Thong dong vó “ngựa về phố”

Từ vó ngựa mộc mạc nơi đại ngàn bước về Thủ đô...

Tại trưng bày chuyên đề, công chúng Thủ đô có dịp chiêm ngưỡng bộ sưu tập điêu khắc ngựa gỗ dân gian mang đậm dấu ấn văn hóa Tây Nguyên đại ngàn của nhà nghiên cứu văn hóa Tây Nguyên Đặng Minh Tâm. Không bóng bẩy hay cầu kỳ, những tác phẩm điêu khắc ngựa như vừa bước ra từ nhịp sống đại ngàn với vẻ đẹp nguyên sơ, mộc mạc, giữ nguyên dấu đục, nét tạc.

Để hoàn thiện bộ sưu tập, nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm đã dành hơn 4 tháng miệt mài sáng tác. Đáng chú ý, các tác phẩm được tạo hình hoàn toàn ngẫu hứng. Mỗi chú ngựa được đục đẽo dựa trên hình thái tự nhiên của khúc gỗ, dù cong hay thẳng, tròn hay dẹt, có mấu hay cành nhánh. Chất liệu gỗ của tác phẩm cũng đa dạng, từ những loại gỗ phổ biến như thông, tùng, sồi đến các loại gỗ quý như căm xe, lim xanh, gõ, hương.

Nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm chia sẻ: “Khi nhìn thấy khúc cây, tôi sẽ liên tưởng đến hình ảnh chú ngựa đang làm gì, rồi theo ý tưởng đó mà đục trên thân gỗ. Vì thế, không một chú ngựa nào trong bộ tượng ngựa gỗ giống nhau”.

Bộ sưu tập điêu khắc ngựa gỗ của nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm thu hút sự quan tâm của công chúng.

Qua đó, bộ sưu tập gồm 50 chú ngựa gỗ ra đời, mỗi con mang một dáng vẻ, một câu chuyện riêng. Có chú ngựa mập mạp đang uống rượu cần, bờm kết từ sợi đay; có chú cõng ché rượu, đeo mõ; nhiều chú được cách điệu bằng các hoa văn Tây Nguyên như hoa mướp, ánh trăng, mặt trời. Các tượng ngựa đôi cũng tạo ấn tượng mạnh, với hình ảnh một con cõng nồi đồng biểu trưng cho sự no đủ, con kia gánh ché rượu cần gợi những ngày sum vầy. Những bức tượng ngựa mẹ bồng con, trên lưng còn mang chiếc gùi, đem đến cảm giác gần gũi, ấm áp của đời sống nơi đại ngàn.

Trưng bày còn giới thiệu 7 cột gỗ, mỗi cột có đường kính khoảng 20cm, mô phỏng một lát cắt đời sống văn hóa của dân tộc Ê Đê. Trên các cột khắc họa nhiều chủ đề, từ linh vật như cào cào, nai, trâu; các con vật quen thuộc như voi, tắc kè, rùa, gà, chim; các hệ hoa văn truyền thống; đến những cảnh sinh hoạt cộng đồng như gõ chiêng, đánh trống, thổi tù và, chơi đàn t’rưng, giã gạo, uống rượu cần. Một số cột còn thể hiện vòng đời con người, từ khi sinh ra, lao động, yêu đương, lập gia đình cho đến lúc trở về với tổ tiên; cùng hình ảnh nhà mồ, biểu trưng cho sự kết nối giữa các thế hệ. Trên đỉnh mỗi cột là hình tượng ngựa, như điểm nhấn tinh thần xuyên suốt, gắn kết các cột với toàn bộ không gian trưng bày.

7 cột gỗ do nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm sáng tác.

Bên cạnh đó, cùng chào mừng kỷ niệm 950 năm Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm cũng mang đến bộ tượng ngựa với chủ đề “Vinh quy bái tổ” với các con ngựa cõng lên nhau, con mang bảng vàng, con mang vòng hoa. Đồng thời, cũng có những tác phẩm hóm hỉnh, như: Ngựa đọc sách, ngựa giám thị hay cả ngựa lười học, tạo không khí sinh động cho trưng bày.

Ông Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chia sẻ: “Những tác phẩm của nhà nghiên cứu Đặng Minh Tâm với cách thể hiện ngẫu hứng, giàu bản sắc Tây Nguyên không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn góp phần lan tỏa văn hóa Tây Nguyên trong các hoạt động quảng bá di sản văn hóa Việt Nam”.

... Đến những chú ngựa mang sắc xuân đương đại

Cùng góp mặt trong trưng bày “Ngựa về phố” là những tác phẩm ngựa sơn mài của họa sĩ Lê Huy và nhóm Lamphong Studio do họa sĩ sáng lập, mang đến một sắc thái khác: hiện đại nhưng vẫn đậm cốt cách truyền thống, hào sảng mà thư thái, lịch sử mà rất đỗi mùa xuân.

Lamphong Studio bắt đầu hành trình sáng tác, với mong muốn kể lại câu chuyện về một thời kỳ oanh liệt của dân tộc, như hai câu thơ: “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn/ Lấy chí nhân để thay cường bạo” (“Bình Ngô đại cáo” - Nguyễn Trãi).

Cảm hứng còn đến hình ảnh con ngựa trong câu đồng dao quen thuộc trong dân gian rằng: “Nhong nhong nhong, ngựa ông đã về / Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa ông ăn”, khúc reo vui của nhân dân khi nghĩa quân Lam Sơn tiến về giải phóng thành Đông Quan (Hà Nội). Qua đó, Lamphong Studio gửi gắm vào các tác phẩm lời chúc “mã đáo thành công” với những vận hội mới, thịnh vượng và rực rỡ.

Các tác phẩm ngựa của họa sĩ Lê Huy và nhóm Lamphong Studio.

Các tác phẩm được thực hiện hoàn toàn thủ công, với chất liệu sơn mài truyền thống, mang 5 màu trong ngũ hành. Trên thân ngựa là hoa văn mây đao lửa trong mỹ thuật Việt Nam. Những chú ngựa hiện lên với tạo hình đầy đặn, hiên ngang. Có nhiều chú ngựa có dáng đi thư thả, thong dong, như thể chiến thắng đã nằm chắc trong tay. Ngựa không phi nước đại mà vững bước tiến về phía trước, mang theo sự tự tin, vững vàng của người làm chủ vận mệnh.

Đáng chú ý, trên lưng ngựa có gắn con diều “cung trăng đuổi phượng” được chế tác bằng đồng thau. Họa sĩ Lê Huy chia sẻ: “Trong quan niệm dân gian, thả diều không chỉ là trò chơi, mà còn là một nghi thức xua đuổi điều xấu, cầu an, thậm chí từng được sử dụng để truyền tin. Ngày nay, hình ảnh cánh diều còn gợi nhắc đến những miền quê mênh mang, những ước mơ bay bổng và niềm tin vào tương lai. Qua đó, con diều biểu trưng cho sự cất cánh, cũng như một ngọn cờ chiến thắng tung bay giữa trời xuân”.

Giữa không gian Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám cổ kính, những chú ngựa sơn mài của họa sĩ Lê Huy và Lamphong Studio như mang theo nắng gió mùa xuân, dung hòa quá khứ và hiện tại, để lịch sử không nằm yên trên trang sách, mà bước ra đời sống, gửi gắm đến những lời chúc cho một năm mới đầy hy vọng.