Ngước nhìn bầu trời Hà Nội

Tại Hà Nội vừa diễn ra Kỳ thi Olympic Thiên văn và Vật lý thiên văn quốc tế lần thứ 19 (IOAA 2026) với sự tham gia của 65 đội tuyển đến từ 64 quốc gia, vùng lãnh thổ, với gần 500 thành viên, trong đó có khoảng 320 học sinh. Từ nhiều nền văn hóa, ngôn ngữ và hệ thống giáo dục khác nhau, những học sinh cùng gặp nhau tại Hà Nội bởi một niềm đam mê chung: Khám phá vũ trụ. Những bài thi lý thuyết, phân tích dữ liệu và quan sát thiên văn không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên sâu mà còn thử thách khả năng tư duy, sự kiên trì và năng lực vận dụng khoa học vào thực tiễn.

 Các thành viên trong đoàn Việt Nam tại kỳ thi.

Khi những chiếc kính thiên văn hiện đại được sử dụng trong kỳ thi, bầu trời của thành phố nghìn năm văn hiến trở thành một phần của trải nghiệm khoa học quốc tế, nơi những kiến thức được tích lũy trên sách vở gặp gỡ thế giới tự nhiên, nơi học sinh trực tiếp vận dụng tri thức để quan sát và giải mã những hiện tượng thiên văn. Thầy Đinh Trần Phương, giáo viên Trường THPT Chuyên Hà Nội-Amsterdam nhận định: “Việc kéo bầu trời Hà Nội gần hơn còn khơi dậy tình yêu Hà Nội, khát khao cống hiến và mở ra thêm cơ hội học tập, nghiên cứu cho các em”.

Với Vũ Ngọc Nhật Việt, học sinh lớp 12 Trường THPT Chuyên Nguyễn Huệ, huy chương vàng IOAA 2026, phần thi quan sát là một trải nghiệm đáng nhớ. Việt chia sẻ, dù sinh ra và lớn lên ở Hà Nội và vẫn ngước nhìn bầu trời hằng đêm, nhưng quan sát bầu trời Hà Nội qua kính thiên văn hiện đại là điều mới mẻ đối với em. Cùng với thử thách chuyên môn, lần đầu tham dự một kỳ thi quốc tế cũng đem đến cho Việt cơ hội giao lưu với bạn bè đến từ nhiều quốc gia, cùng chia sẻ niềm yêu thích thiên văn và tìm hiểu những nghiên cứu khoa học mới.

Những trải nghiệm ấy cho thấy ý nghĩa của việc đưa một sân chơi khoa học quốc tế đến với Hà Nội. Thành phố không chỉ là địa điểm tổ chức mà còn trực tiếp tham gia vào hành trình khám phá của các tài năng trẻ. Bầu trời Hà Nội trở thành không gian học tập, nghiên cứu và kết nối, góp phần đưa khoa học đến gần hơn với học sinh, khơi gợi trong các em những câu hỏi mới về thế giới đang sống.

Từ điểm hẹn khoa học đến điểm hẹn văn hóa

Nếu bầu trời là điểm gặp gỡ của tri thức thì những con phố, di tích và làng nghề Hà Nội lại mở ra một không gian khác để bạn bè quốc tế hiểu hơn về Việt Nam. Trong khuôn khổ IOAA 2026, hành trình của các thí sinh không chỉ gắn với những bài thi mà còn có những trải nghiệm văn hóa, từ Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long đến làng gốm Bát Tràng.

Tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, các thí sinh quốc tế có dịp tìm hiểu về truyền thống hiếu học của người Việt, về một nền giáo dục coi trọng tri thức và người thầy. Giữa không gian cổ kính của trường đại học đầu tiên của Việt Nam, câu chuyện về học tập và khát vọng chinh phục tri thức dường như tìm được tiếng nói chung với những học sinh đang theo đuổi khoa học. Kevin C.Yang, thí sinh Hoa Kỳ giành huy chương vàng, cho biết tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, em tìm hiểu thêm về những nét văn hóa Việt Nam, trong đó có phong tục học sinh đến thăm di tích trước các kỳ thi để cầu đỗ đạt, học hành tấn tới. Kevin C.Yang dành nhiều thiện cảm cho ẩm thực Hà Nội, đặc biệt là trà đào và một số món súp. Không chỉ vậy, cuộc thi còn giúp em kết bạn với những học sinh đến từ Australia, Singapore, Armenia và Na Uy.

 Học sinh Việt Nam và các nước nhận huy chương vàng tại kỳ thi.

Còn ở làng gốm Bát Tràng, văn hóa không chỉ hiện diện trong những hiện vật trưng bày mà được cảm nhận qua những sản phẩm thủ công, đôi bàn tay người thợ và trải nghiệm tự làm gốm. Sumant Gupta, thí sinh Ấn Độ giành huy chương vàng IOAA 2026, hào hứng kể về chuyến thăm làng gốm, nơi em mua một số món quà lưu niệm và tự tay làm một chiếc bát để mang về nhà. Với Sumant Gupta, đó là một trải nghiệm vui và đáng nhớ. Một chiếc bát gốm có thể không phải món quà lớn, nhưng câu chuyện phía sau nó lại có sức gợi riêng. Đó là kỷ niệm về một làng nghề, về một buổi trải nghiệm ở đất nước xa lạ, về những con người đã gặp gỡ và cùng chia sẻ niềm vui sáng tạo. Khi được mang về nhà, món đồ ấy tiếp tục kể câu chuyện về Hà Nội bằng cách tự nhiên và gần gũi nhất. Em bày tỏ mong muốn trở lại Việt Nam để khám phá thêm đất nước mà trong chuyến đi lần này em chưa có nhiều cơ hội tìm hiểu.

Cũng trong chuyến tham quan Bát Tràng, Vũ Ngọc Nhật Việt đã giới thiệu với bạn bè quốc tế một số sản phẩm của làng nghề. Em kể về cuộc trò chuyện với một thí sinh đến từ Uruguay, cùng giải thích cách sử dụng một sản phẩm gốm mà bạn quan tâm. Với Vũ Ngọc Nhật Việt, đó là lần đầu tiên đến Bát Tràng, đồng thời cũng là cơ hội để em giới thiệu một phần văn hóa Việt Nam với bạn bè cùng trang lứa.

Từ bầu trời Hà Nội, những người trẻ nhìn thấy những chân trời khoa học mới. Từ những di tích, làng nghề và cuộc gặp gỡ với người dân, họ hiểu thêm về một thành phố có lịch sử lâu đời nhưng không ngừng vận động, đổi mới. Hai hành trình ấy cùng góp phần tạo nên hình ảnh một Hà Nội vừa gìn giữ ký ức, vừa chủ động mở cửa với thế giới.

Ngước nhìn bầu trời Hà Nội, vì thế, không chỉ là ngắm nhìn những vì sao xa xôi. Đó còn là nhìn thấy khát vọng của một thành phố muốn kết nối với thế giới bằng tri thức, văn hóa và tinh thần nhân văn. Một Thủ đô có thể đón bạn bè quốc tế bằng những thành tựu khoa học hiện đại, giữ chân họ bằng chiều sâu văn hóa và khơi gợi trong họ mong muốn trở lại bằng sự thân thiện của con người.