Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, K20 được biết đến là khu căn cứ cách mạng đặc biệt tại khu vực Ngũ Hành Sơn (tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng), điểm nối mạch liên lạc giữa cách mạng địa phương với vùng lân cận và là bàn đạp quan trọng để lực lượng vũ trang của ta đột kích vào các cứ điểm quân sự của địch.

Cô gái trẻ Mai Thị Sây tuy không ở “vùng lõi” K20 nhưng cũng sớm giác ngộ cách mạng bằng việc tham gia các phong trào của địa phương. Rồi cô gái ấy kết hôn với người thanh niên gần nhà tên Trần Văn Hoan. Hai người đến với nhau vì cùng chung lý tưởng căm thù giặc và mong muốn đất nước được hòa bình, độc lập, tự do. Thế rồi, ông Trần Văn Hoan thoát ly theo cách mạng. Ở nhà, người vợ trẻ Mai Thị Sây vừa chạy chợ, vừa nuôi con và tiếp tế cho chồng. Năm người con lần lượt ra đời, lớn lên trong gian khó, thiếu thốn, thế nhưng với tấm gương là cha mẹ, cũng sớm thấy trách nhiệm của một người dân mất nước. Thế rồi, biết bao nhiêu biến cố xảy ra, thế nhưng người phụ nữ ấy vẫn kiên cường, mạnh mẽ vượt qua để đến ngày hôm nay an nhàn hưởng “trái ngọt” của hòa bình.

 Đồn Biên phòng Non Nước thăm hỏi, tặng quà Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây.

Nhà của Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây nằm ở đường Cao Sơn 5 (phường Ngũ Hành Sơn). Trên tường nhà treo Bảng vàng gia đình vẻ vang (của Hội đồng Bộ trưởng trao tặng), Bảng gia đình kháng chiến (do Ủy ban nhân dân cách mạng khu Trung Nam Bộ ký tặng), Huy chương giải phóng (của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng), Giấy chứng nhận Bà mẹ Việt Nam anh hùng… Đây là minh chứng ghi nhận công lao của mẹ Sây và gia đình trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đây cũng là những thứ đã giúp mẹ Sây vượt qua nỗi đau khi chồng hy sinh để rồi lại tiếp tục tiễn những người con ra chiến trường.

Đã gần 100 tuổi, sức khỏe kém đi nhưng trí nhớ của Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây vẫn rất minh mẫn. Câu chuyện được mẹ Sây kể lại chậm rãi nhưng rành mạch. Những năm chiến tranh, chồng thoát ly theo cách mạng, một mình mẹ Sây phải lo toan việc gia đình khi thiếu vắng người đàn ông. Mặc dù khó khăn, nhưng mẹ Sây vẫn chắt chiu, dành dụm để nuôi giấu cán bộ hoạt động bí mật. Khi ấy, ngày là của giặc, đêm là của cách mạng, thế nên, mẹ Sây chỉ biết, nhớ những người lính qua giọng nói. Cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc nhưng mẹ Sây vẫn lo đủ gạo để các anh không bị đói.

Trung tá Nguyễn Thế Phong (Đồn Biên phòng Non Nước, BĐBP TP Đà Nẵng) bên Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây. 

Không những vậy, trong không ít gánh rau, gánh cá, gánh mắm mà mẹ Sây chạy chợ cất giấu những tập tài liệu, truyền đơn. Mẹ Sây cũng hăng hái tham gia các cuộc biểu tình đòi chính quyền phải thả người. Một tinh thần, ý chí mạnh mẽ trong thân thể một phụ nữ bé nhỏ, nặng gánh nuôi đàn con trong khó khăn, thiếu thốn bộn bề. Năm 1965, mẹ Sây nhận được tin chồng hy sinh. Rồi sau đó mẹ Sây nhận giấy báo tử của người con cả Trần Văn Tá, rồi con thứ Trần Văn Bốn. Nhưng nỗi đau mất người thân không đánh gục được ý chí của người phụ nữ, mẹ Sây tiếp tục hoạt động cho đến ngày giải phóng. Mẹ Mai Thị Sây được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” tại Quyết định số 433/QĐ-CTN ngày 18-2-2014, đồng thời là người có công giúp đỡ cách mạng. 

Năm 2018, Đồn Biên phòng Non Nước (Bộ đội Biên phòng thành phố Đà Nẵng) tổ chức Lễ nhận phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây. Năm 2024, Phòng Cảnh vệ miền Trung (Bộ tư lệnh Cảnh vệ, Bộ Công an) nhận phụng dưỡng Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây. Từ đây, ngôi nhà của mẹ Sây thường xuyên rộn tiếng cười của những người lính Biên phòng và Công an nhân dân.

Sự xuất hiện thường xuyên, sự quan tâm, chu đáo của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Non Nước đã hình thành nên một sợi dây tình cảm kết nối giữa những người lính Biên phòng và Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây. Trước đây, mẹ Sây nuôi giấu cán bộ chỉ biết qua giọng nói, nhưng giờ đây, mỗi người lính tới nhà, mẹ biết rõ hoàn cảnh từng người. Mẹ cười hạnh phúc trước sự hồn nhiên, trong sáng của những chiến sĩ trẻ. Mẹ thấy mừng vì sự chín chắn của Đồn trưởng Vũ Minh Nghĩa, Chính trị viên Phạm Tuân. Mẹ thương Chính trị viên phó, Trung tá Nguyễn Thế Phong không chỉ vì sự chất phác mà còn vì hoàn cảnh đặc biệt của người lính Biên phòng này. Người lính ấy là con của một liệt sĩ Công an nhân dân vũ trang. Mẹ Sây thương anh lắm vì nghĩ đến những người con của mình cũng đã từng trải qua nỗi đau mất cha nhưng đã nỗ lực phấn đấu để xứng đáng với truyền thống của gia đình.

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Non Nước giúp gia đình mẹ Mai Thị Sây tri ân, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn 

Mấy tháng trước, đoàn viên, thanh niên của Đồn Biên phòng Non Nước và Đoàn phường Ngũ Hành Sơn đã đến nhà mẹ Sây để sơn sửa, chỉnh trang lại căn nhà. Tiếng cười nói rộn ràng, các bạn trẻ cứ ríu rít gọi “nội ơi” khiến mẹ Sây rất vui trong lòng. Những bức tường được sơn lại như mới. Bằng Tổ quốc ghi công, Giấy chứng nhận treo trên tường được các bạn trẻ lau bụi, đánh bóng rồi cẩn thận treo lại một cách trang trọng. Những việc thật giản đơn nhưng đã mang lại niềm vui, tiếng cười cho mẹ Sây.  

Chia sẻ về cuộc sống hiện tại, Mẹ Việt Nam anh hùng Mai Thị Sây cho biết: “Mẹ và thế hệ đi trước sẵn sàng đánh đổi tất cả cũng chỉ vì mục đích duy nhất, đó là đất nước hòa bình, mọi người được sống tự do, hạnh phúc. Nay, những điều ấy đã thành hiện thực. Không chỉ nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, mẹ còn nhận được sự chăm sóc, tận tình của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Non Nước. Mẹ chỉ mong rằng, thế hệ đi sau sẽ gìn giữ, phát huy những thành quả mà ông cha đã đánh đổi bằng xương máu”./.