Từ chiến sĩ cảnh vệ đến người kể chuyện Bác Hồ

Để được “gần” Bác hơn

Ở tuổi 84, TS Trần Viết Hoàn vẫn giữ được dáng đi nhanh nhẹn, ánh mắt tinh anh và tác phong chuẩn mực của người lính cảnh vệ. Chỉ cần quan sát cách ông bắt tay, trò chuyện hay từng cử chỉ nhỏ, người đối diện sẽ dễ nhận ra dấu ấn của người lính với những năm tháng đứng trong hàng ngũ cảnh vệ bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hơn 4 năm là lính cảnh vệ, tuy không phải quãng thời gian dài nhưng với ông lại vô cùng quý giá, bởi hơn 4 năm đó đã đặt nền móng cho cả cuộc đời và sự nghiệp của ông sau này.

Tiến sĩ Trần Viết Hoàn đọc lại bản thảo bài báo viết về Bác Hồ.

Ông Trần Viết Hoàn sinh năm 1943, tại xã Quỳnh Hưng, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Quỳnh Phụ, tỉnh Hưng Yên). Khát vọng học tập đã đưa chàng trai quê lúa lên Hà Nội, theo học lớp Nga văn, Trường Đại học Ngoại ngữ Thanh Xuân (nay là Trường Đại học Hà Nội). Năm 1963, Trần Viết Hoàn được chọn đứng trong hàng ngũ sinh viên vẫy tay chào, nhân dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh đón tiếp nguyên thủ thăm Việt Nam. Khi chiếc xe chở Bác Hồ chầm chậm đi qua rồi tiến vào Phủ Chủ tịch, cậu sinh viên trẻ cứ dõi theo cho đến khi chiếc xe khuất hẳn. Trong đầu anh bỗng lóe lên một ước mơ: “Ước gì mình được làm việc ở đây”.

Có lẽ chính khát vọng ấy đã mở ra cơ duyên đặc biệt. Năm 1964, trong đợt tuyển chọn của Bộ Công an, Trần Viết Hoàn là một trong số ít người được lựa chọn từ hàng nghìn thanh niên để trở thành học viên lớp cảnh vệ đầu tiên của Cục Cảnh vệ (nay là Bộ tư lệnh Cảnh vệ). Sau 3 tháng huấn luyện tại Trường Công an Trung ương (nay là Học viện An ninh nhân dân), ông được trang bị những kỹ năng nghiệp vụ đầu tiên, đặc biệt về trinh sát, rồi được phân công về Đội 1-đơn vị trực tiếp bảo vệ nơi ở, nơi làm việc của Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch cũng như các sự kiện quan trọng mà Người tham dự. Ông không chỉ được làm nhiệm vụ bảo vệ vị lãnh tụ kính yêu mà còn có cơ hội quan sát Bác Hồ trong cuộc sống đời thường, lúc Người làm việc, đọc sách, đi bộ, cho đến những sinh hoạt giản dị hằng ngày. Chính môi trường ấy đã rèn giũa tác phong chuẩn mực, tính kỷ luật, sự cẩn trọng và đức khiêm nhường-những phẩm chất theo ông suốt cuộc đời.

Ngày Bác đi xa, ông Trần Viết Hoàn quyết định chuyển sang Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Đó là sự tiếp nối sứ mệnh theo một cách khác. Học theo tấm gương của Bác Hồ, ông không ngừng học tập, nâng cao nghiệp vụ khi tốt nghiệp chuyên ngành Bảo tàng tại Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn-Đại học Quốc gia Hà Nội) và bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ Mỹ học tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh. 

Chuyến thăm Nga bất ngờ

Trong căn phòng khách đơn sơ của ông Trần Viết Hoàn tại nhà riêng chỉ khoảng 20m², ngoài bức chân dung Bác Hồ cỡ lớn được đặt ở vị trí trang trọng còn có hai bức ảnh ông đón tiếp Chủ tịch Cuba Fidel Castro và Tổng thống Nga Vladimir Putin sang thăm Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Ông bảo: “Cuộc đời tôi từng đón tiếp, thuyết minh cho rất nhiều nguyên thủ quốc gia, nhưng tôi ấn tượng nhất với hai vị lãnh đạo này. Bởi, Nga và Cuba là những người anh em, người bạn lớn của Việt Nam”.

Trong đó, ông Trần Viết Hoàn nhớ mãi kỷ niệm với Tổng thống Vladimir Putin. Năm 2001, trong chuyến thăm chính thức Việt Nam đầu tiên, Tổng thống Vladimir Putin đã đến thăm Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Hôm đó, ông Trần Viết Hoàn đã giới thiệu với Tổng thống Nga về thân thế, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bất ngờ trước sự hiểu biết của vị giám đốc về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng thống Vladimir Putin hỏi: “Khi Bác Hồ còn sống, ông có dịp được gặp Bác không?”. Ông trân trọng đáp: “Tôi có vinh hạnh được trực tiếp bảo vệ Bác Hồ trong những năm cuối đời. Khi Bác đi xa, tôi lại được Nhà nước và nhân dân giao phó công việc trông coi những di sản mà Người để lại nơi đây”. Nghe xong, Tổng thống Vladimir Putin rất trân trọng, liền nói: “Tôi mời ông sang thăm nước Nga nhé!".

Vô cùng xúc động và tự hào, ông cảm ơn Tổng thống Vladimir Putin về lời mời đặc biệt này. Tổng thống Vladimir Putin đã ủy thác cho Đại sứ quán Liên bang Nga tại Thủ đô Hà Nội phối hợp với Bộ Văn hóa Nga lên chương trình cho chuyến thăm. Sau đó, ông Trần Viết Hoàn cùng vợ và hai cán bộ thuộc Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch đã lên đường sang thăm xứ sở bạch dương. 

Lan tỏa di sản của Người

Năm 2004, được nghỉ hưu theo chế độ nhưng với TS Trần Viết Hoàn, đó chỉ là dấu mốc khép lại chặng đường công tác chứ không phải là điểm dừng của một sứ mệnh. Người đảng viên lão thành lại lặng lẽ lên đường, mang theo ký ức về Bác Hồ đến với mọi miền đất nước. Ông được mời đến các trường học, các cơ quan, đơn vị để kể chuyện về Bác, về những điều ông từng được chứng kiến, từng được nghe, từng gìn giữ như báu vật của cuộc đời. Ông dày công nghiên cứu và cho ra đời nhiều công trình về Chủ tịch Hồ Chí Minh, được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự Thật ấn hành, trong đó cuốn “Đạo đức Bác Hồ-Tấm gương soi cho muôn đời” được tái bản đến 7 lần; cuốn “Nhớ mãi ngày sinh Bác Hồ” được tái bản 3 lần. Qua lời kể mộc mạc của ông, hình ảnh Bác Hồ hiện lên gần gũi mà vĩ đại, giản dị mà sâu sắc, để mỗi người nghe đều có thể soi mình vào đó.

Ông luôn nhắc rằng, viết hay kể về Bác đều là việc vô cùng hệ trọng, bởi Bác không chỉ là lãnh tụ thiên tài của dân tộc mà còn là nhà văn hóa kiệt xuất. Muốn viết đúng về Bác, không thể chỉ dựa vào cảm xúc nhất thời hay vài mẩu chuyện rời rạc. Người cầm bút phải dành nhiều năm nghiên cứu, tích lũy tri thức, đối chiếu tư liệu, phải có vốn hiểu biết uyên bác về lịch sử, văn hóa, con người và thời đại của Bác. Trên tất cả, phải mang trong mình tình yêu tha thiết, lòng thành kính sâu sắc đối với Người. Chỉ khi hội đủ sự cẩn trọng của người làm khoa học và sự chân thành của một trái tim biết kính yêu, mỗi con chữ mới có thể “chạm” tới giá trị chân thực về Bác. 

Đang say sưa kể chuyện, bất chợt ông Trần Viết Hoàn nắm lấy bàn tay tôi rồi chậm rãi nói: “Tôi mong sao góp thêm một chút sức lực nhỏ bé của mình với hôm nay, với mai sau để trân trọng, giữ gìn và phát huy giá trị di sản của Bác Hồ trường tồn cùng dân tộc”. Hơi ấm từ đôi bàn tay gầy guộc của người từng làm nhiệm vụ bảo vệ vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc cùng những ký ức thiêng liêng ông gìn giữ đã tiếp thêm cho những người làm báo chúng tôi niềm tin, trách nhiệm lớn lao: Tiếp tục góp phần lan tỏa di sản tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh bằng những tác phẩm trung thực, có chiều sâu và giàu sức lay động.

Trước khi chia tay, tôi khẽ thắc mắc với TS Trần Viết Hoàn: Ông có tấm ảnh nào chụp chung với Bác Hồ không? Ông cười hiền: “Đời tôi có hơn 4 năm được bảo vệ Bác, ở rất gần Bác nhưng lại không có một tấm ảnh chung nào. Tôi không coi đó là nỗi buồn hay sự thiệt thòi. Trái lại, cuộc đời đã ưu ái cho tôi được “gần” Bác, để “yêu Bác, lòng ta trong sáng hơn”.