Vậy nguyên nhân của vấn đề này do đâu?

Do các cỗ chiến xa đắt tiền, phức tạp hay do binh sĩ Ukraine không được chuẩn bị và có chiến lược phù hợp để sử dụng phương tiện hạng nặng này trên chiến trường?

Theo lời chuyên gia Steve Balestrieri của Tạp chí National Security Journal, cuộc xung đột ở Ukraine đã phơi bày một sự thật khó chịu: Ngay cả những xe tăng hiện đại nhất cũng có thể trở nên vô dụng nếu thiếu bảo trì đúng cách, hậu cần đáng tin cậy và chiến thuật tác chiến phù hợp.

Xe tăng Leopard-2 có phải là thiết kế yếu kém?

Tạp chí National Security Journal đánh giá, xe tăng Leopard-2 được công nhận rộng rãi là một trong những xe tăng chiến đấu chủ lực tốt nhất, đáng tin cậy nhất và hiệu quả nhất trên thế giới. Thậm chí ở nhiều khía cạnh, cỗ xe tăng của Đức còn chiếm ưu thế hơn phiên bản hiện đại M1A2 SEPv3 Abrams của Mỹ.

Nổi tiếng với khả năng cơ động tốt nhờ động cơ diesel tăng áp 1.500 mã lực, hệ thống quang học đẳng cấp thế giới và khả năng điều khiển hỏa lực chính xác, xe tăng Leopard-2 mang đến sự cân bằng tối ưu giữa hỏa lực, tốc độ và khả năng bảo vệ. Được thiết kế bởi Krauss-Maffei vào thập niên 1970, xe tăng này đi vào hoạt động năm 1979, thay thế cho Leopard-1 thế hệ trước đó.

Xe tăng Leopard-2 chuyển giao cho Ukraine là vấn đề tình thế và thiếu giai đoạn chuyển đổi cần thiết. Ảnh: Defense News

Xe tăng Leopard-2 được phát triển dành cho quân đội Tây Đức để đối phó với xe tăng của Liên Xô. Nó được thiết kế để di chuyển nhanh chóng trên nhiều địa hình khác nhau và tiêu diệt các phương tiện bọc thép của đối phương. Chính nhờ thiết kế tối ưu và hiệu quả, xe tăng Leopard-2 không chỉ được trang bị cho Quân đội Đức, mà còn cho 21 quốc gia khác. Nhiều công nghệ của Leopard-2 cũng được chuyển giao để các quốc gia khác phát triển xe tăng nội địa.

Tiến sĩ Christian Mölling, lãnh đạo Trung tâm An ninh và Quốc phòng thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Đức từng chia sẻ với hãng tin Euronews rằng, xe tăng Leopard-2 "khá mạnh về hỏa lực". Nó có thể bắn ở tầm khá xa, sử dụng nhiều loại đạn khác nhau có thể được điều chỉnh phù hợp với mục tiêu. Nó được trang bị lớp giáp hiện đại nhất, điều này rất quan trọng đối với kíp lái. 

Ông Christian Mölling bổ sung thêm, một trong những thế mạnh khác của xe tăng Leopard-2 là khả năng cơ động. Điều này mang lại lợi thế chiến thuật, cho phép xe tăng nhanh chóng xuất hiện, khai hỏa và rút lui khỏi trận chiến. Ngoài ra, phương tiện chiến đấu của Đức còn có ưu thế về hỏa lực, giáp bảo vệ và được nâng cấp liên tục.

Chiến trường Ukraine không phải là “thao trường” để xe tăng phương Tây thể hiện

Vậy với những đặc điểm kỹ thuật mạnh mẽ như trên, tại sao Leopard-2, cũng như nhiều dòng xe tăng hiện đại khác của phương Tây lại có màn thể hiện yếu kém tại chiến trường Ukraine?

Chuyên gia Steve Balestrieri đánh giá, ngay sau khi xung đột bùng phát vào tháng 2-2022, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã nhiều lần yêu cầu Mỹ và phương Tây cung cấp xe tăng M1 Abrams và Leopard-2.

Ban đầu, Đức gửi 14 xe tăng Leopard-2, sau đó thêm khoảng 100 chiếc nữa. Tuy nhiên, Mỹ lại do dự trong việc cung cấp cho Ukraine xe tăng M1 Abrams vì chi phí bảo trì quá cao và vượt quá khả năng của quân đội Ukraine.

Cuối cùng, Mỹ đã nhượng bộ và gửi 31 xe tăng M1 kết hợp với các đơn vị xe tăng Leopard-2 được phương Tây cung cấp. Tuy nhiên, cả hai dòng xe tăng được cho là tốt nhất thế giới đã gặp trục trặc ở Ukraine vì những lý do không liên quan đến kỹ thuật của chúng. Các đơn vị hậu cần và chiến đấu của Ukraine thiếu kinh nghiệm lại được giao nhiệm vụ bảo dưỡng xe tăng M1 Abrams và Leopard-2 phức tạp. Chúng khác xa so với trang bị chuẩn Liên Xô mà Quân đội Ukraine đang sử dụng. Điều này dẫn tới việc phương tiện chiến đấu hạng nặng của Mỹ và phương Tây không được thực hiện công tác bảo trì cần thiết và đúng kỹ thuật.

Thiếu hậu cần và chiến thuật tác chiến không phù hợp là một trong những nguyên nhân khiến Leopard-2 thất bại tại Ukraine. Ảnh: Topwar

Xe tăng Leopard 2 rất khó bảo trì, đặc biệt là do hệ thống điều khiển hỏa lực phức tạp và động cơ diesel tăng áp kép V-12 mạnh mẽ. Việc bảo trì đòi hỏi các kỹ thuật viên được đào tạo chuyên nghiệp và các công cụ chuyên dụng, trong khi các trung tâm hậu cần mặt trận luôn nằm trong tầm tấn công của UAV tự sát từ phía Nga.

Không chỉ về công tác hậu cần, chuyên gia Steve Balestrieri còn đánh giá quân đội Ukraine không sử dụng chiến thuật tác chiến phối hợp binh chủng theo tiêu chuẩn quân đội Đức và Mỹ - vốn là nền tảng thiết kế của xe tăng M1 Abrams và Leopard-2. Tác chiến binh chủng hợp thành đòi hỏi các binh chủng khác nhau phải phối hợp hành động trong một chiến dịch duy nhất để đạt hiệu quả tối đa.

Xe tăng Leopard-2 được thiết kế để hoạt động phối hợp với không quân hỗ trợ và các chiến dịch bộ binh, thiết giáp hỗn hợp. Tuy nhiên, điều này là không thể ở chiến trường Ukraine, khi Quân đội Nga đã triển khai hệ thống phòng thủ dọc theo chiến tuyến có chiều sâu chiến thuật. Bất kỳ đòn đột kích bằng phương tiện cơ giới hạng nặng nào cũng đều bị ngăn chặn, tiêu hao và bị bẻ gãy. Thực tế này được chứng minh trong cuộc phản công mùa hè năm 2023 của Kiev.

Do điều kiện chiến trường, các đơn vị xe tăng Leopard-2 và M1 Abrams thường tấn công đơn độc hoặc theo nhóm nhỏ, khiến chúng rất dễ bị tổn thương trước các đòn tấn công bằng tên lửa chống tăng và UAV đột nóc. Khác với các đối thủ chỉ là các đội quân nhỏ hay phiến quân mà xe tăng Leopard-2 và M1 Abrams từng đối đầu trong quá khứ, tại Ukraine, đối thủ của chúng là Quân đội Nga với đủ các loại hỏa lực chống tăng, dẫn đường chính xác có khả năng phá hủy kể cả những phương tiện bọc thép kiên cố nhất.

Tạp chí National Security Journal nhận định, mặc dù kết quả tại chiến trường Ukraine gây thất vọng, nhưng nó không làm giảm đi vai trò của xe tăng chiến đấu chủ lực trong hiện tại và tương lai, bao gồm cả Leopard-2 và M1 Abrams. Xe tăng vẫn là yếu tố cơ bản trong chiến đấu trên bộ hiện đại, kết hợp hỏa lực, tính cơ động và khả năng bảo vệ cần thiết để thống trị chiến trường. Chúng vẫn giữ vai trò quan trọng và thiết yếu, bất chấp điểm yếu trước các vũ khí chống tăng và UAV tấn công.