Một trong những dấu ấn nổi bật tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI là sự chuyển biến trong tư duy xây dựng pháp luật. Từ cách tiếp cận thiên về quản lý, hoạt động lập pháp đang chuyển mạnh sang tư duy kiến tạo phát triển, lấy việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực và mở rộng không gian phát triển làm mục tiêu. Sự chuyển biến ấy không chỉ thể hiện trong nội dung các dự án luật được xem xét, thông qua mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, phân định thẩm quyền và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ thực thi công vụ.

Từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo

Thông điệp được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ hai đã đặt ra yêu cầu đối với hoạt động của Quốc hội: Không để mất thời gian, không để có độ trễ từ nghị quyết đến hành động. Pháp luật không chỉ dừng lại ở chức năng quản lý mà phải thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển; kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông và giải phóng nguồn lực, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân.

Yêu cầu đó không chỉ đặt ra định hướng cho hoạt động lập pháp mà còn đòi hỏi sự chuyển biến thực chất trong cách thức xây dựng và hoàn thiện thể chế. Tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, yêu cầu này được cụ thể hóa qua chương trình nghị sự với khối lượng công việc lớn, trải rộng trên nhiều lĩnh vực. Sau 27 ngày làm việc nghiêm túc, dân chủ, trách nhiệm cao, Quốc hội đã xem xét, thông qua 38 luật, 5 nghị quyết quy phạm pháp luật và cho ý kiến về 5 dự án luật khác. Các nội dung được xem xét trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ tổ chức bộ máy nhà nước, tư pháp, đầu tư, kinh doanh, tài chính, thị trường đến văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, y tế, bảo vệ môi trường, quốc phòng và an ninh. Điểm đáng chú ý không chỉ là số lượng văn bản được thông qua mà còn ở cách tiếp cận các vấn đề lập pháp theo hướng tháo gỡ những rào cản đang cản trở sự phát triển.     

Từ thực tiễn vận hành chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (đoàn TP Đà Nẵng), tại phiên thảo luận về kinh tế-xã hội ngày 30-10, nhấn mạnh: “Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực. Giao việc mà không giao nguồn lực tương xứng thì sẽ khó hoàn thành”. Ý kiến này cho thấy yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp không thể tách rời thực tiễn tổ chức bộ máy và năng lực quản trị ở cơ sở. Phân cấp, phân quyền không đơn thuần là chuyển giao nhiệm vụ, mà phải tạo được sự chủ động cho cấp thực hiện, đồng thời bảo đảm sự vận hành thông suốt của bộ máy.

Trong khi đó, đại biểu Chu Mạnh Hùng (đoàn Tây Ninh) đánh giá, một trong những dấu ấn nổi bật của kỳ họp là các dự luật tập trung quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc; những nội dung cụ thể, chi tiết, có tính biến động theo thực tiễn được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định. Cách tiếp cận này cho thấy sự thay đổi trong kỹ thuật lập pháp: Quốc hội tập trung quyết định những vấn đề có tính nền tảng, ổn định, tạo khuôn khổ pháp lý lâu dài, đồng thời mở rộng dư địa để Chính phủ và các cơ quan quản lý chủ động điều hành, thích ứng với những thay đổi của đời sống kinh tế-xã hội.

Quang cảnh phiên làm việc tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: TRỌNG HẢI 

Khơi thông điểm nghẽn trong thực thi công vụ

Đổi mới tư duy lập pháp không chỉ nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật mà còn hướng tới giải quyết những điểm nghẽn trong hoạt động của bộ máy công quyền. Thực tế cho thấy, bên cạnh những vướng mắc về cơ chế, chính sách, tình trạng sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm của một bộ phận cán bộ, công chức cũng đang làm chậm quá trình triển khai nhiều chủ trương, quyết sách. Có những việc đã có cơ sở pháp lý nhưng vẫn chậm được giải quyết; có những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ bởi tâm lý e ngại trách nhiệm, không dám quyết định hoặc không dám chịu trách nhiệm.

Tại nghị trường, các đại biểu nhấn mạnh tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Vấn đề đặt ra không chỉ là khuyến khích cán bộ đổi mới, sáng tạo mà còn phải xây dựng môi trường thể chế minh bạch, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm, tạo cơ sở để cán bộ yên tâm hành động vì lợi ích chung.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, trả lời tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, rà soát, phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực thực hiện, đồng thời đổi mới công tác đánh giá cán bộ.

Đáng chú ý, Thủ tướng nhấn mạnh: Khi thẩm quyền, chức trách và nhiệm vụ đã được quy định rõ nhưng cán bộ vẫn không hoàn thành mục tiêu, không bảo đảm tiến độ, chất lượng công việc thì phải đánh giá nghiêm túc kết quả thực hiện nhiệm vụ; trên cơ sở đó, kịp thời điều chuyển, thay thế hoặc bổ sung nhân sự tại những vị trí, bộ phận không đáp ứng yêu cầu. Việc đánh giá phải thẳng thắn, khách quan, rõ trách nhiệm, không để tình trạng đùn đẩy, né tránh tiếp tục kéo dài. Thông điệp này cho thấy yêu cầu đổi mới thể chế phải được đặt trong mối quan hệ với đổi mới phương thức quản trị và xây dựng đội ngũ cán bộ. Một hệ thống pháp luật tiến bộ sẽ khó phát huy đầy đủ giá trị nếu thiếu những chủ thể thực thi có năng lực, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hành động.

Trong phát biểu bế mạc kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương khẩn trương triển khai nghiêm túc, đồng bộ, hiệu quả các luật, nghị quyết đã được Quốc hội thông qua, bảo đảm các quyết sách sớm đi vào cuộc sống. Đây không chỉ là yêu cầu đối với việc tổ chức thi hành các văn bản mới mà còn thể hiện trách nhiệm xuyên suốt của các cơ quan trong toàn bộ quá trình xây dựng và thực hiện chính sách.

Có thể thấy, dấu ấn của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI không chỉ nằm ở những đạo luật được thông qua, mà sâu xa hơn là sự chuyển biến trong tư duy lập pháp và quản trị quốc gia. Khi pháp luật thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển, khi thẩm quyền được phân định rõ, trách nhiệm được đề cao và những rào cản thể chế từng bước được tháo gỡ, các nguồn lực xã hội sẽ có thêm điều kiện được khơi thông, tạo động lực cho đất nước phát triển trong giai đoạn mới.

(còn nữa)