Hoa thủy tiên, biểu tượng văn hóa còn mãi

Theo sự chèo kéo, tỉ tê của một người bạn, ngày 31-1-2026, tôi đến Gò Kim Châu – Hồ Văn – Văn Miếu, Quốc Tử Giám. Trong tiết trời se se, tôi hòa vào các hoạt động Trưng bày hoa thủy tiên nghệ thuật truyền thống. Vừa tham quan, bạn tôi vừa khoe, hoạt động này có sự tham gia của các câu lạc bộ hoa thủy tiên trên địa bàn Hà Nội và các tỉnh lân cận. Đây là sự kiện văn hóa thường niên, thúc đẩy tình yêu nghệ thuật tinh tế, đậm đà bản sắc văn hóa Thăng Long.

Một góc không gian trong triển lãm hoa thủy tiên.

Dừng ở một vị trí, tôi đứng ngoài và chăm chú nghe lời giới thiệu của các thành viên ban tổ chức với các du khách chắc có lẽ cũng lần đầu đến với triển lãm này. Các bác nói, trong triển lãm giới thiệu hơn 60 tác phẩm hoa thủy tiên và các tranh ảnh nghệ thuật đặc sắc, kết tinh sáng tạo của nhiều nghệ nhân tâm huyết, cùng các tác phẩm tranh trưng bày, nhằm tạo không gian vừa trang nhã vừa giàu chiều sâu thẩm mỹ.

Những người yêu hoa thủy tiên trao đổi kinh nghiệm trong triển lãm.

Cảm giác của tôi lúc này khó diễn tả. Thói quen về luồng thông tin số, hình ảnh số đã không còn đất ngự trị. Tôi hòa mình vào thế giới của sự tĩnh lặng của màu sắc, hương thơm và hơi thở của các nghệ nhân. Tôi nhắm mắt và liên tưởng, dường như mỗi bình hoa như một câu chuyện được kể bằng đường nét mềm mại, bố cục hài hòa và sắc hoa thanh khiết, toát lên vẻ đẹp tự nhiên nhưng tinh tế, khiến người xem khó rời mắt.

Ông Nguyễn Tú Cường là một thành viên trong ban tổ chức đã chia sẻ cho tôi về hành trình phục hồi và phát triển của loại hoa này sau hơn 30 năm bị gián đoạn, gần như rơi vào quên lãng. Ông kể, từ những tư liệu ít ỏi, từ ký ức của các nghệ nhân lớn tuổi đã giúp những người yêu hoa thủy tiên hợp sức lại và bền bỉ khôi phục các kỹ thuật cắt, nuôi hoa. Dần dà, các giá trị xưa cũ đã mai một được tìm lại và hiện diện rõ nét hơn trong đời sống hôm nay.

Hoa thủy tiên kết hợp vỏ ốc.

Từ câu chuyện ấy, tôi được dẫn dắt vào không gian nơi giá trị truyền thống được hiện hữu bằng hình ảnh, màu sắc và cảm xúc. Qua từng tác phẩm, tôi cảm nhận rõ tâm hồn người nghệ nhân, sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và niềm say mê dành cho một thú chơi tao nhã đã gắn bó với văn hóa Hà Nội từ bao đời.

Ông Nguyễn Tú Cường cũng giới thiệu với tôi, triển lãm không chỉ dừng lại ở việc trưng bày mà còn mở ra những khoảnh khắc chia sẻ đầy giá trị, nơi tri thức nghề và cảm xúc cá nhân được trao truyền một cách sống động. Bởi đây cũng là nơi các nghệ nhân tận tình giới thiệu kỹ thuật tạo dáng, cách “cảm” hoa – từ việc lựa chọn củ, định hình bố cục đến điều chỉnh từng rễ, từng lá sao cho hài hòa với tổng thể. Đồng thời, trong triển lãm này, họ còn trao đổi kinh nghiệm và những bí quyết giữ hoa tươi lâu, nở đẹp tự nhiên mà không cần quá nhiều công chăm sóc, như một cách gìn giữ nhịp điệu chậm rãi của thú chơi truyền thống giữa đời sống hiện đại.

Tôi thấy rằng, điều đáng quý hơn cả là phía sau mỗi kỹ thuật không chỉ là kinh nghiệm, mà còn là triết lý thẩm mỹ và thái độ sống. Chơi hoa thủy tiên không đơn thuần là tạo nên một tác phẩm đẹp, mà là quá trình đối thoại giữa con người và thiên nhiên, giữa sự kiên nhẫn và thời gian. Trong từng lời chia sẻ của nghệ nhân, người nghe có thể cảm nhận rõ tinh thần “chậm” - chậm để quan sát, chậm để thấu hiểu, và chậm để trân trọng những biến chuyển nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa của sự sống.

Hoa thủy tiên vàng.

Với không gian ấy, chị Nguyễn Như Trang đã chia sẻ hành trình đến với hoa thủy tiên từ năm 2018. Ban đầu chỉ là sự tò mò, dần dần trở thành niềm yêu thích, rồi gắn bó như một phần của đời sống tinh thần. Chị cho biết: “Chơi hoa thủy tiên không khó, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và thời gian để tỉ mỉ chăm sóc từng củ hoa. Mỗi ngày nhìn hoa thay đổi, lớn lên và nở rộ, mình cảm thấy như đang học cách lắng lại và chậm hơn giữa nhịp sống vội vã”.

Du khách thưởng thức hoa thủy tiên.

Không chỉ là thú vui cá nhân, với chị Trang, hoa thủy tiên còn mang ý nghĩa kết nối - kết nối con người với thiên nhiên, với truyền thống và với chính những giá trị tinh tế trong đời sống. Qua câu chuyện của chị, tôi nhận ra rằng, chơi hoa không đơn thuần là thưởng thức cái đẹp, mà còn là hành trình rèn luyện sự kiên nhẫn, nuôi dưỡng cảm xúc và gìn giữ một nét văn hóa đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Khi rời khỏi không gian triển lãm, dư âm của sắc hoa thủy tiên trong tôi cứ mênh mang và an yên trong lòng. Tôi cho rằng, triển lãm là sự trân trọng dành cho những giá trị văn hóa đang được gìn giữ và tiếp nối. Và hơn hết, triển lãm đã góp phần khẳng định, trong dòng chảy không ngừng của thời gian, những nét đẹp truyền thống vẫn luôn có cách riêng để sống lại, lan tỏa và chạm đến trái tim của thế hệ hôm nay.