Phóng viên (PV): Thưa ông, gần 20 năm gắn bó với nghề giáo, ông nhìn nhận như thế nào về nghề giáo và những giá trị cốt lõi của nghề trong bối cảnh hiện nay?

PGS, TS Phạm Văn Song: Ở Việt Nam, nghề giáo từ xưa đến nay luôn là một trong những nghề được xã hội tôn vinh và trọng vọng. Theo tôi, hai phẩm chất cơ bản làm nên giá trị của nghề giáo là sự bao dung, tình yêu thương dành cho thế hệ trẻ và lòng kiên nhẫn.

Đặc biệt, trong thời đại chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, nhiều ngành nghề đứng trước nguy cơ bị tác động, trong đó có giáo dục. Tuy nhiên, tôi cho rằng vai trò của người giáo viên sẽ không thay đổi. Điều quan trọng nhất của người thầy hiện nay là truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ trong học tập và nghiên cứu. Đây là vai trò mà AI sẽ còn lâu mới có thể thay thế được.

PGS, TS Phạm Văn Song tại Lễ vinh danh nhà giáo tiêu biểu của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 19-11. 

PV: Trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, theo ông, người thầy cần làm gì để hướng dẫn học sinh, sinh viên sử dụng công nghệ hiệu quả, tránh phụ thuộc vào AI?

PGS, TS Phạm Văn Song: Trong kỷ nguyên hiện nay, AI không còn là công nghệ để chúng ta cân nhắc có sử dụng hay không, mà đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống, tương tự như Internet cách đây vài chục năm. Vì vậy, điều quan trọng không phải là ngăn người học sử dụng AI, mà là hướng dẫn các em sử dụng công nghệ này đúng cách, phát huy được tiềm năng của bản thân.

Vai trò của người thầy không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, hướng dẫn và giải đáp thắc mắc trên lớp, mà còn phải giúp sinh viên biết cách đọc sách, tự học, tìm kiếm kiến thức và sử dụng AI, chatbot một cách phù hợp. Người thầy cần định hướng để sinh viên biết khai thác công nghệ như một công cụ hỗ trợ học tập, nghiên cứu.

PV: Trường Đại học Gia Định đang có những đổi mới như thế nào để thích ứng với yêu cầu đào tạo trong kỷ nguyên AI, thưa ông?

PGS, TS Phạm Văn Song: Năm nay, Trường Đại học Gia Định triển khai một chiến lược phát triển mới, trong đó thay đổi toàn diện chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, phương pháp đánh giá và tích hợp AI. Chúng tôi gọi đây là mô hình AI-native education (giáo dục lấy trí tuệ nhân tạo làm nền tảng).

Trước hết, nhà trường đưa vào sử dụng hệ thống Smart LMS (hệ thống quản lý học tập thông minh), áp dụng cho tất cả các chương trình đào tạo. Đồng thời, các chương trình đào tạo đều được tích hợp AI hoặc Internet vạn vật (IoT). Khi nội dung đào tạo thay đổi, phương pháp giảng dạy, học tập và đánh giá cũng phải thay đổi tương ứng.

Việc học của sinh viên không chỉ diễn ra trên lớp mà còn phải được mở rộng thông qua hoạt động tự học tại nhà. Nhà trường xác định tự học là yêu cầu bắt buộc đối với sinh viên, đồng thời xây dựng hệ thống học liệu thông minh trực tuyến để hỗ trợ và đánh giá quá trình học tập này.

Cùng với đó, nhà trường tổ chức tập huấn cho đội ngũ giảng viên để đáp ứng phương pháp đào tạo mới. Người thầy vừa hướng dẫn, giải đáp trên lớp, vừa đồng hành, định hướng cách học và cách sử dụng AI cho sinh viên.

PGS, TS Phạm Văn Song, Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định (TP Hồ Chí Minh), là một trong 335 nhà giáo tiêu biểu đại diện cho các cấp học, trình độ đào tạo và vùng miền trong cả nước được Bộ Giáo dục và Đào tạo vinh danh năm 2026. Ông cũng là một trong 70 nhà giáo đại diện tham dự chương trình gặp mặt Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội ngày 19-11.


PV: Trong gần 20 năm làm nghề, ông có những kỷ niệm nào về việc đồng hành, truyền cảm hứng và tạo động lực để người học vượt qua khó khăn?

PGS, TS Phạm Văn Song: Tôi có nhiều kỷ niệm với các thế hệ sinh viên trong quá trình đào tạo, đặc biệt là những sinh viên có hoàn cảnh khó khăn. Với các em, bên cạnh sự hỗ trợ về vật chất theo chính sách của nhà trường, sự động viên về tinh thần cũng vô cùng quan trọng.

Một nhóm người học khác cần sự đồng hành sát sao của người thầy là những sinh viên có năng lực, có năng khiếu nhưng đôi khi chưa tìm được hướng đi tiếp theo, nhất là khi gặp khó khăn trong học thuật. Chẳng hạn, với nghiên cứu sinh hoặc học viên cao học trong quá trình thực hiện luận văn, luận án, sự hướng dẫn và đồng hành của người thầy có ý nghĩa rất lớn.

Trong thời gian qua, tôi đã đồng hành với hàng trăm nghiên cứu sinh, học viên cao học. Mỗi người học đều có những câu chuyện và kỷ niệm riêng. Tôi nghĩ rằng, trong những thời điểm khó khăn ấy, người thầy không chỉ hướng dẫn về chuyên môn mà còn cần động viên, tiếp thêm niềm tin để người học kiên trì với con đường mình đã chọn.

PV: Trong bối cảnh công việc ngày càng nhiều áp lực, đâu là động lực để ông tiếp tục gắn bó với nghề giáo?

PGS, TS Phạm Văn Song: Đối với tôi, động lực lớn nhất chính là sự trưởng thành của các thế hệ học sinh, sinh viên. Khi nhìn thấy người học trưởng thành, đạt được thành công trên con đường đã lựa chọn, đó là niềm vui và sự động viên đối với tất cả những người làm nghề giáo.

Niềm vui ấy không chỉ dành cho những người đang trực tiếp giảng dạy mà còn theo người thầy ngay cả khi đã nghỉ hưu. Bởi sự trưởng thành và thành công của học trò luôn là một trong những giá trị ý nghĩa nhất của nghề giáo.

PV: Ông nhìn nhận như thế nào về áp lực của nhà giáo hiện nay so với khoảng 20 năm trước?

PGS, TS Phạm Văn Song: Nghề nào cũng có áp lực, nhưng hiện nay nghề giáo cũng đang chịu nhiều áp lực. Giáo dục luôn là lĩnh vực được xã hội quan tâm, bởi đây là nền tảng quan trọng đối với sự phát triển của đất nước.

Khi được xã hội quan tâm, người thầy luôn ở tuyến đầu, nhận được nhiều sự chú ý và kỳ vọng. Đó trước hết là niềm vinh dự, nhưng đồng thời cũng đặt lên vai nhà giáo trách nhiệm rất lớn.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!