Iran đảo ngược quyết định mở cửa eo biển Hormuz

Ngày 18-4, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố eo biển Hormuz sẽ bị đóng cửa cho đến khi lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ, đồng thời cảnh báo “không tàu thuyền nào được phép di chuyển khỏi nơi neo đậu của mình ở vịnh Ba Tư và biển Oman, việc tiếp cận eo biển Hormuz sẽ bị coi là hợp tác với kẻ thù” và sẽ bị nhắm mục tiêu.

Ngay trước thông báo của IRGC, Hội đồng An ninh quốc gia Tối cao Iran cũng tuyên bố khẳng định Tehran sẽ tiếp tục kiểm soát toàn diện giao thông qua eo biển Hormuz cho đến khi chiến tranh thực sự kết thúc và một nền hòa bình bền vững được thiết lập tại Trung Đông.

Các tàu biển và tàu chở dầu di chuyển trong eo biển Hormuz ngoài khơi Musandam (Oman) ngày 18-4, trước khi Iran tuyên bố tái kiểm soát eo biển. Ảnh: Reuters

Sự thay đổi quyết định nhanh chóng của Iran đã phản ánh đúng trạng thái giằng co giữa Mỹ và Iran hiện nay khi cả hai đang thử thách giới hạn của nhau, vừa để mặc cả trên bàn đàm phán, vừa chuẩn bị cho kịch bản xấu hơn.

Trong bối cảnh Iran tái áp đặt lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, hai tàu chở dầu mang cờ Ấn Độ đã bị tấn công khi đang cố gắng vượt qua eo biển. Hai tàu này đã buộc phải quay đầu sau khi nghe thấy tiếng súng khi đi qua khu vực này. Dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải cũng cho thấy nhiều tàu khác đã phải đổi hướng sau sự cố. Nhiều tàu hàng đã nhận được cảnh báo từ phía Iran rằng tuyến đường qua eo biển đã bị đóng cửa đối với mọi tàu thuyền mà không có ngoại lệ.

Trong một phản ứng, chính quyền Tổng thống Donald Trump quyết định gia tăng sức ép kinh tế nhằm buộc Tehran phải mở lại eo biển Hormuz và nhượng bộ trong chương trình hạt nhân-trọng tâm của các cuộc đàm phán Mỹ-Iran. Các quan chức Mỹ cho biết, quân đội Mỹ sẽ truy đuổi các tàu trên toàn cầu có liên quan đến Iran, trong bối cảnh Washington đẩy mạnh chiến dịch mang tên “Cơn thịnh nộ kinh tế”.

Các quan chức Mỹ cho biết quân đội nước này đang chuẩn bị triển khai chiến dịch ập lên các tàu chở dầu liên quan đến Iran để kiểm tra và tịch thu các tàu thương mại liên quan đến Iran trên vùng biển quốc tế, mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran ra ngoài Trung Đông.

Động thái gia tăng sức ép diễn ra khi lệnh ngừng bắn tạm thời 20 ngày dự kiến hết hạn vào ngày 22-4. Trong khi đó, các cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần trước không đạt đột phá và vòng đàm phán tiếp theo vẫn chưa được ấn định khi hai bên vẫn chưa thể thu hẹp những bất đồng chồng chất. Trong một phát biểu trên Truyền hình Nhà nước, Chủ tịch Quốc hội kiêm Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết Washington và Tehran còn một chặng đường dài trước khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Trước đó, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh nhấn mạnh các cuộc đàm phán với Mỹ không thể diễn ra cho đến khi hai bên thống nhất được một "khuôn khổ" chung. Hai bên vẫn chưa đạt đến thời điểm có thể gặp mặt trực tiếp do những vấn đề mà Washington đang duy trì một lập trường "tối đa hóa yêu cầu”.

Trước những diễn biến bất ngờ khiến tình hình xấu đi nghiêm trọng, dường như cả hai bên đều đang chuẩn bị cho các bước đi tiếp theo, kể cả chuẩn bị cho khả năng xung đột tái diễn. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 18-4 đã nhóm họp khẩn cấp với các quan chức cấp cao, trong đó có Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Pete Hegseth, Giám đốc Cơ quan Tình báo trung ương và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân tại Nhà Trắng trong bối cảnh các cuộc đàm phán với Iran tiến tới thời điểm then chốt.

Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Pete Hegseth cho biết, lực lượng Mỹ đang ở trạng thái “sẵn sàng tối đa” để nối lại chiến dịch quân sự nếu đàm phán thất bại. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ có vẻ không muốn sử dụng bộ binh do nguy cơ thương vong và sự phản đối từ dư luận trong nước. Tờ The Wall Street Journal dẫn các nguồn thạo tin cho hay, Tổng thống Donald Trump đã phản đối việc triển khai binh sĩ Mỹ tới đảo Kharg của Iran do lo ngại thương vong lớn có thể xảy ra.

Về phần mình, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố nước này đã "chiến thắng trên thực địa" trong cuộc chiến với Mỹ và chỉ đồng ý thực hiện lệnh ngừng bắn tạm thời với Washington khi các yêu cầu của Tehran đã được đáp ứng.

Cục diện bế tắc khiến các nhà phân tích dự báo, trong ngắn hạn, khó có khả năng eo biển Hormuz được “mở hoàn toàn” giúp giảm bớt sức nóng trên thị trường năng lượng thế giới. Tehran sẽ tiếp tục duy trì trạng thái kiểm soát eo biển này có điều kiện, trong khi Washington không có dấu hiệu nới lỏng sức ép. Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và đẩy khu vực tiến gần hơn tới khả năng tái bùng phát xung đột, cho dù cơ hội đạt được thỏa thuận trước thời hạn ngừng bắn được nhận định là chưa hẳn đã đóng lại hoàn toàn.