Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói, thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà; nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần là do các thanh niên. Để xứng đáng với vị thế, vai trò chủ nhân tương lai của đất nước, thế hệ trẻ cần được nuôi dưỡng, bồi đắp các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc Việt Nam từng hun đúc, sáng tạo, trao truyền qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

 Ảnh minh họa. Nguồn: laodong.vn

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại số, tuổi trẻ có cơ hội tiếp cận kho tàng tri thức nhân loại và khối lượng thông tin “khổng lồ” chỉ qua một cú nhấp chuột trên màn mình điện thoại, laptop, máy tính. Tuy nhiên, sự xâm lấn, bùng nổ của các loại hình văn hóa giải trí ngoại lai và sự hỗn tạp của các luồng thông tin trên mạng xã hội cũng có thể khiến một bộ phận người trẻ rời xa, thậm chí đánh mất những giá trị cội nguồn đã làm nên căn tính dân tộc Việt Nam. Vì vậy, việc giáo dục di sản không đơn thuần là một hoạt động ngoại khóa bổ trợ mà giữ vai trò như một nhịp cầu bền vững gắn kết quá khứ với hiện tại và tương lai.

Thông qua giáo dục di sản sẽ góp phần “đánh thức” lịch sử, biến những kiến thức lịch sử từ trang sách thành những trải nghiệm sống động tại các bảo tàng, di tích lịch sử, văn hóa. Khi học sinh bước ra khỏi lớp học để trực tiếp chạm tay vào những phiến đá rêu phong ở các ngôi chùa cổ; được hòa vào không gian trình diễn quan họ, thực mục sở thị lề lối ứng xử tinh tế của các liền anh, liền chị và “đắm mình” vào những câu dân ca quan họ mượt mà, đằm thắm; hay đến thăm các làng nghề truyền thống, được quan sát đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân làng gốm... từ đó những câu chuyện, ký ức về lịch sử, văn hóa dân tộc trở nên gần gũi, thú vị và dễ thấm vào tâm hồn, tình cảm học sinh. Di sản lúc này đóng vai trò như một “người thầy trực quan” sinh động, góp phần khơi gợi trí tò mò, khả năng quan sát và tư duy khám phá chủ động, tích cực ở người học.

Tình yêu quê hương bắt nguồn từ sự thấu hiểu và niềm tự hào sâu sắc về những giá trị của cha ông để lại. Khi học sinh, sinh viên hiểu được nguồn gốc, giá trị của một ngôi chùa cổ, ý nghĩa của một lễ hội truyền thống hay sự độc đáo của một di tích kiến trúc nghệ thuật tại địa phương mình, các em sẽ hình thành ý thức trân trọng và có trách nhiệm giữ gìn, bảo vệ tốt hơn. Đây cũng là một cách góp phần tạo “sức đề kháng” văn hóa vững chắc, giúp thế hệ trẻ tự tin hội nhập quốc tế mà không bị hòa tan, nhạy bén tiếp cận cái mới mà không làm mất giá trị tốt đẹp của cộng đồng.

Để giáo dục di sản thực sự phát huy hiệu quả, rất cần tránh tình trạng tổ chức tham quan trải nghiệm nặng về hình thức, phô trương, “phông bạt”, “cưỡi ngựa xem hoa”, thậm chí “thương mại hóa” bằng cách thu nhiều tiền của học sinh. Mặt khác, khi nhà trường tổ chức đi tham quan, trải nghiệm di sản cho học sinh, cần chuẩn bị chu đáo về chương trình nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, giúp các em có điều kiện, môi trường thuận lợi để tiếp cận, tiếp thu, thấu hiểu những cái hay, cái đẹp, cái độc đáo của mỗi di sản, qua đó góp phần bồi đắp kiến thức lịch sử, văn hóa, tình yêu quê hương, đất nước và rèn luyện kỹ năng sống tích cực cho thế hệ trẻ.