Dấu ngựa từ huyền thoại đến đời thường

 Không gian triển lãm dường như vang lên tiếng vó ngựa xưa, trầm đều và bền bỉ, vọng lại qua 60 tác phẩm trưng bày. Thong dong cùng bước chân ngựa, người xem đi vào hành trình cảm xúc, nơi hình tượng con ngựa với nhiều vai trò, hiện diện trong nhiều lớp ký ức văn hóa. Các tác phẩm đa dạng về loại hình và chất liệu như sơn mài, sơn dầu, lụa, tranh giấy, gỗ, đất nung, gốm... do nhiều thế hệ nghệ nhân dân gian và nghệ sĩ tạo hình Việt Nam sáng tác, từ thời kỳ mỹ thuật Đông Dương, mỹ thuật kháng chiến đến nghệ thuật đương đại.

 Các tác phẩm tại triển lãm giới thiệu đến công chúng hình tượng ngựa trong trong nghệ thuật.

Trong nghệ thuật, ngựa trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng, gắn liền với các huyền thoại lịch sử và tinh thần dân tộc. Rõ nét nhất có thể kể là hình ảnh Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt bay về trời, đã trở thành cảm hứng sáng tác của rất nhiều nghệ sĩ. Giữa muôn vàn tác phẩm, bức sơn mài “Gióng” của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm sáng tác năm 1990, được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2017, đã thu hút sự quan tâm lớn từ người xem. Bởi lẽ, con ngựa trong tranh danh họa Nguyễn Tư Nghiêm là con ngựa tám chân đầy kỳ ảo, với thân hình rắn rỏi vươn mình đưa Thánh Gióng về trời.

Họa sĩ Lương Xuân Đoàn, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhận định: “Danh họa Nguyễn Tư Nghiêm không chép lại con ngựa ngoài đời mà thổi hồn cho chú ngựa như bay múa, đưa Thánh Gióng về trời. Trong tác phẩm này, ngựa không chỉ là phương tiện hay hình ảnh minh họa cho truyền thuyết, mà trở thành biểu tượng của khí thế, hào khí và tinh thần chống ngoại xâm của người Việt”.

Rời không gian huyền thoại, người xem bắt gặp hình ảnh thân thuộc về những chú ngựa trong cuộc sống của các dân tộc thiểu số được khắc họa sinh động và đa dạng qua các tác phẩm của họa sĩ, liệt sĩ Tô Ngọc Vân. Đó là những chú ngựa trong bức ký họa "Chuẩn bị đi chợ" thể hiện sự gắn bó với nhịp sống con người khi chúng đang đứng chờ bên người dân bản làng đang tất bật sửa soạn hành trang chuẩn bị cho một phiên chợ giữa không gian núi rừng và bản làng. Mạch cảm hứng ấy tiếp tục được thể hiện trong bức ký họa “Cho ngựa ăn”, với đàn ngựa hiện lên trong không gian sinh hoạt gia đình, được người dân chăm sóc, nuôi dưỡng kỹ lưỡng.

Nét vẽ của danh họa Tô Ngọc Vân chan chứa tình cảm, sự quan sát tinh tế về cuộc sống con người nơi núi rừng. Ngựa giờ đây không chỉ là vật nuôi hay phương tiện đi lại, mà còn gắn bó mật thiết với lao động, đời sống và tinh thần của đồng bào vùng cao, được ông khắc họa bằng tất cả sự thấu hiểu và trân trọng.

Đồng hành qua lửa đạn và tiến tới tương lai

Trong không khí khốc liệt của chiến tranh, ngựa hiện diện bên cạnh các chiến sĩ trên những chặng đường băng rừng, vượt suối, tiếp tế lương thực. Chính sự đồng hành bền bỉ đó, trong giai đoạn kháng chiến, các họa sĩ thể hiện chân thực sinh động, gần gũi.

Tác phẩm “Bộ đội và ngựa” của họa sĩ Nguyễn Tiến Chung là một minh chứng rõ nét. Với gam màu vàng nâu, nâu đất và xanh rêu làm chủ đạo, bức sơn mài tạo nên không khí vừa mộc mạc vừa ấm áp. Trên nền màu trầm, hình ảnh những người lính hiện lên mạnh mẽ với những con ngựa đồng hành to khỏe. Bố cục trải dài khiến con người và ngựa như gắn kết thành một khối thống nhất, cùng chia sẻ gian lao trên con đường kháng chiến.

Triển lãm thu hút khách quốc tế tham quan. 

Điểm nhấn đáng chú ý tại triển lãm là không gian trưng bày các tác phẩm về ngựa xuất hiện bên Bác Hồ. Trong bức sơn mài Bảo vật quốc gia “Bác Hồ ở Chiến khu Việt Bắc” của họa sĩ Dương Bích Liên sáng tác năm 1980. Tác phẩm được vẽ trong những ngày họa sĩ ở gần Bác vào năm 1952. Ông đã khắc họa khoảnh khắc Bác cùng con ngựa chuẩn bị băng qua dòng suối cuồn cuộn với dáng vẻ ung dung, bình thản. Chú ngựa tuy nhỏ nhắn nhưng rõ nét, tạo điểm nhấn mềm mại, mang đến cảm giác bền bỉ và trung thành. 

Bước sang đời sống đương đại, hình tượng ngựa tiếp tục được các nghệ sĩ khai thác bằng những ngôn ngữ tạo hình mới. Ngựa trở thành biểu trưng cho sức mạnh, sự trung thành, ý chí vươn lên và khát vọng thành công. Có thể kể đến bộ tranh đồ họa “Ngựa” của họa sĩ Lê Bá Đảng hay tác phẩm điêu khắc “Mr Ngọ” trong bộ 12 con giáp của nhà điêu khắc Nguyễn Thăng Long. Những tác phẩm này cho thấy sự tiếp nối mạch cảm hứng truyền thống trong một tinh thần sáng tạo hiện đại.

Bạn Nguyễn Hoàng Anh (sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật công nghiệp) chia sẻ: “Triển lãm đã giới thiệu nhiều tư liệu quý về hình tượng con ngựa trong nghệ thuật tạo hình, giúp người xem, nhất là người trẻ, mở rộng hiểu biết và phát triển khả năng sáng tạo trong nghệ thuật”.

Triển lãm “Ngựa trong nghệ thuật tạo hình” vì thế không chỉ giới thiệu những tác phẩm tiêu biểu của nhiều thế hệ nghệ sĩ Việt Nam, mà còn khẳng định con ngựa là biểu tượng nghệ thuật giàu ý nghĩa, in dấu lịch sử, văn hóa và tinh thần dân tộc qua thời gian; với sự hiện diện mang lại nhiều cung bậc cảm xúc, khi hào hùng, khi gần gũi, mộc mạc. Giữa những ngày xuân chạm ngõ, những vó ngựa tiếp tục vững bước đồng hành cùng các sáng tạo của các nghệ sĩ.