Đây là vấn đề đặc biệt có ý nghĩa khi các nền kinh tế thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. Cuộc khủng hoảng ở một khu vực có thể nhanh chóng tác động tới giá năng lượng, lương thực, vận tải, sản xuất và việc làm ở những nơi cách xa hàng nghìn km. Đứt gãy một mắt xích trong chuỗi cung ứng cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền vượt khỏi phạm vi của một quốc gia.

Các đại biểu tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 tại New Delhi, Ấn Độ. Ảnh: AP 

Tại phiên bế mạc Hội nghị BRICS, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cảnh báo những gián đoạn chuỗi cung ứng, khủng hoảng khí hậu và các rủi ro mới từ công nghệ đang ngày càng tác động trực tiếp đến cuộc sống của người dân. Điều đó cho thấy khả năng tự cường hay đứng vững của nền kinh tế đã trở thành năng lực thiết yếu để bảo vệ đời sống xã hội và duy trì ổn định phát triển.

Thực tế thời gian qua cho thấy nhận định này không phải không có cơ sở. Một điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng có thể nhanh chóng tác động đến sản xuất, vận tải và giá cả toàn cầu. Những biến động địa chính trị tiếp tục làm thay đổi dòng chảy năng lượng và hàng hóa, đẩy nhiều nền kinh tế vào tình trạng phải ứng phó với giá cả và nguồn cung thiếu ổn định. Trong khi đó, biến đổi khí hậu và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang tạo ra những dạng rủi ro mới mà nhiều quốc gia chưa có đủ kinh nghiệm để ứng phó.

Vì thế, việc BRICS đặt vấn đề "đứng vững" vào trọng tâm hợp tác không đơn thuần là phản ứng trước những bất ổn trước mắt. Đằng sau đó là yêu cầu điều chỉnh cách thức phát triển, không thể chỉ tìm cách tăng trưởng nhanh hơn mà phải xây dựng những nền tảng đủ vững chắc để tăng trưởng không dễ dàng bị đảo ngược khi khủng hoảng xảy ra.

Tại New Delhi, những vấn đề này được đưa ra khá rõ trong chương trình hợp tác của BRICS. Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi các nước trong BRICS duy trì sự ổn định của chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng, đồng thời xây dựng một thị trường gắn kết hơn, vững chắc hơn. Trung Quốc cũng đưa ra sáng kiến xây dựng khu vực AI nguồn mở BRICS, đào tạo AI. Điều này cho thấy công nghệ đang trở thành một bộ phận của năng lực tự chủ và khả năng thích ứng. Quốc gia nào làm chủ công nghệ tốt hơn sẽ đứng vững hơn trước tác động từ môi trường bên ngoài.

Tuyên bố New Delhi cũng dành sự quan tâm lớn cho năng lượng, nhấn mạnh đây là nền tảng quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân, đồng thời kêu gọi duy trì các dòng năng lượng ổn định, đa dạng hóa nguồn cung và bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng. Cách tiếp cận này cho thấy một thông điệp rõ ràng: Không một nền kinh tế nào có thể tăng trưởng bền vững nếu thiếu năng lượng, đứt gãy nguồn cung.

Một nội dung khác cũng đáng chú ý là về y tế. BRICS đã nhất trí xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm về các bệnh truyền nhiễm nhằm nâng cao khả năng chuẩn bị và ứng phó với những đợt bùng phát dịch bệnh trong tương lai. Đây là minh chứng cho thấy một nền kinh tế vững vàng không thể tách rời khả năng bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Từ những vấn đề trên có thể thấy, khả năng tự cường hay khả năng đứng vững không đồng nghĩa với đóng cửa hay tự cung tự cấp. Trái lại, trong một thế giới liên kết sâu rộng, không quốc gia nào có thể tự mình loại bỏ mọi rủi ro. Một nền kinh tế muốn đứng vững thực sự phải được xây dựng trên hai nền tảng song song: Nâng cao năng lực tự chủ ở những lĩnh vực thiết yếu và tăng cường hợp tác để cùng giảm thiểu những rủi ro không quốc gia nào có thể giải quyết một mình.

Đây có lẽ là một thông điệp đáng chú ý nhất phát đi từ New Delhi. Tăng trưởng vẫn là mục tiêu quan trọng, nhưng quan trọng không kém là khả năng đứng vững trước biến động. Một nền kinh tế có chuỗi cung ứng đa dạng, năng lượng ổn định, hệ thống y tế đủ năng lực, an ninh lương thực được bảo đảm và khả năng làm chủ công nghệ sẽ có nhiều cơ hội duy trì đà phát triển ngay cả trong môi trường bất định.