Chăm chăm nhìn lỗi

Anh bạn tôi là cán bộ công tác tại cơ sở kể rằng, trong cơ quan anh có một đồng chí khá đặc biệt. Hễ ngồi vào bàn, nói dăm ba câu là lại có chuyện để chê đồng nghiệp. Người này tham mưu còn thiếu ý, người kia xử lý công việc chậm, đồng chí nọ làm việc chưa đúng chỗ này, chưa sát chỗ kia... “Việc to có cái để nói, việc nhỏ cũng chẳng bỏ qua. Lâu dần, mọi người làm gì cũng có cảm giác thế nào rồi cũng đến lượt mình bị đem ra bình phẩm”, anh kể.

Điều khiến anh bạn tôi trăn trở là, người ta làm được mười phần, có khi chín phần đã đâu vào đấy, nhưng vẫn cố tìm cho ra một phần chưa được để nói đi nói lại. Trong khi đó, chính người thường xuyên “nhận xét” người khác lại không phải lúc nào cũng hoàn thành công việc của mình đến nơi đến chốn.

Trong công tác, có người rất nhanh nhìn ra cái chưa tốt của đồng chí, đồng nghiệp, rồi chê bai, bình phẩm, soi mói, nhưng phần việc của mình lại làm qua loa, chậm trễ, thiếu trách nhiệm. Tranh minh họa/ nguồn careerviet.vn

Từ câu chuyện trên, Đại tá Nguyễn Thị Đắc Hương, Chủ nhiệm Bộ môn Luật học, Khoa Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng cho rằng, cần phân biệt thật rõ giữa phê bình và chê người. Phê bình là nhìn vào công việc, chỉ ra cái đúng, cái chưa đúng, cái được và cái chưa được, từ đó giúp nhau sửa chữa. Còn chê bai là cứ chăm chăm nhìn vào thiếu sót của người khác để bình phẩm, thậm chí lấy khuyết điểm của người khác làm cách nâng mình lên.

Sự khác nhau giữa chê bai và phê bình trước hết ở mục đích và cách thức. Phê bình đúng không nhằm làm ai mất mặt. Đó là sự góp ý có căn cứ, có trách nhiệm, hướng đến sửa việc, giúp người được góp ý tiến bộ và giúp tập thể làm việc tốt hơn. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh mục đích của phê bình là giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ, cốt để sửa đổi cách làm việc cho tốt hơn, đúng hơn; đồng thời phải tránh những lời mỉa mai, chua cay, đâm chọc. Còn chê người thường bắt đầu từ việc nhìn vào khuyết điểm của người khác nhưng không đặt nó trong hoàn cảnh cụ thể, không quan tâm đến nguyên nhân, kết quả chung và cách khắc phục. Một thiếu sót có thể bị biến thành cái cớ để gắn nhãn cho cả con người. Theo Đại tá Nguyễn Thị Đắc Hương: Người hay chê người khác chưa chắc đã là người làm việc tốt. Nói về cái chưa được của người khác thường dễ hơn tự nhìn lại phần việc của mình. Vì vậy, điều đáng sợ là khi việc nhận xét, chê bai người khác trở thành thói quen, còn tự soi mình thì ngày càng ít đi.

Ở góc độ khác, chúng tôi nhận thấy chê người dễ làm nảy sinh cách ứng xử không lành mạnh trong tập thể: Trước mặt thì không góp ý, sau lưng lại bình phẩm nhiều; thấy đồng chí có thiếu sót thì không trao đổi trực tiếp để cùng sửa chữa mà đem chuyện đó kể lại, thêm bớt, suy diễn.

Chê người không làm mình tốt hơn

Nếu chê người chỉ dừng ở vài câu nói thì tác động có thể chưa lớn. Nhưng khi nó trở thành thói quen trong một tập thể, hệ quả sẽ khác. Người thường xuyên bị bình phẩm dễ sinh tâm lý ngại trao đổi, ngại nêu ý kiến, ngại nhận việc khó vì sợ làm chưa tốt lại trở thành đề tài để bàn luận. Người chứng kiến cũng có thể chọn cách im lặng cho “yên chuyện”. Cơ quan vì thế có thể ít lời nói thẳng hơn, nhưng lại nhiều lời nói sau lưng. Nguy hiểm hơn là khi lời chê làm thay đổi cách tập thể nhìn nhận một con người.

Đồng chí Dương Ngọc Đức, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang nêu quan điểm: Một cán bộ có thể có lúc làm chưa tốt, nhưng không thể chỉ vì một việc chưa tốt mà phủ nhận cả quá trình công tác, cống hiến. Đánh giá cán bộ phải nhìn vào việc làm, kết quả, trách nhiệm và cả quá trình phấn đấu. Nếu chỉ dựa vào lời bình phẩm, rất dễ nhìn sai người.

Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương về những điều đảng viên không được làm cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: Không được lợi dụng phản ánh, góp ý kiến, phê bình, chất vấn và trả lời chất vấn, quyền tự do ngôn luận, báo chí, diễn đàn, câu lạc bộ... để đưa ra thông tin sai sự thật, đả kích, vu cáo, xúc phạm, nhận xét, đánh giá tùy tiện đối với tổ chức và cá nhân. Như vậy, việc góp ý, phê bình phải gắn với trách nhiệm và sự trung thực, không thể trở thành cái cớ cho việc tùy tiện nhận xét, đánh giá hay xúc phạm người khác. Bởi vậy, mỗi cán bộ, đảng viên cần tự soi lại chính mình: Khi thấy đồng chí, đồng nghiệp có thiếu sót, mình đã góp ý trực tiếp, có căn cứ và với mong muốn giúp họ sửa chữa chưa hay chỉ đứng ngoài nhận xét, bình phẩm, chê bai? Khi nhìn thấy một khuyết điểm của người khác, mình có nhìn lại xem bản thân còn hạn chế gì không? Người đứng đầu cũng cần phải nêu gương giữa lời nói với việc làm, tạo môi trường để cán bộ góp ý thẳng thắn nhưng đúng nguyên tắc, có tình, có lý.

Khi mỗi cán bộ, đảng viên biết tự soi, tự sửa và góp ý cho nhau bằng tinh thần xây dựng, cơ quan sẽ bớt đi những lời bình phẩm không cần thiết, công việc sẽ tốt hơn, tình đồng chí, đồng nghiệp sẽ bền chặt hơn và văn hóa công vụ cũng từ đó được nâng lên.