Những điều bình thường trở thành kỳ tích

Năm nay, Trường Tiểu học Bình Minh có 17 lớp với 313 học sinh. Toàn bộ học sinh của Trường đều là những em có khó khăn về trí tuệ. Có em khó khăn về học tập, có em hạn chế về ngôn ngữ, có em gặp trở ngại trong kỹ năng tự phục vụ, có em có những hành vi rất khó kiểm soát. Có những đứa trẻ khi mới đến trường còn chưa thể tự chăm sóc bản thân. Có em nói chuyện ngô nghê, có em chưa biết làm theo những yêu cầu đơn giản. Đang ngồi học, bất chợt có em hét lên mà không ai hiểu vì sao. Có em đang vui bỗng bật khóc. Có em tự nhiên cười lớn. Có em đứng dậy đi lại, chạy ra khỏi chỗ hoặc tìm cách xin đi vệ sinh để tránh một nhiệm vụ mà cô giao... Những biểu hiện ấy có thể xuất hiện bất cứ lúc nào, bởi phía sau mỗi hành vi là những đặc điểm tâm sinh lý rất khác nhau. Một tiết học kéo dài 30 phút, nhiều em chỉ có thể tập trung khoảng 5-10 phút.

Thầy cô có thể đưa em ra ngoài, giúp em giảm căng thẳng rồi trở lại lớp, cũng có thể một cái đập tay, một lời nói nhẹ nhàng, một cái ôm nhẹ... để giúp các em bình tĩnh trở lại. Không có một cách xử lý chung cho tất cả học sinh. Vì thế, với giáo viên, điều khó nhất là phải hiểu được từng học sinh để biết điều gì đang xảy ra với các em. Cùng một nội dung, cô giáo phải nghĩ xem học sinh này có thể làm gì, học sinh kia cần được hỗ trợ ra sao. Thậm chí, có những bài học mất rất nhiều thời gian bởi có khi buổi sáng cô trò miệt mài với một nội dung, nhưng sau giờ ra chơi, trở lại lớp, một số em gần như phải bắt đầu lại từ đầu. 

Học sinh Trường Tiểu học Bình Minh. Ảnh: THANH TÙNG

Chính từ những "khoảng trắng" ấy, thầy cô lại bắt đầu. Một lần nữa. Rồi thêm một lần nữa. Để rồi, những học sinh từng khó khăn trong việc ngồi yên giờ có thể đi thành hàng, cùng hát, cùng tương tác với bạn bè và thầy cô; các em cũng từng bước biết sử dụng, tương tác với màn hình máy tính trong giờ học. Những đứa trẻ từng chưa biết cách tự chăm sóc bản thân dần có thể tự chủ hơn trong chính hoạt động hằng ngày của các em, có thể dần học tập, làm những việc đơn giản, hỗ trợ cô giáo làm vài việc nhỏ trong lớp... Những thay đổi ấy, với một đứa trẻ bình thường có thể chỉ là một bước tiến rất nhỏ. Nhưng với một học sinh khuyết tật trí tuệ, đó có thể là kết quả của nhiều tháng, nhiều năm kiên trì.

Những người thầy ở lại

Ở Trường Tiểu học Bình Minh, có những người thầy, người cô đã gắn bó với ngôi trường từ những ngày đầu thành lập: 33 năm, bằng tuổi của ngôi trường. Họ đã dành gần trọn sự nghiệp giáo dục của mình trong môi trường giáo dục đặc biệt. Cô Đặng Thị Bích Thảo năm nay bước vào năm học thứ 33 tại Trường. Những người như cô đã chứng kiến nhiều thế hệ học sinh đến rồi trưởng thành, mang theo những câu chuyện rất khác nhau. Cô Thảo kể, những ngày đầu mới về Trường, cô thậm chí chưa được đào tạo về giáo dục đặc biệt. Khi ấy, Trường Tiểu học Bình Minh là một trong những nơi đầu tiên tiếp nhận học sinh khuyết tật trí tuệ ở cấp tiểu học. Các giáo viên vừa làm vừa học, tìm đến những người có kiến thức chuyên môn, tự tìm sách ở thư viện để đọc, rồi cùng nhau trao đổi trong các buổi sinh hoạt chuyên môn. Mỗi tuần, đồng nghiệp lại ngồi với nhau để tìm cách giải một bài toán tưởng nhỏ mà không hề nhỏ: Vì sao dạy mãi một phép cộng trong phạm vi 5 mà học sinh vẫn không nhớ? Có nên thay đổi phương pháp, thêm hình ảnh hay tăng thời gian thực hành? “Mỗi tiết học sẽ là một giờ thử nghiệm”, cô Thảo nói.

Thầy Hiệu trưởng Phạm Văn Hoan nhớ về những ngày đầu gắn bó với giáo dục đặc biệt, khi thầy gặp những đứa trẻ mà từ việc ăn uống, đi lại đến vệ sinh cá nhân đều chưa có kỹ năng. Các cô giáo kiên trì rèn cho các em từng chút một từ những việc nhỏ nhất như xúc cơm cho gọn gàng, đi vệ sinh đúng nơi, biết lau rửa sạch sẽ, biết ngồi đúng chỗ, biết tương tác với người khác... rồi mới đến những bài học chữ. Đằng sau sự tiến bộ ấy là một nguyên tắc tưởng giản dị nhưng đòi hỏi rất nhiều sức lực: Phải yêu các em thật lòng.

Theo thầy Hoan, trong giáo dục đặc biệt, lòng yêu thương là nghiệp vụ đầu tiên. Bởi học sinh cảm nhận rất rõ tình yêu thương thật sự hay một sự chăm sóc chỉ vì nghĩa vụ. Nhưng tình yêu thôi chưa đủ, giáo viên còn phải nắm vững tâm lý lứa tuổi, tâm lý trẻ khuyết tật, có kiến thức và nghiệp vụ để xử lý những tình huống có thể xuất hiện  trong một tiết học. Các thầy, cô giáo ở Trường Tiểu học Bình Minh không chỉ là người truyền đạt kiến thức. Họ phải là người quan sát, người chăm sóc, người đồng hành, đôi khi là người dỗ dành và giúp một đứa trẻ trở lại trạng thái bình tĩnh để có thể tiếp tục học. Đó là nghề nghiệp được xây bằng sự kiên nhẫn. Bởi với trẻ bình thường, sự tiến bộ có thể được nhìn thấy sau một tiết học, một tuần hay một học kỳ. Còn ở đây, thầy cô có khi phải chờ hàng tháng, hàng năm mới nhìn thấy một thay đổi.

Còn tại sao những giáo viên như thầy Hoan, cô Thảo lại chọn ở lại với những học sinh khuyết tật, vì sao có thể kiên nhẫn với các em được đến vậy? Có những người từng nghĩ mình chỉ làm công việc này một thời gian, nhưng rồi đã ở lại. Ở lại bởi một ngày nhìn thấy học sinh tự đi được, tự ăn được, biết đọc, biết viết, biết làm một việc nhỏ. Ở lại bởi những ánh mắt tin tưởng của cha mẹ các em. Ở lại bởi cảm giác mình đang góp một phần rất nhỏ để bù đắp cho những đứa trẻ vốn đã chịu quá nhiều thiệt thòi.

Trước khi đến với học sinh khuyết tật, thầy Phạm Văn Hoan từng là giáo viên ở trường học sinh bình thường. Là giáo viên giỏi chuyên ôn luyện cho các đội tuyển đi thi học sinh giỏi, nhưng ở trường học sinh khuyết tật, thầy tìm thấy nhiều giá trị hơn. Thầy Hoan nói, học sinh khuyết tật thường dành cho thầy cô một sự tin tưởng đặc biệt. Đó có thể là một cái ôm, một ánh mắt, hay đơn giản là khoảnh khắc các em làm được một việc mà trước đây chưa từng làm được. Với người giáo viên, những tiến bộ nhỏ ấy mang lại niềm vui không kém khi học sinh đoạt giải học sinh giỏi hay chính mình đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi. Ở một ngôi trường có hơn 300 học sinh, điều ấy cũng có nghĩa là hơn 300 cơ hội để người thầy vui vì một bước tiến nhỏ của học trò. Với những người thầy, người cô, mỗi bước tiến nhỏ ấy chính là lời đáp cho những tháng năm họ đã kiên trì ở lại.