Tình trạng khai thác cát trên sông Krông Nô, đoạn qua xã Buôn Choáh, huyện Krông Nô diễn ra ồ ạt, trái phép, gây mất an ninh trật tự và làm sạt lở hơn 70ha đất sản xuất, đất ở của bà con. Nếu không sớm ngăn chặn, hàng trăm héc-ta đất của Buôn Choáh sẽ bị xóa sổ trong tương lai gần.

Buôn Choáh là xã kinh tế mới với 510 hộ dân, phần lớn là đồng bào đến từ các tỉnh miền núi phía Bắc. Đây là xã xa nhất của tỉnh Đắc Nông, cách trung tâm tỉnh hơn 150 cây số. Nằm bên tả ngạn sông Krông Nô, Buôn Choáh giáp ranh với thị trấn Buôn Trấp và xã Ea Na của huyện Krông Ana (Đắc Lắc) có chiều dài từ đầu xã đến cuối xã 8 km. Hơn 1.000 ha đất sản xuất nông nghiệp của bà con bám dọc bờ sông.

Như những dòng sông khác, quy luật “bên lở, bên bồi” là lẽ tự nhiên, song những năm gần đây, đặc biệt là từ năm 2005 đến nay do tình trạng khai thác cát ồ ạt, thiếu quy hoạch, thậm chí khai thác trái phép đã gây ra những tác động tiêu cực tới dòng chảy của sông Krông Nô đoạn qua xã Buôn Choáh, hậu quả mỗi năm hơn chục héc-ta đất bị sạt lở. Ngày 16-3-2009, trong buổi làm việc với chúng tôi, ông Chu Văn Khoa, Chủ tịch UBND xã khẳng định, diện tích đất bị sạt lở do khai thác cát bừa bãi xảy ra từ năm 2005 đến nay là hơn 70 ha. Có những hộ mất từ 4 đến 5 ha đất như các ông Sầm Phượng Sinh, Sầm Long Hưng và Trịnh Văn Hùng ở thôn 2. Mùa mưa năm 2005, khi nạn khai thác cát trái phép lên đến đỉnh điểm, một số hộ có nhà ven sông đã bị thiệt hại tài sản do sạt lở. Tình trạng mất đất, mất tài sản của nhân dân xã Buôn Choáh do khai thác cát đã được báo cáo lên huyện Krông Nô và tỉnh Đắc Nông nhiều lần, nhưng cơ quan chức năng chưa có biện pháp ngăn chặn. Vì vậy, có thời điểm người dân quá bức xúc đã ném đá xuống sà lan, xô xát với số lao động trên sông dẫn tới mất an ninh trật tự.

Ông Lê Minh Tâm, Bí thư Đảng ủy và ông Chu Thế Bồng, Phó chủ tịch UBND xã Buôn Choáh cho chúng tôi biết: Hằng ngày, trên đoạn sông này có hơn 30 sà lan hút cát hoạt động liên tục từ 4 giờ tới 19 giờ; bình quân mỗi sà lan hút 3 chuyến/ngày, mỗi chuyến hơn 20m3. Như vậy, mỗi ngày trên khúc sông này có tới 1.800m3 cát được hút lên, khiến cho dòng sông sâu thêm và rộng ra nhanh chóng. Tham gia vào đội quân khai thác cát này, phần lớn là những HTX và doanh nghiệp, hộ tư nhân đến từ huyện Krông Ana và thành phố Buôn Ma Thuột của tỉnh Đắc Lắc. Đoạn sông này lại giáp ranh hai tỉnh nên chính quyền xã Buôn Choáh thật khó kiểm tra, xử lý. Đã có trường hợp lực lượng kiểm tra của xã lên được sà lan rồi, “sa tặc” vẫn chối tội, thậm chí vu cho cán bộ xã lộng quyền… Ông Chu Văn Khoa, Chủ tịch UBND xã nói: “Cách đây 4 năm, về mùa khô, ở khúc sông này có thể xắn quần lội qua được, nay sông đã bị hút sâu tới 7 mét. Và trước đây đoạn sông rộng chừng 100 mét, nay đã rộng tới hơn 200 mét, điều này cũng đồng nghĩa với việc phần đất bên sông đã bị lở sâu vào tới hơn 100m. Trước tình trạng lở đất trên, trong các năm 2007 và 2008 đã có hơn 100 hộ dân ở ven sông đã phải di dời nhà cửa sâu vào trong”.

Được biết, các thôn 2, 3, 4 là địa bàn có đất bị sạt lở nghiêm trọng nhất, bình quân mỗi năm có khoảng 10 ha đất của các thôn nằm dọc ven sông bị sạt lở, biến thành lòng sông. Chúng tôi tới nhà anh Sầm Phượng Sinh và Trịnh Văn Hùng ở thôn 2, đây là những hộ bị mất nhiều đất do sông sạt lở. Trước đây, các hộ trên thuộc diện nhiều đất sản xuất, với diện tích tới 5ha, nay thì gần như trắng tay, do đất đã biến thành lòng sông. Mất đất, nhưng chẳng ai đền bù, nhiều hộ mất nguồn thu nhập, dẫn tới nghèo đói. Con đường từ trung tâm xã Buôn Choáh ra huyện Krông Nô, dài 15km, mới được xây dựng từ năm 2006, với kinh phí hơn 10 tỉ đồng nay đã hư hỏng nặng vì xe chở cát.

Trước thực trạng trên, xã Buôn Choáh kiến nghị hai tỉnh Đắc Nông và Đắc Lắc cần có biện pháp chấn chỉnh trật tự khai thác cát trên sông Krông Nô, nhất là đoạn giáp ranh giữa các xã Ea Na, thị trấn Buôn Chấp với xã Buôn Choáh, vì hơn 4 năm qua do khai thác cát trái phép mà khu vực này đã trở thành địa điểm phức tạp về nhiều mặt. Hơn nữa, cần phải quản lý chặt chẽ và quy hoạch thật cụ thể địa bàn khai thác cát, từ đó có chính sách đền bù cho những hộ dân có đất bị sạt lở do khai thác; hoặc nghiêm cấm triệt để việc khai thác cát ở những đoạn sông dễ gây sạt lở. Có như vậy, Nhà nước vừa không thất thu nguồn phí và thuế tài nguyên, mà người dân hai bên bờ sông cũng đỡ bị thiệt thòi.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH