Thái Nguyên là địa bàn có truyền thống cách mạng, đồng thời là nơi yên nghỉ của hàng nghìn liệt sĩ từ nhiều miền quê khác nhau. Qua thời gian, tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh vẫn còn những phần mộ chưa xác định được thông tin. Phía sau mỗi dòng chữ “Mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin” là một gia đình vẫn đau đáu chờ ngày biết chính xác nơi người thân của mình đang yên nghỉ.

Trung tướng La Công Phương, Ủy viên Trung ương Đảng, Chính ủy Quân khu 1 kiểm tra, chỉ đạo chiến dịch tại tỉnh Thái Nguyên. 

Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (Chiến dịch 500 ngày đêm), giám định ADN là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giải quyết các trường hợp còn thiếu thông tin. Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm đồng thời tính khoa học, chính xác và sự tôn kính đối với từng phần mộ.

Triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, Ban chỉ đạo về tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Thái Nguyên tổ chức khảo sát 82/82 nghĩa trang liệt sĩ với hơn 5.100 phần mộ. Qua rà soát, xác định 941 phần mộ tại 49 nghĩa trang cần khai quật, lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Là cơ quan thường trực Ban chỉ đạo, Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên chủ động tham mưu xây dựng kế hoạch, phân công lực lượng, thống nhất quy trình thực hiện. Cùng với lực lượng Quân đội, các cơ quan chuyên môn, ngành y tế, công an, nội vụ và cấp ủy, chính quyền các địa phương phối hợp triển khai, bảo đảm từng phần việc được thực hiện đúng quy định.

Lực lượng chức năng tỉnh Thái Nguyên tiến hành lấy mẫu ADN tại các phần mộ. 

Ngày 16-6, chiến dịch bắt đầu tại xã Yên Trạch. Từ những phần mộ đầu tiên, các lực lượng vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm, hoàn thiện phương pháp, từng bước tổ chức thực hiện đồng bộ trên địa bàn rộng, với số lượng phần mộ lớn. Đối với mỗi phần mộ, các lực lượng thực hiện chặt chẽ từng khâu, từ đối chiếu hồ sơ quản lý, xác định vị trí, đánh số, chụp ảnh hiện trạng trước khi khai quật đến lựa chọn mẫu sinh phẩm, bảo quản, lập hồ sơ và chuyển mẫu phục vụ giám định. Sau khi hoàn thành, hài cốt được vệ sinh, sắp xếp trở lại đúng vị trí.

Công việc diễn ra trong điều kiện thời tiết có thời điểm khắc nghiệt, khối lượng lớn, yêu cầu chuyên môn cao. Tuy nhiên, các lực lượng vẫn duy trì tiến độ, bảo đảm an toàn và sự tôn nghiêm đối với các phần mộ. Ngày 10-9, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Huống Thượng, phường Linh Sơn, 13 phần mộ cuối cùng trong danh sách được hoàn thành khai quật, lấy mẫu. Như vậy, toàn tỉnh đã hoàn thành 941/941 phần mộ tại 49 nghĩa trang, thu được 468/941 mẫu ADN có chất lượng.

Nhiệm vụ hoàn thành trước 1 tháng so với kế hoạch Quân khu 1 giao. Theo Đại tá Trần Viết Năng, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên, kết quả trên có được nhờ sự vào cuộc trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, nhất là cấp ủy, chính quyền các địa phương; sự đồng thuận của nhân dân và tinh thần trách nhiệm của các lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.

Hoàn thành khai quật, lấy mẫu đối với 941 phần mộ là kết quả quan trọng, nhưng chưa phải điểm kết thúc của hành trình xác định danh tính liệt sĩ. 468 mẫu ADN có chất lượng là cơ sở để tiếp tục thực hiện các bước giám định, đối sánh, từng bước làm rõ thông tin về những người con ưu tú đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì Tổ quốc. Cùng với kết quả đạt được, nhiệm vụ phía trước vẫn còn nhiều khó khăn.

Lực lượng chức năng tiến hành hoàn thổ các phần mộ sau khi lấy mẫu. 

Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên vẫn còn những trường hợp chưa xác định được thông tin. Trong cả nước, nhiều phần mộ liệt sĩ vẫn chưa có đầy đủ danh tính. Vì vậy, cùng với việc hoàn tất khâu khai quật, lấy mẫu, công tác rà soát hồ sơ, thu thập thông tin từ thân nhân, nhân chứng, cựu chiến binh và nhân dân cần tiếp tục được duy trì. Mỗi thông tin về quá trình chiến đấu, nơi hy sinh, địa điểm an táng hay những tư liệu lịch sử liên quan đều có thể trở thành manh mối phục vụ xác minh. Đây là công việc lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, kiên trì của các cấp, các ngành và địa phương.

87 ngày đêm đã khép lại một phần việc quan trọng của Chiến dịch 500 ngày đêm tại Thái Nguyên. 941 phần mộ được khai quật, 468 mẫu ADN có chất lượng được thu thập không chỉ là những con số, mà còn là kết quả của trách nhiệm đối với các anh hùng liệt sĩ và niềm mong mỏi của thân nhân liệt sĩ. Những mẫu sinh phẩm tiếp tục được đưa đi giám định, những hồ sơ tiếp tục được rà soát, những thông tin mới tiếp tục được xác minh. Hành trình ấy sẽ còn tiếp diễn với mục tiêu cao nhất: Xác định danh tính, đưa các anh trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình. Đó cũng là cách thế hệ hôm nay thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thực hiện trách nhiệm với quá khứ và giữ trọn lời hứa với những người đã hiến dâng tuổi xuân, máu xương cho độc lập, tự do của Tổ quốc.