Số ca mắc não mô cầu tăng mạnh

Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC), trong tháng 3-2026, các địa phương như Lâm Đồng, Phú Quốc đã liên tiếp ghi nhận ca bệnh ở nhóm thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên mắc bệnh viêm não mô cầu. Đây là nhóm thường sinh hoạt trong môi trường tập thể như ký túc xá, nhà trọ, trường học, nơi nguy cơ lây lan ở mức cao.

Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, bệnh do não mô cầu có thể gặp ở mọi lứa tuổi, bùng phát thành dịch ở môi trường tập thể, đông người như khu nhà trọ, ký túc xá, chung cư, nhà trẻ, trường học, khu công nghiệp… Một người có thể mang vi khuẩn ở vùng hầu họng trong nhiều tháng nhưng không biểu hiện triệu chứng là nguồn lây khó nhận diện và kiểm soát.

Người dân Hà Nội đưa con đến VNVC Trường Chinh, Hà Nội để tiêm phòng. 

Theo Hội Y học dự phòng Việt Nam, có tới 10-20% người lành mang trùng não mô cầu. Tỷ lệ này cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ, với khoảng 25-32%. Thậm chí trong các đợt dịch, tỷ lệ này lên tới 50%. Người mang vi khuẩn thường kéo dài, trung bình khoảng 9 tháng, song gần 40% các trường hợp có thể mang vi khuẩn vượt quá 16 tháng. Hiện cả nước thỉnh thoảng xuất hiện các ca bệnh não mô cầu không rõ nguồn lây cho thấy mầm bệnh đang âm thầm lưu hành trong cộng đồng.

Nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ mắc bệnh cao do thường sinh hoạt, vui chơi, học tập ở môi trường tập thể như: Nhà trọ, ký túc xá, lễ hội… và thường xuyên sử dụng vật dụng chung dễ làm lây lan mầm bệnh. Bên cạnh đó, một bộ phận thanh thiếu niên có thói quen thức khuya, hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc có chế độ dinh dưỡng không đầy đủ cũng dễ gây suy giảm miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn ở vùng hầu họng tấn công. Theo phân tích từ 89 nghiên cứu tại 28 quốc gia, tỷ lệ mang mầm bệnh đạt đỉnh 23,7% ở tuổi 19, nghĩa là cứ 4 thanh thiếu niên thì có 1 người mang vi khuẩn mà không biết.

Tăng 400% lượt tiêm vaccine não mô cầu

Trước tình hình ca bệnh não mô cầu tăng và đã có ca tử vong, các gia đình tăng cường đưa con em đi tiêm vaccine. Bên cạnh đó, nhóm người lớn cũng chủ động tiêm phòng bệnh. Tại các Trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn quốc ghi nhận số người đến tiêm vaccine não mô cầu tăng đột biến chỉ trong hai tuần gần đây, lên đến 400%. Ngoài những người lần đầu tiêm vaccine não mô cầu, các Trung tâm tiêm chủng VNVC cũng ghi nhận người tiêm bổ sung thêm các loại vaccine não mô cầu thế hệ mới phòng nhóm huyết thanh gây bệnh B, nhóm ACYW.

Tại các Trung tâm tiêm chủng VNVC, người tiêm được bác sĩ kiểm tra lịch sử tiêm chủng và thăm khám sức khỏe kỹ lưỡng, tư vấn tiêm phòng kết hợp đầy đủ các loại vaccine phòng não mô cầu do nhóm B và 4 nhóm ACYW gây ra để được bảo vệ toàn diện.

Bé Phúc Hưng, 6 tháng tuổi, ở xã Thường Tân, TP Hồ Chí Minh được ba mẹ đưa đến VNVC Đồng Nai để tiêm vaccine não mô cầu. Gia đình cho biết đã mua trọn gói vaccine tại VNVC cho bé đến năm 1 tuổi bao gồm hai loại vaccine não mô cầu nên rất yên tâm vì con được phòng bệnh đầy đủ.

Tại Hà Nội, chị Dương Thị Thùy Liên (ở Đống Đa) đưa con nhỏ đi tiêm vaccine cho biết đọc thông tin thấy bệnh não mô cầu nguy hiểm với trẻ nhỏ, muốn tạo lá chắn bảo vệ sớm cho con. “Nghe thông tin ca bệnh não mô cầu tăng và lây lan trong cộng đồng, tôi rất lo lắng. Tuy nhiên, khi đến VNVC, được bác sĩ, điều dưỡng tư vấn, phục vụ tận tình, có đầy đủ vaccine, con được phòng bệnh sớm nên tôi rất yên tâm”, chị Liên cho hay.

Cùng bạn đến tiêm vaccine tại Trung tâm tiêm chủng VNVC Hoàng Văn Thụ TP Hồ Chí Minh, Hoàng Hương (21 tuổi), cho biết, gần đây rất lo lắng khi liên tục nghe thông tin các ca bệnh não mô cầu gia tăng, đã có sinh viên trẻ khỏe mắc bệnh. “Em đang ở ký túc xá, dùng chung nhiều không gian với các bạn nên nguy cơ lây nhiễm bệnh cũng cao hơn. Thấy dịch não mô cầu diễn tiến nhanh, nguy kịch chỉ sau vài giờ, em thực sự thấy sợ”, Hương chia sẻ.

Tiêm kết hợp vaccine để bao phủ toàn diện các nhóm huyết thanh nguy hiểm

Bác sĩ Chính lưu ý, vi khuẩn não mô cầu có thể gây bệnh ở bất kỳ ai chưa có miễn dịch, đặc biệt ở các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm.

Tại Việt Nam, 5 nhóm huyết thanh phổ biến gồm A, B, C, Y, W đang lưu hành đồng thời, trong khi mỗi loại vaccine chỉ phòng được một hoặc một số nhóm nhất định. Vì vậy, nếu chỉ tiêm một loại vaccine, người dân vẫn có nguy cơ mắc bệnh do các nhóm huyết thanh khác.

Do đó, các chuyên gia khuyến cáo cần tiêm phối hợp đầy đủ các vaccine não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện, đồng thời tiêm sớm, đúng lịch và đủ liều để cơ thể kịp tạo miễn dịch.

“Đối với những trường hợp đã từng tiêm vaccine não mô cầu BC, vẫn cần được bác sĩ tư vấn tiêm bổ sung các vaccine thế hệ mới phù hợp để mở rộng khả năng bảo vệ, đặc biệt trước sự đa dạng của các chủng vi khuẩn não mô cầu hiện nay”, bác sĩ Chính nói thêm.

Để đạt hiệu quả phòng bệnh toàn diện và tối ưu, người dân được khuyến cáo nên tiêm phối hợp vaccine não mô cầu nhóm B và nhóm A, C, Y, W, theo đúng chỉ định và lịch tiêm của bác sĩ.

+ Nhóm A, C, Y, W: Các vaccine tứ giá thế hệ mới như Menquadfi (Sanofi, Mỹ) và Nimenrix (Pfizer, Mỹ) tiêm từ 6 tuần tuổi và không giới hạn tuổi ở người lớn; Menactra (Sanofi, Mỹ, tiêm từ 9 tháng tuổi đến 55 tuổi).

+ Nhóm B: Vaccine thế hệ mới Bexsero (GSK, Bỉ, tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi).

+ Nhóm B, C: Vaccine VA-Mengoc-BC (Cuba, tiêm từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi).

Đáng lưu ý, nhóm huyết thanh B có tính đa dạng di truyền rất cao với hàng nghìn chủng khác nhau, do đó việc lựa chọn vaccine có khả năng bao phủ rộng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng bệnh. Với những người đã từng tiêm vaccine thế hệ trước, các chuyên gia khuyến nghị có thể tiêm bổ sung vaccine thế hệ mới để mở rộng khả năng bảo vệ trước nhiều chủng vi khuẩn hơn.

Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại vaccine, thời điểm và đủ liều tiêm đóng vai trò quyết định hiệu quả miễn dịch. Người dân cần chủ động tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm, bởi cơ thể cần thời gian để tạo kháng thể bảo vệ. Đồng thời, việc tuân thủ đầy đủ phác đồ là yếu tố bắt buộc để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu.