Trong bối cảnh ấy, mỗi quyết sách của Quốc hội không chỉ giải quyết một vấn đề trước mắt, mà còn góp phần định hình không gian phát triển, khơi dậy các nguồn lực và tạo dựng niềm tin vào tương lai. Thành công của kỳ họp vì thế không chỉ được tính bằng số lượng luật, nghị quyết được thông qua, mà quan trọng hơn, bằng những cánh cửa phát triển được mở ra cho đất nước.
Tinh thần được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tại phiên khai mạc là các quyết sách phải “nhanh, đúng, trúng, khả thi, tạo chuyển biến rõ rệt trong thực tiễn”. Đó không đơn thuần là yêu cầu về tiến độ mà còn là đòi hỏi về chất lượng tư duy, bản lĩnh quyết định và trách nhiệm đến cùng đối với hiệu quả thực hiện.
Kỳ họp diễn ra liên tục hơn một tháng, nhưng công việc của Quốc hội không chỉ diễn ra trong những phiên họp tại hội trường. Phía sau mỗi phiên thảo luận, mỗi lần biểu quyết là quá trình chuẩn bị, thẩm tra, tiếp thu và chỉnh lý hết sức khẩn trương. Phòng họp các ủy ban của Quốc hội cũng sáng đèn để kịp thời thẩm tra, hoàn thiện các dự án luật. Trong kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 38 luật và 18 nghị quyết, cho ý kiến lần đầu đối với 5 dự án luật. Khối lượng công việc lập pháp lớn, nhiều dự án luật rất quan trọng, có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền con người như Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, cũng như khả năng huy động các nguồn lực cho phát triển như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi)...
 |
| PGS, TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu thảo luận tại nghị trường Quốc hội. Ảnh: TRỌNG HẢI |
Kỳ họp khai mạc vào thứ bảy, là ngày nghỉ, và sớm hơn thông lệ các kỳ họp cuối năm. Trong suốt kỳ họp, Quốc hội làm việc tất cả các ngày thứ bảy và thêm một ngày chủ nhật. Nhịp độ làm việc ấy cho thấy sự chủ động, linh hoạt trong tổ chức hoạt động nghị trường trước yêu cầu xử lý khối lượng công việc lớn. Đáng chú ý, ngay cả khi kỳ họp gần đến ngày bế mạc, Quốc hội vẫn tiếp tục bổ sung nội dung vào chương trình xem xét Nghị quyết đặc thù xử lý nợ phí môn bài và tiền chậm nộp nhằm tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế. Một Quốc hội đổi mới không chỉ cần có chương trình làm việc khoa học mà còn phải có khả năng nhận diện vấn đề mới, phản ứng kịp thời và đưa ra quyết sách phù hợp. Sự linh hoạt ấy càng có ý nghĩa khi những khó khăn của người dân, doanh nghiệp được giải quyết ngay, không phải chờ đợi, cắt giảm tối đa thủ tục.
Kỳ họp cũng cho thấy tinh thần đổi mới theo hướng tinh gọn, hiệu quả và sát thực tiễn. Phiên chất vấn chỉ diễn ra trong một ngày, thảo luận về kinh tế-xã hội cũng gói gọn trong hai buổi, nhưng sức nóng và sự sôi nổi của nghị trường không vì thế mà giảm sút. Những vấn đề thiết thực của đời sống, những điểm nghẽn trong điều hành và những yêu cầu từ thực tiễn vẫn được các đại biểu trao đổi thẳng thắn, đi đến trọng tâm. Tinh gọn về thời gian nhưng không giản lược nội dung, giảm thời lượng nhưng tăng hiệu quả, không chạy theo hình thức hay trình diễn mà hướng đến thực chất. Giá trị của mỗi phiên họp không nằm ở thời gian phát biểu hay mức độ sôi động bên ngoài, mà ở những vấn đề được làm sáng tỏ, trách nhiệm được xác định và giải pháp có thể đi vào cuộc sống.
 |
| Hoạt động sản xuất tại Tổng công ty Cổ phần May 10. Ảnh: VŨ DUNG |
Đáng chú ý, có những vấn đề không chỉ nóng trên nghị trường mà còn thu hút sự quan tâm, tranh luận rộng rãi trên mạng xã hội. Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) là một ví dụ. Những nội dung liên quan đến người chưa thành niên, quyền tự nguyện hiến tặng, quyền lợi của người hiến và gia đình, cơ chế điều phối tạng ghép công bằng, minh bạch đã khơi lên nhiều ý kiến khác nhau. Đây là những vấn đề nằm ở giao điểm giữa y học, pháp luật, đạo đức, văn hóa và tình cảm con người. Một quy định có thể được nhìn nhận từ góc độ chuyên môn y tế, nhưng cũng có thể chạm đến những lo lắng rất đời thường của mỗi gia đình. Bởi vậy, làm luật trong những trường hợp này không chỉ cần kiến thức chuyên môn và căn cứ pháp lý. Quốc hội đã thể hiện rõ sự thấu cảm, khả năng lắng nghe và cân nhắc kỹ lưỡng. Đó cũng là biểu hiện cụ thể của một Quốc hội gần dân, biết lắng nghe xã hội và tôn trọng những vấn đề mà người dân thực sự quan tâm.
Khối lượng công việc càng lớn thì yêu cầu về chất lượng và trách nhiệm càng phải cao. Với những vấn đề đã rõ, có đủ căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn, cần tập trung xem xét, quyết định kịp thời. Với những vấn đề mới, khó, còn có ý kiến khác nhau, cần phân tích thấu đáo, đánh giá đầy đủ tác động để lựa chọn phương án phù hợp nhất. Không vì sức ép tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, nhưng cũng không lấy sự thận trọng làm lý do trì hoãn. Mỗi quyết sách cần xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực, điều kiện tổ chức thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát. Bởi một chính sách chỉ thực sự có giá trị khi không chỉ đúng về chủ trương mà còn khả thi trong thực tiễn, tạo ra hiệu quả có thể kiểm chứng.
Đổi mới lập pháp cũng cần được nhìn từ yêu cầu khơi thông mọi nguồn lực phát triển. Nguồn lực không chỉ nằm ở vốn, đất đai, tài nguyên hay ngân sách mà còn ở tri thức, công nghệ, dữ liệu, năng lực sáng tạo, sức lao động và niềm tin của người dân, doanh nghiệp. Quốc hội cần góp phần tháo gỡ rào cản, tạo môi trường minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo, để các nguồn lực xã hội được huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả hơn.
Chẳng hạn, trong lĩnh vực giáo dục, quan điểm khẳng định đây là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc phải được cụ thể hóa bằng những chính sách tác động trực tiếp đến nguồn lực của nhà trường và điều kiện học tập của người học. Đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân đối với doanh nghiệp, cá nhân cung cấp suất ăn cho trường học, bệnh viện; miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho cơ sở giáo dục công lập, cơ sở giáo dục tư thục không vì lợi nhuận; mở rộng diện miễn thuế sử dụng đất cho giáo dục đối với cơ sở giáo dục... đều hướng tới giảm chi phí, khuyến khích đầu tư và dành thêm nguồn lực cho giáo dục. Những chính sách ấy cho thấy một chủ trương lớn chỉ thực sự có sức sống khi được chuyển thành những cơ chế cụ thể, chạm tới bữa ăn của học sinh, chi phí vận hành của nhà trường và điều kiện để các cơ sở giáo dục phát triển. Nói giáo dục là quốc sách hàng đầu thì không thể chỉ dừng ở tầm nhìn mà phải thể hiện bằng sự ưu tiên trong từng chính sách, từng nguồn lực và từng quyết định mang lại lợi ích thiết thực cho người học.
Đổi mới phương thức hoạt động, ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu cũng mở ra những khả năng mới cho hoạt động Quốc hội. Thông tin được cập nhật đầy đủ hơn, quá trình xây dựng chính sách có thêm căn cứ, hoạt động giám sát có thể theo dõi sát hơn tiến độ và kết quả thực hiện. Nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp đại biểu tiếp cận thực tiễn tốt hơn, nâng cao chất lượng quyết định và tăng cường sự công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình. Đổi mới phương thức không phải để thay thế chiều sâu suy nghĩ và bản lĩnh của người đại biểu, mà để những phẩm chất ấy được phát huy hiệu quả hơn.
Tinh thần “Chính xác-kịp thời-mở đường-phát triển” được nhấn mạnh tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vì thế mang ý nghĩa như một phương châm hành động. Một kỳ họp với khối lượng công việc lớn cũng đặt ra yêu cầu cao về tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm và quyết tâm hành động của mỗi cơ quan, mỗi đại biểu. Đổi mới không chỉ nằm trong những phát biểu hay phương thức làm việc mới mà phải được nhận diện qua những vấn đề được giải quyết, những thủ tục được đơn giản hóa, những nguồn lực được giải phóng, những cam kết được thực hiện và những lợi ích thiết thực mà người dân, doanh nghiệp nhận được.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Tầm nhìn phải đủ rộng để bao quát những vấn đề căn bản của quốc gia; đủ lớn để quy tụ khát vọng của toàn dân tộc; đủ bền để nối tiếp trách nhiệm qua nhiều thế hệ; đủ mở để thích ứng với những thay đổi chưa thể biết trước”. Tầm nhìn ấy cần được thể hiện trong từng đạo luật, từng quyết định về ngân sách, đầu tư, phát triển kinh tế-xã hội và trong cả cách Quốc hội thực hiện chức năng giám sát.
Quốc hội đổi mới không chỉ để hoàn thành tốt hơn chương trình nghị sự của mỗi kỳ họp, mà sâu xa hơn là để kiến tạo một nền thể chế có khả năng giải phóng sức sản xuất, khơi dậy tiềm năng sáng tạo và quy tụ nguồn lực toàn xã hội cho phát triển. Một đạo luật tốt không chỉ giải quyết những vướng mắc hiện tại mà còn phải mở ra những khả năng mới cho tương lai. Một quyết sách có giá trị không chỉ ở điều nó cho phép thực hiện hôm nay mà còn ở niềm tin và động lực mà nó tạo dựng cho ngày mai.
Số lượng luật, nghị quyết được thông qua là kết quả có thể đếm được. Nhưng những rào cản được tháo gỡ, những nguồn lực được đánh thức, những cơ hội được mở ra và cuộc sống của người dân được cải thiện mới là thước đo sâu xa nhất của hiệu quả hoạt động Quốc hội. Đổi mới thể chế, suy cho cùng, không phải để có thêm những quy định, mà để đất nước có thêm không gian phát triển, người dân có thêm cơ hội vươn lên, doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư và sáng tạo. Khi thể chế thực sự mở đường, niềm tin được chuyển hóa thành hành động, nguồn lực được chuyển hóa thành sức mạnh và khát vọng dân tộc được chuyển hóa thành những thành tựu phát triển cụ thể. Đó cũng là giá trị lớn nhất mà mỗi kỳ họp Quốc hội cần hướng tới.