hàng tiêu dùng. Phương thức vi phạm có sự thay đổi, không chỉ diễn ra tại cửa hàng, cơ sở kinh doanh truyền thống mà còn gắn với kho hàng, điểm tập kết, hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử, website, mạng xã hội và livestream. Nhiều trường hợp hàng hóa được chia nhỏ, vận chuyển và giao nhận qua nhiều khâu trung gian nhằm che giấu nguồn hàng và chủ thể thực tế kinh doanh. 

Lực lượng quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra, tuyên truyền tại cơ sở kinh doanh trên phố Hàng Mã. Ảnh: VĂN THI

Các vụ việc trên cho thấy, hoạt động vi phạm có xu hướng kết hợp giữa phương thức kinh doanh truyền thống và môi trường số. Hàng hóa vi phạm được tập kết tại kho, điểm trung chuyển và phân phối qua nhiều kênh, đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm tra từ nguồn hàng, hóa đơn, chứng từ đến quá trình lưu thông, phân phối hàng hóa.

Tăng cường kiểm soát hoạt động bán hàng trên mạng

Theo Phó chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP Hà Nội Dương Mạnh Hùng, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường thương mại điện tử gắn liền với các dịch vụ logistics, vận tải và kho bãi ngày càng phức tạp. Các đối tượng thường sử dụng website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, các nhóm kín, nhóm riêng trên nền tảng trực tuyến như Zalo, Telegram để quảng cáo, chào bán thực phẩm. Các đối tượng thường xuyên thay đổi số điện thoại, số tài khoản, phương thức liên hệ, không có điểm kinh doanh cố định.

Việc bán sản phẩm trên các nhóm kín, thậm chí nhóm chung cư diễn ra hết sức phức tạp, có những nhóm lên đến hàng nghìn thành viên. Một số đối tượng lợi dụng các căn hộ chung cư, nhà ở hoặc địa điểm khép kín làm nơi tích trữ, lưu giữ, tập kết, phân loại, đóng gói hàng hóa, xử lý đơn hàng và tổ chức livestream quảng cáo bán hàng. Việc tiếp cận các địa điểm này, nhất là chung cư có ban quản lý và bảo vệ gặp rất nhiều khó khăn cho lực lượng chức năng khi kiểm tra.

Ngoài ra, các đối tượng bán hàng thường lợi dụng hình ảnh, uy tín cũng như sức ảnh hưởng của người nổi tiếng (KOL) để quảng bá, giới thiệu, livestream bán hàng và tạo hiệu ứng lan truyền, thúc đẩy quyết định mua hàng của người xem. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, KOL lại chưa nắm được thông tin đầy đủ về nguồn gốc, công dụng, chất lượng sản phẩm cũng như các giấy tờ, điều kiện pháp lý liên quan nhưng vẫn thực hiện quảng cáo. Điều này tiềm ẩn nguy cơ truyền tải thông tin không đầy đủ hoặc không chính xác tới người tiêu dùng. 

Trước diễn biến phức tạp của hàng lậu, hàng giả, Chi cục Quản lý thị trường TP Hà Nội sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, trao đổi, chia sẻ thông tin với lực lượng công an, hải quan, cơ quan thuế, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên ngành nhằm nâng cao hiệu quả xác minh nguồn gốc hàng hóa, hóa đơn, chứng từ, quá trình vận chuyển, phân phối hàng hóa. Kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi buôn lậu, hàng giả và gian lận thương mại.

Những tháng cuối năm, đặc biệt là dịp Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán và các thời điểm nhu cầu mua sắm tăng cao, Chi cục Quản lý thị trường TP Hà Nội đã dự kiến các địa bàn, nhóm địa bàn trọng điểm giao các đội quản lý thị trường tập trung nắm tình hình, kiểm tra, kiểm soát thị trường. Đồng thời, đơn vị sẽ xây dựng, ban hành, triển khai các kế hoạch cao điểm; tăng cường giám sát thị trường truyền thống và môi trường mạng, tập trung vào các nhóm hàng có nguy cơ cao, các kho hàng, điểm tập kết, địa điểm vận chuyển hàng hóa cũng như các tài khoản, gian hàng, hoạt động livestream có dấu hiệu vi phạm nhằm kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm hành vi vi phạm. 

Ông Dương Mạnh Hùng nhấn mạnh quan điểm, không để không gian mạng trở thành kênh tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng. Công tác kiểm tra sẽ được thực hiện theo hướng nhận diện rủi ro, phát hiện sớm trên mạng, xác minh ngoài thực tế, truy tìm nguồn hàng và xử lý theo chuỗi, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giữ ổn định thị trường hàng hóa ở Hà Nội trong dịp cuối năm.