Từ đầu năm 2026 đến nay, bệnh do não mô cầu liên tục có diễn biến phức tạp với nhiều ca mắc, gặp biến chứng nặng tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước như Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng, An Giang. Mới đây, tại đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang) ghi nhận một bé gái 11 tuổi, học sinh Trường Tiểu học Dương Đông 4, đã tử vong do mắc viêm não mô cầu. Kết quả xét nghiệm từ Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh xác định, bệnh nhi dương tính với vi khuẩn não mô cầu type B.

Tiêm vắc xin phòng bệnh não mô cầu cho trẻ tại Trung tâm tiêm chủng VNVC.  

Ngày 23-3, bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, một tuần gần đây, lượt người đến tiêm vắc xin não mô cầu tại các Trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc tăng mạnh, gần 100% so với thời điểm trước. Người tiêm đa dạng ở mọi độ tuổi, từ trẻ nhỏ đến thanh thiếu niên, người cao tuổi, phụ nữ chuẩn bị mang thai. Ngoài những người tiêm vắc xin não mô cầu lần đầu, các Trung tâm tiêm chủng VNVC cũng ghi nhận người dân tiêm bổ sung thêm các loại vắc xin não mô cầu thế hệ mới phòng nhóm huyết thanh gây bệnh nhóm B, nhóm ACYW.

Tại các Trung tâm tiêm chủng VNVC, người tiêm được bác sĩ kiểm tra lịch sử tiêm chủng và thăm khám sức khỏe kỹ lưỡng, tư vấn tiêm phòng kết hợp đầy đủ các loại vắc xin phòng não mô cầu do 5 nhóm B và ACYW gây ra để được bảo vệ toàn diện.

Chị Thanh Ngân đưa con gái đến VNVC Châu Thành (An Giang) tiêm vắc xin não mô cầu nhóm B cho biết, chị mất 3 tiếng di chuyển bằng tàu thủy từ đặc khu Phú Quốc.

Theo chị Ngân, bé đã 11 tháng tuổi nhưng chưa được tiêm vắc xin não mô cầu. Thấy thông tin một bé gái 11 tuổi tử vong do não mô cầu, gia đình rất lo lắng nên gấp rút đưa bé đi tiêm vắc xin. Theo chị, dù trên đảo vẫn có dịch vụ tiêm chủng, nhưng một số loại vắc xin không luôn sẵn có, đặc biệt trong thời điểm nhu cầu tăng cao sau ca bệnh. “Bệnh não mô cầu diễn tiến nhanh, khó biết ai mang mầm bệnh, tôi sợ con mắc bệnh sẽ trở tay không kịp”, chị Ngân chia sẻ.

Không chỉ trẻ nhỏ, người lớn tuổi cũng chủ động tiêm phòng. Ông Trần Thạnh, 70 tuổi ở Đà Nẵng, cho biết, bản thân có bệnh nền, sức khỏe dễ suy giảm khi thời tiết thay đổi, lại thường xuyên tiếp xúc với các cháu nhỏ nên quyết định tiêm để phòng bệnh cho mình và hạn chế nguy cơ lây cho người thân.

Theo bác sĩ Chính, bệnh do não mô cầu diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể gây tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, nên còn được gọi là “bệnh tử trong 24 giờ”. Các dấu hiệu khởi phát thường không điển hình, dễ nhầm lẫn với các bệnh viêm đường hô hấp thông thường như đau họng, sốt, đau đầu, mệt mỏi… khiến nhiều trường hợp bị chẩn đoán chậm, bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị và làm gia tăng nguy cơ tử vong.

Đáng lo ngại, bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể nhiễm vi khuẩn não mô cầu, trong đó nhóm nguy cơ cao gồm trẻ nhỏ, học sinh - sinh viên, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm. Không chỉ nguy hiểm bởi tốc độ tiến triển, não mô cầu còn đặc biệt phức tạp do sự lưu hành đồng thời của nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh.

Trên thế giới, 6 nhóm huyết thanh chính (A, B, C, W, Y, X) chiếm phần lớn ca mắc; tại Việt Nam đã ghi nhận các nhóm A, B, C, W. Điều này đồng nghĩa với việc một người dù đã có miễn dịch với một nhóm vẫn có thể mắc bệnh nếu chưa được bảo vệ đầy đủ trước các nhóm còn lại.

Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, vi khuẩn não mô cầu trú trong hầu họng của người khỏe mạnh và người bệnh. Vi khuẩn lây qua đường hô hấp khi người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần. Vi khuẩn cũng có thể lây qua tiếp xúc qua tay, đồ vật, bề mặt nhiễm mầm bệnh rồi đi vào mắt, mũi, miệng, sau đó xâm nhập vào máu gây bệnh. Chính đặc điểm này khiến não mô cầu trở thành bệnh có khả năng lây lan âm thầm nhưng nhanh chóng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, khu vui chơi, lễ hội…, nơi việc kiểm soát tiếp xúc gần còn nhiều hạn chế.

Do đó, khi có người nghi nhiễm hoặc nhiễm vi khuẩn não mô cầu, cần giữ khoảng cách, đeo khẩu trang, rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc nơi đông người. Những cách này giúp bảo vệ mọi người trước vi khuẩn não mô cầu và nhiều mầm bệnh truyền nhiễm khác.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tồn tại phổ biến người lành mang vi khuẩn trong cộng đồng, các biện pháp phòng tránh tiếp xúc chỉ mang tính hỗ trợ. Để bảo vệ chủ động và bền vững, cần kết hợp với tiêm chủng đầy đủ, bao phủ nhiều nhóm huyết thanh nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh ngay từ gốc.

Trước tình hình dịch não mô cầu diễn biến phức tạp, Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế khuyến cáo, tiêm chủng là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát và ngăn ngừa các ca bệnh cũng như nguy cơ bùng phát dịch do não mô cầu. Điểm đặc thù của vi khuẩn này là có tới 12 nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó 6 nhóm A, B, C, W, Y, X chiếm khoảng 90% ca mắc trên toàn cầu.

Hiện nay, tại Việt Nam đã có đầy đủ vắc xin phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W, có thể sử dụng cho nhiều độ tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn. Các hệ thống tiêm chủng đã xây dựng phác đồ phù hợp theo từng nhóm đối tượng, giúp người dân tiếp cận giải pháp phòng bệnh một cách chủ động, đầy đủ và kịp thời.