Giáo dục tăng cường miễn phí: Cần thực chất, tránh hình thức

Mong chờ tiết học tăng cường-ngắn hơn, hay hơn!

Đầu năm học, cùng với các khoản đóng góp phục vụ hoạt động học tập, nhiều phụ huynh còn phải cân nhắc việc đăng ký cho con tham gia các chương trình giáo dục liên kết do nhà trường phối hợp với đơn vị bên ngoài tổ chức. Từ tiếng Anh với giáo viên nước ngoài, STEM, kỹ năng sống đến tin học quốc tế, nghệ thuật, thể thao..., mỗi chương trình có mức thu khác nhau. Nhiều người mong muốn những nội dung giáo dục bổ trợ cần thiết được tổ chức ngay tại trường mà không phát sinh thêm chi phí, đồng thời học sinh có thêm cơ hội thực hành, trải nghiệm thay vì chủ yếu củng cố kiến thức các môn văn hóa.

Học sinh Trường Tiểu học Ái Mộ, phường Bồ Đề (Hà Nội) trải nghiệm điều khiển robot trong chương trình STEM.

Trên Diễn đàn “Hội phụ huynh TP Hà Nội”, bài viết của chị Lê Hồng Nga về việc tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường trong nhà trường đã thu hút gần 100 bình luận, chia sẻ. Theo chị Nga, lâu nay, nhiều trường tổ chức chương trình STEM, kỹ năng sống thông qua hợp đồng với đơn vị bên ngoài, song chất lượng chưa đồng đều. Phụ huynh thường được giới thiệu nội dung chương trình nhưng khó đánh giá hiệu quả thực tế sau mỗi khóa học, trong khi vẫn phải đóng thêm chi phí. Chị mong quy định mới sẽ tạo chuyển biến trong cách tổ chức, giúp học sinh được tham gia những hoạt động thiết thực, có chất lượng mà không làm tăng gánh nặng tài chính cho gia đình.

Tuy nhiên, không phải tất cả chương trình STEM, tiếng Anh hay kỹ năng sống đang thu phí đều phải chuyển sang miễn phí. Thông tư 85 phân biệt hai loại hình giáo dục dựa trên mục tiêu, nội dung và yêu cầu tổ chức. Hoạt động giáo dục tăng cường nhằm bổ sung những nội dung cơ bản, nền tảng, cần thiết; tăng thực hành, trải nghiệm và vận dụng kiến thức theo mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông. Hoạt động này không thu tiền của học sinh. Trong khi đó, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học hướng đến những nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu, đáp ứng sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân; được tổ chức ngoài thời gian giáo dục chính khóa và tăng cường, trên cơ sở tự nguyện đăng ký.

Trao đổi với chúng tôi, Tiến sĩ Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Giám đốc Quỹ hỗ trợ đổi mới Giáo dục Việt Nam cho biết: "Điểm tiến bộ của Thông tư 85 là chuẩn hóa cách quản lý các hoạt động giáo dục, phân định rõ nội dung nền tảng cần thiết cho mọi học sinh với những chương trình chuyên sâu theo sở thích, năng khiếu. Qua đó, vừa bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng, vừa tạo điều kiện phát triển giáo dục toàn diện. Tuy nhiên, việc phân loại phải căn cứ vào bản chất hoạt động, không chỉ dựa trên tên gọi. Không thể đổi tên những nội dung giáo dục cơ bản thành chương trình STEM, kỹ năng sống hay ngoại ngữ liên kết để thu tiền. Nhà trường cần công khai mục tiêu, nội dung, thời lượng và kinh phí từng chương trình để phụ huynh có cơ sở lựa chọn, giám sát".

Không để thiếu nguồn lực làm giảm cơ hội học tập

Bên cạnh việc phân định nội dung miễn phí và có thu phí, khó khăn lớn đối với nhiều nhà trường là điều kiện tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường. Hiệu trưởng một trường THCS tại tỉnh Phú Thọ cho biết, giáo viên các môn Toán, Công nghệ, Tin học, Ngoại ngữ có thể đảm nhiệm một số nội dung STEM, khoa học, công nghệ và hoạt động trải nghiệm. Tuy nhiên, để triển khai những chuyên đề có chất lượng, giáo viên cần được bồi dưỡng thêm về phương pháp, kỹ năng thực hành và kiến thức chuyên môn. Trong khi đó, nhiều trường chưa có đội ngũ chuyên trách cho các nội dung này, còn giáo viên hiện có vẫn phải hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy chính khóa.

Tiến sĩ Đặng Tự Ân cho rằng, hoạt động giáo dục tăng cường không được thu tiền người học, trong khi nhà trường vẫn phải bảo đảm nhân lực, học liệu, thiết bị và điều kiện tổ chức. Vì vậy, việc xác định nguồn ngân sách, phân bổ kinh phí và quản lý các nguồn lực xã hội hóa có thể gây áp lực, nhất là đối với các trường còn khó khăn về tài chính. Cần chuyển từ cách quản lý dựa chủ yếu vào tên gọi “có thu/không thu” sang một bộ tiêu chí có thể kiểm tra được về nguồn tiền, quyền lựa chọn của học sinh.

Ý nghĩa của Thông tư 85 không chỉ ở việc giảm bớt những khoản đóng góp của gia đình mà còn hướng tới bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận các hoạt động giáo dục cần thiết. Từ những vấn đề trên, việc triển khai Thông tư 85 đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ, không chỉ về kinh phí, nhân lực mà còn ở cơ chế quản lý, giám sát. Cơ quan quản lý giáo dục cần hướng dẫn thống nhất việc phân loại chương trình, bố trí nguồn lực và kiểm tra chất lượng; ưu tiên hỗ trợ những trường còn khó khăn. Đối với các hoạt động liên kết, nhà trường phải chịu trách nhiệm thẩm định năng lực đối tác, công khai nội dung, mức thu và kết quả thực hiện, đồng thời tạo điều kiện để phụ huynh tham gia giám sát.