Sở dĩ phải đưa ra yêu cầu như vậy vì SGK không chỉ là công cụ truyền tải tri thức mà còn giữ vai trò quan trọng góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng lý tưởng và định hướng giá trị cho thế hệ trẻ. Bên cạnh trang bị kiến thức văn hóa, khoa học, phát triển năng lực tư duy và khả năng thích ứng với xã hội hiện đại, việc tăng cường nội dung về lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc trong SGK có liên quan mật thiết đến việc gìn giữ bản sắc văn hóa, củng cố ý thức dân tộc và xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Ảnh minh họa: chinhphu.vn

Thời đại toàn cầu hóa và công nghệ số đang mở rộng cơ hội, khả năng tiếp cận tri thức, thông tin và các giá trị văn hóa trên thế giới. Trong môi trường thông tin đa chiều, nếu thiếu nền tảng hiểu biết về lịch sử và văn hóa dân tộc, học sinh có thể tiếp nhận các xu hướng bên ngoài một cách thụ động, xem nhẹ những giá trị truyền thống hoặc thiếu khả năng phân biệt giữa tiếp thu có chọn lọc và bắt chước máy móc. Một thế hệ trẻ hiểu biết về đất nước, tự hào về di sản dân tộc và có năng lực tiếp cận các giá trị mới sẽ trở thành công dân có trách nhiệm, đồng thời là chủ thể tích cực trong việc quảng bá hình ảnh đất nước, văn hóa, con người Việt Nam ra thế giới. Vì thế, càng hội nhập sâu rộng với thế giới, chúng ta càng phải chú trọng giáo dục ý thức cội nguồn và bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Tăng cường nội dung lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc trong SGK cần thể hiện ở các môn khoa học xã hội và nhân văn như Tiếng Việt, Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân... Việc tăng cường này không nên hiểu đơn giản là gia tăng số lượng bài học hoặc dung lượng kiến thức, mà mấu chốt là ở việc lựa chọn kiến thức trong SGK bảo đảm tính súc tích, chuẩn mực, khoa học, hệ thống và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh từng cấp học. Việc biên soạn SGK cần có sự phối hợp giữa các môn học, bảo đảm tính liên thông, tránh trùng lặp không cần thiết và tạo điều kiện để học sinh phát triển tư duy độc lập, sáng tạo.

Tăng cường nội dung lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc trong SGK phổ thông đòi hỏi phải có sự đầu tư nghiêm túc, chu toàn cả về nội dung, phương pháp và điều kiện tổ chức thực hiện. Đây là một trong những giải pháp căn bản nhằm hiện thực hóa mục tiêu giáo dục đã được quy định tại Luật Giáo dục: “Phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế”.