Ngày cuối tuần, Nhà sinh hoạt cộng đồng của đồng bào Chơ Ro tại ấp 5, xã Sông Ray, TP Đồng Nai rộn ràng tiếng cồng chiêng, nhịp tre múa sạp và tiếng cười nói. Người cao tuổi, thanh niên, thiếu nhi, nam nữ đều cùng tham gia, tạo nên không gian văn hóa đậm đà bản sắc, nơi các thế hệ gặp gỡ và trao truyền giá trị truyền thống.

 Đội cồng chiêng của đồng bào Chơ Ro ấp 5, xã Sông Ray, TP Đồng Nai biểu diễn tại Nhà sinh hoạt cộng đồng.

Không có khoảng cách giữa người biểu diễn và người thưởng thức, bà con cùng hướng dẫn đánh cồng chiêng, múa sạp... Qua những hoạt động gần gũi, văn hóa được tái hiện sinh động và được trao truyền trực tiếp từ thế hệ đi trước đến lớp trẻ hôm nay.

Ông Đào Văn Kội, 61 tuổi, người Chơ Ro tham gia sinh hoạt chia sẻ: “Được cùng bà con đánh cồng chiêng, múa sạp vào ngày cuối tuần, tôi rất vui và tự hào về văn hóa dân tộc mình. Các hoạt động như thế này được duy trì thường xuyên để con cháu hiểu, yêu và tiếp nối truyền thống của ông bà”.

Với đồng bào Chơ Ro, sinh hoạt văn hóa cộng đồng là dịp vui chơi và góp phần gắn kết tình làng nghĩa xóm, khơi dậy niềm tự hào về cội nguồn. Trong nhịp sống hiện đại, việc duy trì không gian thực hành văn hóa truyền thống là cách thiết thực để truyền thống văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại mỗi ngày.

Múa sạp tại Nhà sinh hoạt cộng đồng ấp 5, xã Sông Ray, TP Đồng Nai.

Theo đồng chí Lưu Văn Sửu, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Sông Ray, việc duy trì các hoạt động tại nhà sinh hoạt cộng đồng góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân vững mạnh. Địa phương được Sư đoàn 302 (Quân khu 7) và các đơn vị hỗ trợ nâng cấp các nhà sinh hoạt cộng đồng, trang bị thêm thiết chế văn hóa, tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động văn hóa, đồng thời khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, chủ động gìn giữ và tiếp nối truyền thống dân tộc.

TP Đồng Nai là nơi hội tụ nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số, mỗi dân tộc lưu giữ những giá trị riêng về tiếng nói, trang phục, lễ hội, nghệ thuật dân gian, nghề thủ công và tri thức truyền thống. Những giá trị ấy góp phần tạo nên sự đa dạng, giàu bản sắc của văn hóa địa phương.

 Tiết mục múa của đồng bào Chơ Ro ấp 5, xã Sông Ray biểu diễn tại Nhà sinh hoạt cộng đồng.

Trước yêu cầu bảo tồn di sản trong đời sống hiện đại, TP Đồng Nai chú trọng triển khai các biện pháp cụ thể nhằm đưa văn hóa truyền thống trở lại đời sống cộng đồng, thay vì chỉ dừng ở phục dựng lễ hội hay lưu giữ nhạc cụ, trang phục. Trọng tâm là tạo điều kiện để người dân trực tiếp thực hành, trao truyền và phát huy di sản, qua đó bồi đắp niềm tự hào và trách nhiệm trong gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Các hoạt động truyền dạy cồng chiêng, dệt thổ cẩm, phục dựng lễ hội, duy trì câu lạc bộ văn hóa dân gian và củng cố thiết chế văn hóa cơ sở được địa phương chú trọng. Trong đó, nghệ nhân và những người am hiểu phong tục, tiếng nói, dân ca, nghề truyền thống giữ vai trò nòng cốt. Đồng Nai cũng chủ động rà soát, lập danh sách nghệ nhân, tổ chức các lớp truyền dạy tại nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng, trường học và khu dân cư, đồng thời thực hiện các chính sách hỗ trợ phù hợp, góp phần duy trì, phát huy tốt vai trò của nghệ nhân, người am hiểu phong tục, văn hóa truyền thống.

Tại các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, câu lạc bộ cồng chiêng, múa dân gian, dệt thổ cẩm được duy trì sinh hoạt định kỳ; nhạc cụ, trang phục và dụng cụ thực hành cũng được bổ sung ngày càng đầy đủ. Cách tổ chức gần gũi, lấy cộng đồng làm trung tâm của Đồng Nai đã giúp thanh thiếu niên có cơ hội trực tiếp trải nghiệm, hiểu và gắn bó hơn với văn hóa dân tộc mình.

Song song với thực hành, công tác tư liệu hóa, số hóa di sản được Đồng Nai quan tâm. Việc ghi âm, ghi hình các bài hát, nghi lễ, câu chuyện dân gian góp phần lưu giữ những giá trị có nguy cơ mai một, đồng thời tạo nguồn tư liệu phục vụ giáo dục, nghiên cứu và quảng bá văn hóa. Chính sách hỗ trợ nghệ nhân hoạt động trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể cũng được chú trọng thực hiện, góp phần khuyến khích những người nắm giữ tri thức truyền thống tiếp tục đam mê, gắn bó với công tác bảo tồn.

Bên cạnh đó, thành phố cũng gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng. Nghệ thuật cồng chiêng, nghề thủ công, ẩm thực và phong tục truyền thống được xây dựng trở thành những trải nghiệm văn hóa đặc sắc, kết nối với các điểm đến của địa phương. Việc quảng bá sản phẩm thổ cẩm, hàng thủ công và câu chuyện văn hóa trên nền tảng số cũng được địa phương triển khai đồng bộ đã mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, tạo thêm sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa.

Trong khai thác di sản, Đồng Nai còn đặc biệt quan tâm chỉ đạo phải gắn khai thác đi đôi với bảo vệ tính nguyên gốc và quyền lợi của cộng đồng. Người dân được xác định là chủ thể trong quá trình gìn giữ, giới thiệu và hưởng lợi từ di sản, tránh biến văn hóa truyền thống thành những tiết mục trình diễn đơn thuần và chạy theo thị hiếu tầm thường.

Để công tác bảo tồn đạt hiệu quả bền vững, UBND TP Đồng Nai cũng tăng cường chỉ đạo phối hợp chặt chẽ giữa ngành văn hóa, giáo dục, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể; đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động của các thiết chế văn hóa cơ sở gắn với tổ chức các hội thi, liên hoan văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số. Các địa phương hỗ trợ nghệ nhân có điều kiện truyền dạy, cộng đồng có không gian thực hành và thế hệ trẻ chủ động tiếp nối, gìn giữ di sản trở thành nguồn lực góp phần phát triển địa phương bền vững trong thời gian tới.