Nhận diện bản chất của đấu tố cực đoan nhằm làm rõ thực chất âm mưu, thủ đoạn chống phá mới của các thế lực thù địch trong thời gian gần đây. Từ đó đánh giá được tác hại của nó đối với tình hình chính trị, tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Những biểu hiện của đấu tố cực đoan

Có thể hiểu, đấu tố là hành động phê phán, lên án, quy chụp, kết tội một cá nhân hoặc nhóm người trước tập thể, đám đông nhằm triệt hạ uy tín, danh dự và gây sức ép tinh thần lên họ. Trong lịch sử, đấu tố xuất hiện trong các cuộc cải cách chính trị-xã hội ở một số nước trong thế kỷ 20 nhằm vạch trần những kẻ cơ hội chính trị, phản động. Về bản chất, đây là một hoạt động tích cực nhằm thanh lọc đội ngũ.

Tuy nhiên, hiện tượng này khi bị đẩy lên mức thái quá, phi lý trí trở thành cực đoan. Đó là khi các cá nhân hoặc đám đông bỏ qua các nguyên tắc, bất chấp động cơ ban đầu, dùng những ngôn từ cay độc, thù hận, quy chụp để tấn công dồn dập một mục tiêu.

Ngày nay, khái niệm này được mở rộng để chỉ các chiến dịch "ném đá hội đồng", tẩy chay độc hại trên internet. Sân đình, quảng trường xưa, nay được thay thế bằng không gian mạng, nơi đám đông sẵn sàng hùa nhau đấu tố nhằm “vạch lá tìm sâu”, hạ bệ danh dự một người chỉ sau một vài thông tin chưa kiểm chứng. Ngày nay, đấu tố cực đoan thường bùng nổ trên mạng xã hội (Facebook, TikTok, các diễn đàn...). Chỉ cần một thông tin chưa được kiểm chứng, một góc nhìn bị cắt xén hoặc một ý kiến trái chiều, một cá nhân có thể trở thành "bia đỡ đạn" cho hàng nghìn, hàng triệu tài khoản ảo vào lăng mạ, khủng bố tinh thần, thậm chí "đào bới" đời tư, đe dọa công việc và gia đình họ.

Điểm đáng chú ý là để thực hiện các cuộc đấu tố cực đoan trên không gian mạng, các thế lực thù địch thường dùng “mồi giận dữ” (rage bait) bằng cách đưa ra một số thông tin chưa được kiểm chứng về các vụ việc có chiều hướng tiêu cực, đang được dư luận quan tâm nhằm kích động trạng thái cảm xúc tức giận, phẫn nộ của nhiều người nhằm lôi kéo họ “ném đá”, đấu tố cực đoan. “Mồi giận dữ” liên quan đến tâm lý đám đông, khiến cảm xúc tức thời lấn át lý trí, dễ tạo hiệu ứng bùng phát cảm xúc tiêu cực, làm gia tăng xung đột giữa các nhóm khiến chiều hướng đấu tố cực đoan ngày càng gia tăng căng thẳng.

Cán bộ, đảng viên đẩy mạnh "phủ xanh" thông tin chính thống, thông tin tích cực trên mạng xã hội. Tranh minh họa của Quang Cường 

 

Không phải ngẫu nhiên mà Nhà xuất bản Đại học Oxford chọn “rage bait” làm từ khóa của năm 2025 bởi đây là phương thức phổ biến mà các đối tượng sử dụng để tạo thành những xu hướng (trend) trên không gian mạng, đồng thời cũng là chiêu bài mà các thế lực thù địch thường sử dụng để châm ngòi cho những trạng thái bùng phát cảm xúc hay tạo ra những trào lưu “ném đá hội đồng” trên không gian mạng thời gian qua. Nếu không tỉnh táo, cộng đồng mạng rất dễ bị cuốn theo những trào lưu này tham gia đấu tố cực đoan những người, những việc mà bản thân họ chưa có sự hiểu biết thấu đáo, chưa có sự tiếp cận đa chiều.

Đấu tố cực đoan - phương thức chống phá mới trên không gian mạng

Đấu tố cực đoan trên không gian mạng không đơn thuần là sự tranh luận, phản biện xã hội hay bày tỏ chính kiến thông thường. Bản chất của nó là bóp méo sự thật, quy chụp, thổi phồng khuyết điểm, thậm chí dựng chuyện, vu khống nhằm triệt hạ uy tín cá nhân hoặc tổ chức. Nguy hiểm hơn là các hoạt động lợi dụng đấu tố cực đoan để kích động biểu tình, bạo loạn lật đổ. Có thể kể đến một số vụ, việc cụ thể có tính điển hình cho chiêu bài lợi dụng đấu tố cực đoan để chống phá ở một số nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam thời gian qua như sau:

Trên thế giới, thời gian qua các phong trào biểu tình của giới trẻ (Gen Z) tại một số quốc gia Nam Á như Bangladesh, Nepal, Sri Lanka, Ấn Độ cho thấy mạng xã hội đã trở thành một nền tảng để hình thành một cơ chế huy động quần chúng mới. Từ một vài mẩu tin, bài viết của các nhà sáng tạo nội dung, người ảnh hưởng, thậm chí của các tài khoản ẩn danh, thuật toán đề xuất nội dung, video clip ngắn và hashtag cảm xúc có khả năng biến bất mãn cục bộ thành làn sóng biểu tình diện rộng chỉ trong vài giờ, thời gian từ bức xúc cá nhân đến hành động cực đoan của đám đông là rất ngắn trước khi cơ quan chức năng kịp nhận diện và ứng phó. Mặc dù nguyên nhân khởi phát là những bức xúc về kinh tế, xã hội, giáo dục hoặc chính trị, song mạng xã hội đã biến những vấn đề cụ thể, cục bộ thành ngòi nổ có sức công phá lớn.

Các phong trào biểu tình ban đầu vận hành dựa trên tính phi tập trung, không có lãnh đạo, không có tổ chức, không có cơ chế chỉ huy, không có văn phòng đại diện khiến các biện pháp ứng phó thông thường như vô hiệu hóa đối tượng lãnh đạo cầm đầu, phá vỡ cơ cấu chỉ huy, giải tán tổ chức... gần như mất tác dụng. Nguy hiểm hơn, các phong trào này thường bị các tổ chức chính trị và thế lực đối lập lợi dụng, hướng lái nhằm thực hiện mưu đồ lật đổ, đảo chính. Kết quả cho thấy, sinh viên và các nhà hoạt động chính trị ở Sri Lanka chỉ mất khoảng 4 tháng để lật đổ triều đại Rajapaksa, Thủ tướng Bangladesh bị lật đổ trong khoảng 6 tuần, Chính phủ Nepal sụp đổ chỉ trong khoảng 48 giờ và Bộ trưởng Bộ Giáo dục Ấn Độ đã phải từ chức sau cuộc biểu tình do Gen Z dẫn đầu.

Gần đây, phong trào biểu tình tại một số nước Tây Âu (Pháp, Italy, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Bỉ, Hy Lạp, Đức, Áo), tâm điểm là Pháp diễn biến rất phức tạp, ngày càng lan rộng sang các quốc gia trong khu vực. Đáng chú ý, đây là tập hợp của nhiều cuộc biểu tình đồng thời với nguyên nhân xuất phát từ những bức xúc trong xã hội về giáo dục, chi phí sinh hoạt, nhà ở, lao động, việc làm... nhưng thu hút sự tham gia rất lớn của giới trẻ. Những vấn đề này được thổi phồng, khuếch đại, chính trị hóa, thu hút sự tham gia của nhiều người, gây mất ổn định về chính trị, an ninh trật tự xã hội, kéo theo những hệ lụy phức tạp.

Ở Việt Nam, điển hình cho những chiêu trò đấu tố cực đoan diễn ra trên không gian mạng thời gian qua là các thế lực thù địch, cơ hội chính trị hướng đến những vụ việc phức tạp, có liên quan đến nhiều người, trong đó có những người nổi tiếng, có tầm ảnh hưởng để làm “mồi nhử” tác động vào cảm xúc, kích động tâm lý phẫn nộ của một bộ phận nhân dân. Trong khi một số vụ việc còn đang trong quá trình điều tra, sai phạm của một số cá nhân, tổ chức chưa có kết luận cuối cùng nhưng trên nhiều trang mạng đã đưa ra các thông tin phiến diện, công kích vào đời tư, thân nhân của họ; từ đó có những phán xét, quy kết, kích động tâm lý đám đông tạo sức ép đối với các cơ quan điều tra, tố tụng. Thậm chí có những vụ việc đã có kết luận điều tra nhưng một số đối tượng vẫn lên tiếng quy kết, biến không gian mạng thành tòa án để “thu thập chứng cứ” từ những dữ liệu không rõ nguồn gốc; chắp vá thông tin, thậm chí kêu gọi, kích động một số người, trong đó có bộ phận giới trẻ lấy danh nghĩa đứng về phía “người bị hại” để đòi lật lại các vụ án. Điều này không chỉ nhắm đến cá nhân người bị “xét lại” mà còn công kích, xuyên tạc sự nghiêm minh của pháp luật, tính minh bạch trong quá trình điều tra, xét xử. Một số đối tượng còn vin vào cớ đó để quy kết việc đấu tranh phòng, chống tiêu cực ở Việt Nam là “đánh trống bỏ dùi”, vẫn có những “khoảng trống”!

Qua theo dõi và nắm bắt tình hình, những vụ việc này thường xuyên bị các thế lực thù địch xâu chuỗi, lợi dụng để công kích Đảng, Nhà nước ta thông qua các “liên tưởng”, “chắp nối” có tính khiên cưỡng, chủ quan. Các sai sót trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia năm 2026 đã bị khuếch đại cực độ trên Facebook, TikTok, đặc biệt là Threads. Trong các hội, nhóm của học sinh, sinh viên, phụ huynh hình thành làn sóng chỉ trích vượt xa phạm vi phản ánh sự việc thông thường. Cách thức hình thành và lan truyền những nội dung này mang đặc điểm tương đồng rõ rệt với các giai đoạn khởi phát của phong trào biểu tình ở một số quốc gia khu vực Nam Á: Từ bức xúc có thực được tổng hợp và khuếch đại có chủ đích, nhắm vào đối tượng trẻ dễ tác động, cộng hưởng cảm xúc.

Đây là vụ việc điển hình cho chiêu bài lợi dụng đấu tố cực đoan để chống phá Đảng, Nhà nước, chính quyền, thực tế đã gây ra những hệ lụy rất nghiêm trọng nên cần được tiếp tục theo dõi chặt chẽ, đánh giá nghiêm túc, đúng mức độ và tuyệt đối không được xem nhẹ.

(còn nữa)