Hội chứng đám đông tạo xung đột giá trị

Hội chứng đám đông không phải là hiện tượng mới trong đời sống xã hội. Từ xa xưa, con người đã có xu hướng bị tác động bởi tâm lý số đông, nhất là khi đứng trước những sự việc bất thường, gây tò mò hoặc kích thích cảm xúc mạnh. Trong thời đại số, hội chứng này đã mang một diện mạo khác. Không gian mạng làm cho tốc độ lan truyền thông tin nhanh chóng, tạo ra khả năng thu hút đám đông với quy mô lớn. Một thông tin “hot” vừa xuất hiện trên mạng xã hội có thể ngay lập tức nhận được hàng nghìn lượt chia sẻ, bình luận. Những người tiếp nhận thông tin sau thường không còn nhìn nó như một nghi vấn cần kiểm chứng mà dễ mặc nhiên coi đó là sự thật vì thấy “nhiều người cùng nói”. Từ một thông tin ban đầu, những lời bình luận, phán đoán, suy diễn tiếp tục được khuếch đại, biến nghi vấn thành kết luận, từ chuyện của một cá nhân thành vấn đề của cả một tổ chức, từ một sự việc cụ thể thành những quy kết mang tính hệ thống...

Đáng nói là thuật toán trí tuệ nhân tạo trên các nền tảng số hiện nay không chỉ truyền tải thông tin mà còn có khả năng “nhân bản” thông tin theo sở thích, hành vi của người dùng. Những nội dung gây sốc, kích thích tranh cãi, phẫn nộ... thường có khả năng thu hút tương tác cao, tạo nên “bão” thông tin khiến người trong cuộc một khi đã trở thành nạn nhân của hội chứng đám đông thì gần như không còn khả năng kiểm soát. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc “khổ chủ” gần như không còn cơ hội giải thích, chứng minh, bởi sự lên tiếng thanh minh trong “bão” thông tin chẳng khác gì “đổ thêm dầu vào lửa”...

Từ một số sự cố dẫn đến sai phạm trong công tác quản lý nhà nước, các hoạt động văn hóa thời gian gần đây có thể thấy rõ mặt trái này. Không ít người chưa nắm đầy đủ thông tin đã vội lên tiếng phán xét, đấu tố, xúc phạm nhân phẩm người khác, quy chụp cả tổ chức, lĩnh vực, hình thành những “phiên tòa” dư luận...

Hệ lụy trước hết là danh dự, uy tín, nhân phẩm của nhiều cá nhân bị tổn thương nghiêm trọng. Cùng với đó là môi trường văn hóa, đạo đức xã hội bị thao túng, nhiễu loạn. Người ta có thể nhân danh bảo vệ cái đúng để thực hiện những hành vi rất sai trái như chửi bới, miệt thị, bôi nhọ, đe dọa, truy tìm thông tin đời tư, lôi kéo người thân của nạn nhân vào cuộc. Ở tầng sâu hơn, đó là sự xung đột giá trị. Nghị quyết số 80/NQ-TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã chỉ rõ: “Sự bùng nổ các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới kéo theo sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai phản cảm, phi văn hóa gây xung đột giá trị và tác động tiêu cực đến việc gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, truyền thống văn hóa của dân tộc...”. Khi sự thật bị thay thế bằng suy diễn, khi lòng nhân ái bị thay thế bằng tâm lý “truy cùng diệt tận” thì đó không còn đơn thuần là một vấn đề ứng xử trên không gian mạng, mà là thách thức của đời sống văn hóa xã hội...

Ảnh minh họa: tapchidongnama.vn

Trong nhiều trường hợp, kích động hội chứng đám đông vừa là mục tiêu, vừa là thủ đoạn của chiến tranh nhận thức, được các thế lực thù địch triệt để khai thác, lợi dụng nhằm gây bất ổn tâm lý xã hội, kích động biểu tình, bạo loạn, chống phá chính quyền của nhân dân. Nếu không tỉnh táo, không gian mạng có thể trở thành nơi những giá trị tốt đẹp bị lấn át bởi tiếng nói cực đoan, võ đoán, quy chụp. Khi đó, khái niệm "yêu nước", "yêu Tổ quốc" mà một số người có tư duy cực đoan, võ đoán, quy chụp dựng lên, rất dễ bị đánh tráo, tạo kẽ hở cho các thế lực thù địch lợi dụng để kích động gây mất đoàn kết nội bộ, phá hoại khối đoàn kết thống nhất trong Đảng và hệ thống chính trị các cấp...

Trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay, những tác động từ hội chứng đám đông cần được nhận diện một cách kịp thời, khách quan, đầy đủ, tỉnh táo, sáng suốt... Cán bộ, đảng viên, tổ chức đảng cũng là những chủ thể của đời sống xã hội và không đứng ngoài sức ép của dư luận. Khi một cán bộ, đảng viên hoặc tổ chức có liên quan đến khuyết điểm, sai phạm, thông tin trên mạng có thể nhanh chóng tạo ra áp lực dư luận rất lớn. Nếu không tỉnh táo, áp lực ấy dễ tác động đến tâm lý, nhận thức và quá trình xem xét, xử lý vụ việc. Đây chính là điểm cần đặc biệt cảnh giác và cảnh báo. Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta là kiên quyết xử lý cán bộ, đảng viên vi phạm. Đây là yêu cầu tất yếu để giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương. Nhưng xử lý nghiêm minh không đồng nghĩa với xử lý theo áp lực của đám đông. Càng trong những vụ việc phức tạp, nhạy cảm, càng phải dựa vào sự thật, chứng cứ, nguyên tắc, Điều lệ Đảng, quy định của Đảng và pháp luật Nhà nước. Nếu để hội chứng đám đông tác động, ảnh hưởng đến quy trình kiểm tra, xác minh, kết luận... thì rất dễ dẫn đến nóng vội, oan sai, xử lý không đúng bản chất vấn đề.

Đáng lưu ý, những hạn chế, khuyết điểm trong nội bộ nếu bị đẩy thành những cuộc đấu tố cực đoan trên không gian mạng sẽ trở thành cái cớ để các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị lợi dụng xuyên tạc, chống phá. Một vụ việc cá biệt có thể bị phóng đại thành bản chất của cả hệ thống. Khuyết điểm của cá nhân có thể bị xuyên tạc thành “sự suy thoái” của tổ chức, kích động nghi ngờ, chia rẽ, làm suy giảm niềm tin. Hội chứng đám đông nếu không được nhận diện và xử lý đúng có thể tác động đến đoàn kết nội bộ, kỷ luật của tổ chức và cả trận địa tư tưởng. Mầm mống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” cũng từ đó mà ra.

Cán bộ phải kiên định, sáng suốt, sắc bén, tiên phong, chủ động...

Trước hội chứng đám đông, điều cần thiết trước hết không phải chạy theo dư luận mà phải luôn giữ vững bản lĩnh để nhận diện đúng bản chất con người, sự việc. Đối với cán bộ, nhất là người đứng đầu, bản lĩnh ấy càng quan trọng. Trong mọi hoàn cảnh, cán bộ không thể lấy dư luận mạng xã hội làm thước đo, căn cứ để đánh giá con người và sự việc.

Thông báo số 90-TB/VPTW ngày 10-6-2026 kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với Ban Tổ chức Trung ương về trọng tâm công tác xây dựng Đảng, công tác tổ chức, cán bộ theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu thống nhất nhận thức công tác xây dựng Đảng, tổ chức, cán bộ là yếu tố cốt lõi của quản trị quốc gia; cán bộ phải “kiên định, sáng suốt về đường lối, mạnh về thực thi, sắc bén trong dự báo, tiên phong về khoa học, công nghệ, chủ động trong kiến tạo phát triển, gần dân, sát dân và vì dân”.

Đặt yêu cầu ấy trước thực trạng hội chứng đám đông, nhất là trên không gian mạng, chúng ta nhận thức rõ phẩm chất cần có của người cán bộ trong môi trường số, đó là: Kiên định để không dao động trước những luồng thông tin trái chiều, không vì áp lực dư luận mà thay đổi nguyên tắc. Sáng suốt để phân biệt thông tin với sự thật, dư luận với chứng cứ, phản biện với kích động. Sắc bén để nhận diện phía sau hội chứng đám đông có thể là ý đồ thao túng tâm lý, dẫn dắt nhận thức của các đối tượng cực đoan, thế lực thù địch. Tiên phong trong việc sử dụng công nghệ, nắm bắt không gian mạng, chủ động cung cấp thông tin chính xác, minh bạch theo quy định của pháp luật để phản bác những thông tin sai trái. Chủ động nắm tình hình, kiểm tra, xác minh, đối thoại, giải quyết vấn đề từ sớm, từ xa, không để một sự việc nhỏ tích tụ thành khủng hoảng lớn...

Khi trong cơ quan, đơn vị có cán bộ, đảng viên mắc khuyết điểm hoặc bị lôi vào hội chứng đám đông, người đứng đầu càng phải thể hiện bản lĩnh. Nếu có dấu hiệu vi phạm thì phải kiểm tra, làm rõ, xử lý theo đúng quy định. Nếu thông tin bị thổi phồng, lèo lái theo hội chứng đám đông thì phải sáng suốt xác minh, có biện pháp bảo vệ danh dự, uy tín của cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng. Bảo vệ cán bộ trong trường hợp này không phải là hành vi bao che mà đó chính là cách bảo vệ sự nghiêm minh của kỷ luật Đảng và pháp luật.

Quy định số 207-QĐ/TW ngày 26-7-2026 về những điều đảng viên không được làm đã nhấn mạnh nhiều biểu hiện phải kiên quyết phòng, chống, trong đó có “Không thực hiện trách nhiệm nêu gương...; thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh...”. Người cán bộ có bản lĩnh khi đứng giữa những luồng cảm xúc, trước sức ép dư luận vẫn luôn bình tĩnh, bản lĩnh, giữ vững nguyên tắc, duy trì kỷ luật, bảo vệ cái đúng, bảo vệ người dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đặt yêu cầu: “Tăng cường củng cố, xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trọng tâm là cấp chiến lược và cấp cơ sở, nhất là người đứng đầu...”. Đồng thời, Đảng ta yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp “thật sự tiêu biểu, có tư duy, năng lực quản trị tiên tiến...”.

Năng lực lãnh đạo, quản lý của cán bộ trong thời đại số không thể thiếu năng lực quản trị thông tin và quản trị cảm xúc xã hội. Bản lĩnh của người cán bộ được thử thách rõ nét trong những thời điểm như vậy. Muốn làm được điều đó, phải tăng cường kiểm tra, giám sát, tự phê bình và phê bình; giữ vững nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách; phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương.

Bản lĩnh cán bộ chính là “bộ lọc” quan trọng trước những biến động của đời sống xã hội và không gian mạng, góp phần giữ vững bản chất Đảng ta là đạo đức, là văn minh...