Thế giới thời đàm: Sức hút Trung Á

Theo The Korea Herald, tại Hội nghị thượng đỉnh Hàn Quốc - Trung Á lần thứ nhất diễn ra ngày 16-9 vừa qua tại thủ đô Seoul, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và lãnh đạo 5 quốc gia Trung Á gồm Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev, Tổng thống Kyrgyzstan Sadyr Japarov, Tổng thống Tajikistan Emomali Rahmon, Tổng thống Turkmenistan Serdar Berdimuhamedov và Tổng thống Uzbekistan Shavkat Mirziyoyev đã đặt nền móng cho quan hệ đối tác lâu dài với việc thông qua Tuyên bố Seoul nhằm đề ra tầm nhìn chung cho giai đoạn hợp tác mới.

Tuyên bố Seoul cụ thể hóa những thỏa thuận đạt được tại hội nghị thành 4 lĩnh vực lớn, bao gồm thể chế hóa quan hệ đối tác Hàn Quốc - Trung Á, hợp tác vì hòa bình và ổn định, xây dựng tương lai dựa trên đổi mới sáng tạo và thịnh vượng, tăng cường kết nối thông qua giao lưu nhân dân và củng cố lòng tin. Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc nhấn mạnh, Tuyên bố này sẽ trở thành “một dấu mốc mới đối với Hàn Quốc và Trung Á khi hai bên cùng mở ra chặng đường 30 năm tiếp theo”.

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung (thứ tư từ trái sang) và Tổng thống 5 quốc gia Trung Á tại Hội nghị thượng đỉnh Hàn Quốc - Trung Á lần thứ nhất ở Seoul, ngày 16-9-2026. Ảnh: Yonhap

Trong những năm gần đây, các quốc gia Trung Á ngày càng thu hút sự quan tâm của nhiều cường quốc. Theo Izvestia, tháng 5-2023, tại thành phố Tây An (Trung Quốc) đã diễn ra Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc - Trung Á lần đầu tiên với sự tham gia của lãnh đạo Trung Quốc và 5 quốc gia khu vực. Hội nghị đã thông qua Tuyên bố Tây An, trong đó nhấn mạnh định hướng thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Đến tháng 10 cùng năm, bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Joe Biden đã có cuộc gặp với lãnh đạo 5 quốc gia Trung Á. Tháng 11-2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì Hội nghị thượng đỉnh với lãnh đạo 5 quốc gia Trung Á tại Nhà Trắng. Hội nghị thu hút sự chú ý bởi những lời khen ngợi dành cho nhau giữa các nhà lãnh đạo. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Washington đẩy mạnh quan hệ với các quốc gia Trung Á, khu vực giàu tài nguyên và có vị trí địa chiến lược quan trọng.

Không nằm ngoài xu hướng này, Liên minh châu Âu (EU) cũng đang gia tăng sự hiện diện tại Trung Á. Tháng 4-2025, Hội nghị thượng đỉnh EU - Trung Á đầu tiên được tổ chức tại thành phố Samarkand (Uzbekistan), đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ giữa hai bên. Đối với EU, việc tăng cường hợp tác với các quốc gia Trung Á không chỉ mở ra thêm cơ hội về thương mại và đầu tư, mà còn góp phần thúc đẩy kết nối giữa châu Âu và châu Á. Ngoài ra, các quốc gia thành viên EU cũng chủ động xây dựng những cơ chế hợp tác riêng với Trung Á. Trong ba năm qua, Đức đã hai lần tổ chức các cuộc gặp theo thể thức “5+1”. Tháng 5 năm ngoái, Italy cũng tổ chức một sự kiện tương tự. Lãnh đạo Pháp và Anh cũng đã tới khu vực Trung Á.

Nhật Bản, các quốc gia vùng Vịnh và Thổ Nhĩ Kỳ cũng ngày càng tích cực tăng cường quan hệ với các quốc gia Trung Á. Đáng chú ý, Nga vẫn dành sự quan tâm đáng kể cho khu vực này. Moscow duy trì quan hệ với các nước láng giềng theo khuôn khổ song phương, đồng thời tiếp xúc với lãnh đạo từng nước trong khuôn khổ Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) và Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO), cũng như tổ chức các hội nghị thượng đỉnh theo thể thức “5+1”.

Có nhiều nguyên nhân lý giải cho sự quan tâm ngày càng tăng của các nước đối với Trung Á. Trước hết, trong bối cảnh tình hình tại Trung Đông diễn biến phức tạp, Trung Á nổi lên như một trong những khu vực tương đối ổn định. Những bất đồng giữa các quốc gia trong khu vực từng bước được giải quyết, tạo thêm điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng hợp tác và thu hút sự quan tâm từ bên ngoài.

Một yếu tố quan trọng khác là sự phát triển ngày càng rõ nét của 5 quốc gia Trung Á. Dân số khu vực đang tăng nhanh, từ khoảng 56 triệu người cách đây một phần tư thế kỷ lên 85,2 triệu người ở thời điểm hiện nay. Cùng với đó, tổng quy mô nền kinh tế của khu vực duy trì tốc độ tăng trưởng khoảng 5-6% mỗi năm, cao hơn mức tăng trưởng của phần lớn các nước đang phát triển. Quy mô dân số, tốc độ tăng trưởng kinh tế và nhu cầu phát triển ngày càng lớn đang biến Trung Á thành một thị trường giàu tiềm năng, qua đó gia tăng sức hấp dẫn đối với các đối tác bên ngoài.

Một động lực khác đến từ vai trò ngày càng quan trọng của Trung Á trong lĩnh vực vận tải và logistics. Trong bối cảnh các nước phương Tây và phương Đông tìm kiếm, đồng thời xây dựng những tuyến vận tải mới nhằm đa dạng hóa các hành lang kết nối và giảm sự phụ thuộc vào các tuyến đường qua Nga, Trung Á ngày càng trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới giao thông xuyên lục địa.

Những biến động trong không gian Á - Âu cũng góp phần làm gia tăng giá trị địa chiến lược của Trung Á. Sau khi xung đột ở Ukraine bùng phát, phương Tây áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt đối với Nga nhằm hạn chế sự hội nhập của nước này vào nền kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các quốc gia Trung Á tiếp tục duy trì hoạt động thương mại với Nga thông qua các kênh nhập khẩu song song. Điều này khiến khu vực trở thành một mắt xích đáng chú ý trong chính sách kinh tế đối ngoại của Nga. Trong khi đó, Brussels tìm cách hạn chế những hoạt động có thể góp phần né tránh các biện pháp trừng phạt, khiến Trung Á trở thành một trong những địa bàn mà các bên đều tìm cách gia tăng ảnh hưởng. Đối với Mỹ, Trung Á gắn với cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, quốc gia đã xây dựng được vị thế đáng kể tại khu vực. Vì vậy, Washington đang nỗ lực đẩy mạnh sự hiện diện và mở rộng hợp tác với các quốc gia Trung Á, qua đó củng cố vị thế của mình tại khu vực.

Giữa lúc sự cạnh tranh nhằm gia tăng ảnh hưởng tại Trung Á giữa các nước ngày càng rõ nét, các quốc gia trong khu vực chủ trương đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, duy trì quan hệ với nhiều đối tác và tránh phụ thuộc quá mức vào bất kỳ bên nào. Cách tiếp cận này giúp Trung Á duy trì thế cân bằng, đồng thời tạo thêm dư địa để mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, thương mại, đầu tư, công nghệ đến vận tải và an ninh.

Mối quan tâm ngày càng lớn của các đối tác bên ngoài không chỉ góp phần nâng cao vị thế của khu vực, mà còn mở ra thêm cơ hội để các quốc gia Trung Á thu hút nguồn lực phục vụ phát triển. Trong bối cảnh tình hình thế giới đang biến động nhanh chóng, khả năng duy trì cân bằng và linh hoạt trong quan hệ đối ngoại sẽ tiếp tục là yếu tố quan trọng, giúp các nước Trung Á bảo đảm lợi ích, tận dụng các cơ hội hợp tác và tạo thêm động lực để đưa khu vực ngày càng phát triển thịnh vượng hơn.